Av. Emrah Karatay
Belediyenin işaretlemediği bir çukura düşerek yaralanan yaya, kamu hastanesinde geç tanı nedeniyle zarar gören hasta, yıkılan bir istinat duvarının altında kalan aracın sahibi ya da hukuka aykırı bir işlem nedeniyle işini kaybeden kişi, zararını tam yargı davasıyla idareden ister. Bu dava adli yargıda değil, idare mahkemesinde görülür ve dava kamu görevlisine değil, idareye karşı açılır. Zarar bir idari eylemden doğduysa doğrudan dava açılamaz; önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılması gerekir. Bu ön başvurunun süresi ve dava dilekçesinde zararın nasıl gösterileceği, davanın sonucunu belirleyen başlıca konulardır.
Bu yazıda tam yargı dava dilekçesinin içeriği, ön başvuru ve dava süreleri ile bir dilekçe örneği yer almaktadır. İdarenin sorumluluk esasları “Tam Yargı Davası” yazımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Tam yargı davası, idari işlem veya eylem yüzünden kişisel hakları zarar görenlerin açtığı tazminat davasıdır (2577 sayılı İYUK m. 2/1-b).
- İdari eylemden doğan zararda önce idareye başvurulur: eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde (m. 13/1).
- İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; ret cevabının tebliğinden veya otuz günün bitiminden itibaren altmış gün içinde dava açılır.
- İdari işlemden doğan zararda iptal ve tazminat birlikte istenebilir veya iptal kararının tebliğinden itibaren dava süresi içinde ayrıca tazminat davası açılabilir (m. 12).
- Maddi ve manevi tazminat aynı dilekçede istenebilir; faiz, idareye başvuru tarihinden itibaren talep edilir.
- Görevli mahkeme idare mahkemesidir; dava kural olarak idari eylemin yapıldığı veya zararın doğduğu yer mahkemesinde açılır.
Kanun metni
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13/1
“İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.”
Davanın aşamaları
Ön başvuru
Eylemden doğan zararlarda ön başvuru dava şartıdır. Başvuru, zararı doğuran eylemi yapan idareye yazılı olarak yapılır. Başvuru dilekçesinde olay, tarih, yer, zararın kalemleri ve istenen tutar gösterilmelidir. Bir yıllık süre zararın ve eylemin öğrenildiği tarihten başlar; beş yıllık üst sınır ise eylem tarihinden işler ve geçtikten sonra başvuru yapılamaz. Süreklilik gösteren eylemlerde, örneğin bir taşınmaza kamulaştırma yapılmadan el atılmasında, sürenin başlangıcı tartışmalı olabilir; bu durumda başvurunun geciktirilmemesi en güvenli yoldur.
İdarenin cevabı
İdare başvuruyu kısmen veya tamamen reddederse, ret yazısının tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde dava açılır. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve altmış günlük süre otuz günün bitiminden başlar. Kısmen kabul hâlinde, kabul edilen tutar ödenir ve reddedilen kısım için dava açılır.
İşlemden doğan zarar
Zarar bir idari işlemden doğduysa, örneğin hukuka aykırı bir görevden alma veya ruhsat iptali nedeniyle uğranılan gelir kaybında, ilgili işlem için iptal davası ile tazminat davası birlikte açılabilir. İlgili önce iptal davası açıp, iptal kararının veya bu karara karşı yapılan kanun yolu başvurusunun tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde ayrıca tam yargı davası da açabilir (m. 12). İptal davasının nasıl açılacağı “İdari İşlemin İptali Dava Dilekçesi” yazımızda anlatılmıştır.
Dilekçede zararın gösterilmesi
Tam yargı davasında mahkeme iki konuyu birlikte inceler: zararı doğuran işlem veya eylem ile bunun hukuki sonuçları. Dilekçede şunlar açıkça yazılmalıdır:
- Olay: Zararın nasıl, nerede ve ne zaman doğduğu.
- Hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk: İdarenin hizmeti kötü, geç veya hiç işletmediği ya da kusur olmasa bile risk veya fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine göre sorumlu olduğu.
- İlliyet bağı: Zararın idarenin eylemi veya işleminden doğduğu; zarar görenin veya üçüncü kişinin kusurunun bulunmadığı ya da sınırlı olduğu.
