Hâkimin Reddi Dilekçesi Örneği (Hukuk Davaları)

Adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden biri, davaya bakan hâkimin tarafsız olmasıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), tarafsızlığı kanun gereği zedelenmiş sayılan hâllerde hâkimin davaya bakamayacağını, tarafsızlığından şüphe doğuran önemli bir sebep bulunduğunda ise tarafların hâkimi reddedebileceğini düzenler. Ret talebi dilekçeyle, sürede ve delil veya emare gösterilerek yapılmalıdır; aksi hâlde talep, reddi istenen hâkimin kendisi tarafından geri çevrilir ve kötüniyetli bulunursa disiplin para cezasına yol açar.

Bu yazıda HMK m. 34 ile 43 arasındaki hükümler çerçevesinde hukuk davalarında hâkimin reddi dilekçesi örneği açıklanmaktadır. Ceza yargılamasındaki ret usulü farklıdır ve “Hâkimin Reddi ve Çekinmesi (CMK 22-31)” yazımızda anlatılmıştır.

Kanun metni

Yasaklılık ve ret sebepleri

Hâkimin davaya bakamayacağı hâller (HMK m. 34)

Kanun bazı ilişkilerde hâkimin tarafsızlığını tartışmaya gerek görmez ve hâkimin davaya bakmasını doğrudan yasaklar. Hâkim kendisine ait olan veya doğrudan ya da dolaylı olarak ilgili olduğu davaya, evlilik bağı sona ermiş olsa bile eşinin davasına, kendisinin veya eşinin altsoy ya da üstsoyunun davasına, evlatlık ilişkisi bulunduğu kişinin davasına, üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımlarının davasına ve nişanlısının davasına bakamaz. Taraflardan birinin vekili, vasisi, kayyımı veya yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davaya da bakamaz.

Bu hâllerde hâkim talep olmasa bile çekinmek zorundadır. Çekinmediği takdirde taraf, bu sebebe dayanarak ret talebinde bulunabilir. Davaya bakması yasak olan hâkimin verdiği karar, kesinleşmiş olsa bile yargılamanın iadesi sebebidir (HMK m. 375/1-b).

Ret sebepleri (HMK m. 36)

Tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebep bulunduğunda hâkim reddedilebilir. Kanun, özellikle aşağıdaki hâllerde ret sebebinin varlığını kabul eder:

• Hâkimin davada iki taraftan birine öğüt vermiş veya yol göstermiş olması.
• Davada iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması.
• Davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş, hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması; uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış bulunması.
• Davanın dördüncü derece dahil yansoy hısımlarına ait olması.
• Dava sırasında iki taraftan biriyle davası veya aralarında düşmanlık bulunması.

Bu liste “özellikle” ifadesiyle başladığından sınırlı değildir. Hâkimin taraflardan biriyle yakın arkadaşlığı, ticari ortaklığı veya taraflardan birinin avukatıyla yakın akrabalığı da somut olayda önemli bir sebep sayılabilir. Ancak hâkimin aleyhe ara kararlar vermesi, delil taleplerinin reddedilmesi veya duruşmanın ertelenmesi kendi başına ret sebebi değildir. Bu kararlara karşı kanun yolu aşamasında itiraz edilir. Ret talebinin hâkimin hukuki görüşüne katılmamaya dayandırılması, talebin geri çevrilmesine ve disiplin para cezasına yol açabilir.

Ret talebinin zamanı

Hâkimin reddi sebebini bilen taraf, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmek zorundadır. Ret sebebini dava sırasında öğrenen taraf, öğrenmesinden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmelidir. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez (HMK m. 38/1).

Bu süre kuralı uygulamada sıkça hak kaybına yol açar. Örneğin ret sebebini bildiği hâlde duruşmada tanıkların dinlenmesine katılan ve ardından ret talebinde bulunan taraf, süresinde başvurmamış sayılır. Ret sebebi duruşmada öğrenilmişse, aynı duruşmada başka bir işlem yapılmadan önce sözlü olarak bildirilmeli ve tutanağa geçirilmeli, ardından dilekçe verilmelidir. Hâkimi çekilmeye davet etmek de hâkimin reddi hükmündedir (HMK m. 38/8).

Dilekçe nereye verilir, kim inceler?

