Elinizdeki çek kaybolduysa ya da çalındıysa, çeki bulan ya da çalan kişinin bankaya giderek tahsil etmesini önlemek için hemen asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı istemeniz gerekir. Çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa aynı mahkemede çekin iptali istenir. Mahkeme ilan yaparak çeki elinde bulunduranı belirli süre içinde çeki getirmeye çağırır. Süresinde kimse çeki getirmezse mahkeme çekin iptaline karar verir.
KISA CEVAP
- Kaybolan, çalınan ya da yok olan çek için kaybolan poliçeye ilişkin iptal hükümleri uygulanır (TTK m. 818/1-s, 757-764).
- İptal ve ödeme yasağı isteyebilecek kişi, çek iradesi dışında elinden çıkan kişidir.
- Yetkili mahkeme, ödeme yerindeki ya da hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir.
- Mahkeme, muhatap bankanın çeki ödemekten men edilmesine karar verebilir. Bu ödeme yasağı mümkün olan en kısa sürede istenmelidir.
- Çeki eline geçiren biliniyorsa iptal değil, iade davası yoluna gidilir.
- Çeki getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır. İlan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde üç defa yapılır.
Çek kaybolunca ilk yapılacaklar
Çek, ciro yoluyla devredilebilen bir kıymetli evraktır. Kaybolan bir çek başkasının eline geçerse o kişi çeki bankaya ibraz edebilir. Bu yüzden zaman çok önemlidir. Çek kaybolduğunda şu adımları hemen atın:
- Bankaya bildirim. Çekin muhatabı olan bankaya kayıp durumunu yazılı olarak bildirin. Bildirim, ilerideki tartışmalarda delil olur; ama ödemeyi durduran asıl işlem mahkemenin ödeme yasağı kararıdır.
- Kolluğa başvuru. Çek çalındıysa savcılığa ya da kolluğa şikâyette bulunun. Kayıp için de tutanak tutturun.
- Ödeme yasağı. Asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankanın çeki ödemekten men edilmesini isteyin.
Hukuki dayanak
Türk Ticaret Kanunu, kaybolan poliçenin iptaline ilişkin hükümlerin çeke de uygulanacağını öngörür:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 818/1-(s)
Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: […] s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası.
Ödeme yasağı
İlk ve en acil adım, bankanın çeki ödemesini durdurmaktır:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 757
(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir. (2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir.
Ödeme yasağı kararı alındıktan sonra bankaya hemen tebliğ ettirilmelidir. Karar bankaya ulaşmadan çek ibraz edilirse, ödemenin önlenmesi zorlaşır.
Çeki eline geçiren biliniyorsa: iade davası
Çeki kimin aldığı biliniyorsa iptal yoluna gidilmez. Mahkeme, dilekçe sahibine çeki elinde tutan kişiye karşı iade davası açması için süre verir:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 758
(1) Poliçeyi eline geçiren kişi bilindiği takdirde, mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir. (2) Dilekçe sahibi verilen süre içinde davayı açmazsa, mahkeme, muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır.
Çeki eline geçiren bilinmiyorsa: iptal davası
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 759
(1) Poliçeyi eline geçiren kişi bilinmiyorsa, poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. (2) İptal isteminde bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
Davacı: Çek iradesi dışında elinden çıkan kişi. Bu kişi çeki nasıl elde ettiğini (ciro zinciri, fatura, ticari ilişki) ve nasıl kaybettiğini mahkemeye açıklamalıdır.
Yetkili mahkeme: Ödeme yerindeki ya da hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesi.
Davada ispat: Davacı, çekin bir suretini ya da çekin esas içeriğini (çek numarası, tutar, keşide tarihi, keşideci, banka ve şube, cirantalar) mahkemeye sunmalıdır. Çek elindeyken kaybolduğunu inandırıcı delillerle göstermelidir.