- Maddi zarar kalemleri: Tedavi giderleri, iş göremezlik kaybı, araç hasarı, kira veya gelir kaybı gibi her kalem ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Manevi zarar: Yaşanan acı ve üzüntü, yaralanmanın ağırlığı ve kalıcı etkileri anlatılmalıdır.
Danıştay, hizmet kusurunu hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel bozukluk olarak tanımlamaktadır. Bu kusur belirli bir memurun kişisel kusurundan bağımsızdır. Bu nedenle dilekçede sorumlu memurun adını aramak yerine hizmetin hangi yönden aksadığı gösterilmelidir.
Zararın kesin miktarı çoğu zaman bilirkişi incelemesinden sonra ortaya çıkar. İYUK m. 16/4, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktarın, harcı ödenmek şartıyla ve bir defaya mahsus olmak üzere karar verilinceye kadar artırılabilmesine imkân tanır. Bu nedenle dava açılırken makul bir tutar istenmesi ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunun dilekçede belirtilmesi yerinde olur.
Tam yargı dava dilekçesi örneği
… İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
Adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, … Barosu, Adres: …
DAVALI: … Belediye Başkanlığı, Adres: …
DAVA KONUSU: Davalı idarenin hizmet kusuru nedeniyle davacının uğradığı … TL maddi ve … TL manevi zararın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemidir.
İDAREYE BAŞVURU TARİHİ: …/…/…
CEVAP / ZIMNİ RET TARİHİ: …/…/…
AÇIKLAMALAR
1. Olay: Davacı, …/…/… tarihinde saat … sıralarında … caddesi üzerindeki kaldırımda yürürken, davalı belediyenin yürüttüğü altyapı çalışması nedeniyle açılan ve herhangi bir uyarı levhası, aydınlatma veya güvenlik şeridi bulunmayan çukura düşmüştür.
2. Zarar: Davacı olay nedeniyle … Devlet Hastanesine kaldırılmış, sağ ayak bileğinde kırık tespit edilmiş, ameliyat edilmiş ve … gün iş göremez raporu almıştır. Davacı bu süre içinde çalışamamış ve gelir kaybına uğramıştır. Ayrıca tedavi, ilaç ve fizik tedavi giderleri için … TL harcama yapmıştır.
3. Ön başvuru: Davacı, olaydan sonra …/…/… tarihinde davalı idareye başvurarak zararının tazminini istemiştir. Başvuru, olayın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık süre içindedir. İdare, …/…/… tarihli yazısıyla başvuruyu reddetmiş / otuz gün içinde cevap vermemiştir. Dava, ret yazısının tebliğinden / otuz günlük sürenin bitiminden itibaren altmış gün içinde açılmaktadır.
4. Hizmet kusuru: Kamuya açık bir yolda çalışma yapan idare, yayaların güvenliğini sağlamak için gerekli uyarı ve koruma önlemlerini almakla yükümlüdür. Çukurun çevresinin kapatılmaması ve işaretlenmemesi, hizmetin kötü işlemesi niteliğinde açık bir hizmet kusurudur.
5. İlliyet bağı: Davacının olay sırasında dikkatsiz davrandığını gösteren bir durum yoktur. Olay gece saatinde ve aydınlatma olmayan bir noktada meydana gelmiştir. Zarar doğrudan davalı idarenin hizmet kusurundan kaynaklanmıştır.
6. Manevi zarar: Davacı ameliyat geçirmiş, uzun süre yürüyememiş ve günlük yaşamını sürdürmekte güçlük çekmiştir. Yaşanan acı ve üzüntünün kısmen giderilmesi için … TL manevi tazminat talep edilmektedir.