Ret dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir (HMK m. 38/3). Hâkimi reddeden taraf dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir; karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süreden sonra dosya reddi istenen hâkime verilir; hâkim bir hafta içinde dosyayı inceleyerek ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki görüşünü yazar ve dosya inceleme merciine gönderilir (HMK m. 38/5).

Talebi inceleyecek merci HMK m. 40’ta düzenlenmiştir. Toplu mahkemelerde talep, reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece incelenir. Tek hâkimli mahkemelerde, o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim; o yerde asliye hukuk görevi tek hâkim tarafından yürütülüyorsa asliye ceza hâkimi, o da yoksa en yakın asliye hukuk mahkemesi inceler. Sulh hukuk hâkiminin reddinde o yerdeki diğer sulh hukuk hâkimi veya kanunda sayılan sıraya göre diğer hâkimler inceler.

Geri çevirme

Ret talebi; süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve buna ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse ya da talebin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa kabul edilmeyerek geri çevrilir (HMK m. 41/1). Geri çevirme kararını tek hâkimli mahkemelerde reddedilen hâkimin kendisi verir. Bu karara karşı ayrıca başvurulamaz; itiraz ancak hükümle birlikte istinaf yoluyla ileri sürülebilir (HMK m. 41/3). Bu nedenle dilekçede ret sebebinin somut olgularla ve belgelerle desteklenmesi, talebin merciye ulaşması için zorunludur.

Hâkimin reddi dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, HMK m. 36’daki genel ret sebebine dayanan bir talep için hazırlanmıştır. Yasaklılık (HMK m. 34) veya m. 36’da sayılan özel bir sebebe dayanılıyorsa açıklamalar buna göre yazılmalı, ret sebebinin öğrenildiği tarih ve ispat belgesi mutlaka gösterilmelidir.

Merciin kararı ve kanun yolu

Merci, hâkimin reddi talebine ilişkin kararı dosya üzerinden inceleme yaparak da verebilir. Ret sebebi sabit olmasa bile merci bunu muhtemel görürse talebi kabul edebilir; ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamaz (HMK m. 42/2-3). Reddi istenen hâkim, merci karar verinceye kadar davaya bakamaz; gecikmesinde sakınca bulunan işler bunun dışındadır (HMK m. 42/4).

Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı olan dava ve işlerde merci kararları kesindir. İstinaf yolu açık olan davalarda ise ret talebi hakkındaki merci kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (HMK m. 43). Ret talebinin reddine ilişkin karar bölge adliye mahkemesince kaldırılırsa, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hâkimce yapılmış ve ret talebinde bulunan tarafça itiraz edilen esasa etkili işlemler, davaya sonradan bakacak hâkim tarafından iptal olunur.

Kötüniyetli ret talebinin sonucu

Ret talebinin kötüniyetle yapıldığı anlaşılır ve esas yönünden kabul edilmezse, talepte bulunanların her biri hakkında beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur (HMK m. 42/6). Aynı davada aynı tarafça yapılan yeni bir ret talebi reddedilirse verilecek ceza, bir öncekinin iki katından az olamaz (HMK m. 42/7). Daha önce reddedilen bir talebin aynı olaylara dayanarak tekrarlanması, hâkimin davaya bakmasına engel olmaz.

Sık yapılan hatalar

• Ret sebebini bildiği hâlde ilk duruşmada ileri sürmemek.
• Duruşmada ret sebebi öğrenildiği hâlde önce başka işlemlere katılıp sonra ret talebinde bulunmak.
• Aleyhe ara kararları ret sebebi olarak göstermek.
• Delil veya emare göstermeden soyut iddialarla talepte bulunmak.
• Dilekçeyi karşı tarafa tebliğ ettirmemek veya tebliğ giderini yatırmamak.
• Ret talebini sonradan geri almaya çalışmak; talep geri alınamaz.
• Vekâletnamede hâkimi reddetme yetkisi bulunmayan avukatın talepte bulunması; vekil, açıkça yetki verilmemişse hâkimi reddedemez (HMK m. 74).

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Hâkimin tarafsızlığından şüphe eden taraf önce şüphenin somut bir ilişkiye dayanıp dayanmadığını ve bunu gösteren belgeyi tespit etmeli, ret sebebini öğrendiği tarihi kayıt altına almalıdır. Dilekçe yukarıdaki örneğe göre hazırlanarak en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce reddi istenen hâkimin mahkemesine verilmeli ve karşı tarafa tebliği için gider yatırılmalıdır.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 272, 375.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.