İlan ve süre
Mahkeme, açıklamaları inandırıcı bulursa çeki eline geçireni belirli bir süre içinde çeki getirmeye çağıran bir ilan yapar ve getirilmezse çekin iptaline karar vereceğini bildirir (TTK m. 760). Süre ve ilan şu kurallara bağlıdır:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 761 ve 762
Poliçeyi getirme süresi en az üç ay ve en çok bir yıldır. Vadesi gelmiş poliçelerde zamanaşımı, üç ayın geçmesinden önce gerçekleşirse, mahkeme üç aylık süre ile bağlı değildir. Süre, vadesi gelen poliçeler hakkında birinci ilan gününden, vadesi gelmeyen poliçeler hakkında vadenin gelmesinden itibaren işler. […] Poliçenin getirilmesine ilişkin ilan, 35 inci maddede yazılı gazete ile üç defa yapılır. Özellik gösteren olaylarda, mahkeme, uygun göreceği daha başka ilan önlemlerine de başvurabilir.
TTK m. 35’te yazılı gazete, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’dir.
Çek getirilirse
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 763
Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır.
Çek getirilmezse
Süre içinde çeki kimse getirmezse mahkeme çekin iptaline karar verir (TTK m. 764/1). İptal kararından sonra alacağın bankadan ya da çek borçlularından nasıl isteneceği, somut duruma göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Keşidecinin kendi çekini iptal ettirmesi
Uygulamada sık sorulan bir soru, keşidecinin kendi yazdığı bir çeki, örneğin karşı taraf malı teslim etmediği için, “zayi” göstererek iptal ettirip ettiremeyeceğidir. Kanun bu yolu, çek “iradesi dışında” elinden çıkan kişiye tanır. Çeki kendi iradesiyle teslim eden keşideci için doğru yol, borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açmak ve bu davada ihtiyati tedbir istemektir. Menfi tespit davasını sitemizdeki “Menfi Tespit Davası” yazısında anlattık.
Süreç özeti
- Bankaya yazılı bildirim ve kolluğa başvuru
- Asliye ticaret mahkemesine dilekçe ve ödeme yasağı talebi
- Ödeme yasağı kararının bankaya tebliği
- Çeki eline geçiren biliniyorsa iade davası; bilinmiyorsa iptal istemi
- Ticaret Sicili Gazetesi’nde üç ilan ve en az üç aylık getirme süresi
- Süre içinde çek getirilmezse iptal kararı
Sıkça sorulan sorular
Çeki kaybettim, banka ödemeyi kendiliğinden durdurur mu?
Bankaya yazılı bildirim yapın; ancak ödemeyi durduran asıl işlem mahkemenin ödeme yasağı kararıdır. Kararı alıp bankaya hemen tebliğ ettirin.
Keşideci olarak verdiğim çeki zayi davasıyla iptal ettirebilir miyim?
Çek sizin iradenizle verildiyse bu yol size göre değildir. Borçlu olmadığınızı ileri sürüyorsanız menfi tespit davası açmalısınız.
Çek iptali davası ne kadar sürer?
Çeki getirme süresi en az üç aydır ve vadesi gelmiş çeklerde birinci ilan gününden başlar. Bu süre geçmeden iptal kararı verilmez.
Çeki kimin aldığını biliyorum. Yine iptal davası mı açarım?
Hayır. Bu durumda mahkeme size, çeki elinde tutan kişiye karşı iade davası açmanız için süre verir. Süresinde dava açmazsanız ödeme yasağı kalkar.
Sonuç
Çek kaybolduğunda en önemli iş, çeki eline geçirenin bankaya ibraz etmesinden önce ödeme yasağı almaktır. Çek bilgilerini (numara, tutar, tarih, banka ve şube, cirolar) ve çeki nasıl edindiğinizi gösteren belgeleri hazırlayın, ödeme yerindeki ya da yerleşim yerinizdeki asliye ticaret mahkemesine hemen başvurun ve kararı bankaya tebliğ ettirin.
Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.