DELİLLER: İdareye başvuru dilekçesi ve idarenin cevabı, olay yeri fotoğrafları ve görüntüleri, olay tutanağı, hastane kayıtları ve epikriz raporları, iş göremezlik raporları, gelir belgeleri, harcama faturaları, tanık beyanları, davalı idarenin çalışma ruhsatı ve iş programı (celbi), bilirkişi incelemesi, keşif ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ NEDENLER: Anayasa m. 125; 2577 sayılı İYUK m. 2, 12, 13; ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle, fazlaya ilişkin haklarımız ile İYUK m. 16/4 uyarınca artırım hakkımız saklı kalmak kaydıyla;
1. … TL maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan …/…/… tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline,
2. … TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline,
3. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili Av. Ad Soyad, imza
EKLER: 1. Vekaletname, 2. İdareye başvuru dilekçesi ve cevabı, 3. Hastane kayıtları, 4. Fotoğraflar, 5. Faturalar
Harç
Tam yargı davasında maddi ve manevi tazminat talebinin toplamı üzerinden nispi harç ödenir. Bu nedenle talep edilen tutar, bilirkişi incelemesinden önce makul ölçüde belirlenmelidir. Harcın eksik yatırılması hâlinde mahkeme tamamlanması için süre verir.
Kusursuz sorumluluk hâlleri
Bazı durumlarda idarenin sorumluluğu için hizmet kusuru aranmaz. Kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında kullanılan tehlikeli araç ve yöntemlerden doğan zararlarda risk ilkesi, kamu yararı amacıyla yapılan bir faaliyetin belirli kişilere olağan dışı bir külfet yüklediği durumlarda ise fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi uygulanır. Örneğin terör olayları sırasında güvenlik güçlerinin müdahalesi nedeniyle zarar gören bir iş yerinin sahibi veya askerlik hizmeti sırasında kusur olmaksızın yaralanan bir er, bu ilkeler çerçevesinde tazminat isteyebilir. Dilekçede hizmet kusuru ileri sürülürken, mahkemenin bu ilkeleri de değerlendirmesi istenebilir.
Faiz başlangıcı
Tam yargı davalarında faiz, idarenin temerrüde düştüğü tarihten itibaren istenir. Ön başvuru yapılan davalarda bu tarih, idareye başvuru tarihidir. İşlemden doğan zararlarda ise uygulamada iptal davasının açıldığı tarih veya idareye başvuru tarihi esas alınmaktadır.
Sık yapılan hatalar
- Eylemden doğan zararda idareye başvurmadan doğrudan dava açmak.
- Bir yıllık başvuru süresini olay tarihinden değil, zararın öğrenildiği tarihten hesaplamak gerektiğini gözden kaçırmak; ya da tersine beş yıllık üst sınırı aşmak.
- Davayı idare yerine kamu görevlisine karşı açmak. Anayasa m. 129 uyarınca kamu görevlisinin kusurundan doğan zararlar için dava idareye karşı açılır.
- Faizin başlangıcını yanlış göstermek. Faiz, idareye başvuru tarihinden itibaren istenir.
- Bilirkişi raporundan sonra miktar artırımı için harcı yatırmamak; artırım ancak harç ödenirse geçerli olur.
- Zarar kalemlerini belgelemeden yalnızca toplam tutar yazmak.
Sıkça sorulan sorular
Kamu hastanesinde yanlış tedavi için hangi mahkemede dava açılır?
Kamu hastanesindeki tedaviden doğan zararlar için dava idare mahkemesinde, hastanenin bağlı olduğu idareye karşı açılır. Özel hastaneler için dava ise adli yargıda görülür. Konu “Doktor Hatası Tazminatı” yazımızda ele alınmıştır.
İdare zararı kabul ederse dava açmaya gerek kalır mı?
İdare başvuruyu tamamen kabul edip ödeme yaparsa dava açmaya gerek kalmaz. Kısmen kabul hâlinde reddedilen kısım için dava açılır.
Tam yargı davası ne kadar sürer?
Bilirkişi incelemesi gerektiren davalarda süre uzayabilir. Mahkeme, kusur ve zarar miktarı için ayrı ayrı bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?
Mahkeme, zararın ağırlığını, olayın oluş biçimini, idarenin kusur derecesini ve tarafların durumunu dikkate alarak takdir eder. Manevi tazminat bir zenginleşme aracı değildir.
Sonraki adım
Zararın ve eylemin öğrenildiği tarih belgelenmeli, bir yıl dolmadan ilgili idareye yazılı başvuru yapılmalıdır. Başvuruda bütün zarar kalemleri ve istenen tutar gösterilmelidir. Ret ya da otuz günlük cevapsızlıktan sonra altmış gün içinde idare mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılmalıdır.
Mevzuat: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2, 7, 10, 12, 13, 16; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 125, 129.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.