Haksız İcra Takibinde Kötü Niyet Tazminatı: İİK 67, 72, 169/a ve 170 Kapsamında Borçlunun Hakları

İcra takibi, alacaklının hakkına kavuşması için kanunun tanıdığı güçlü bir araçtır. Ancak bu araç, gerçekte var olmayan veya ödenmiş bir alacak için, sırf borçluyu baskı altına almak amacıyla da kullanılabilir. Borçlunun banka hesaplarına haciz konulması, maaşının kesilmesi veya kredi notunun düşmesi, haksız bir takibin ağır sonuçlarıdır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), haksız ve kötü niyetli takip yapan alacaklıya karşı borçluyu korumak için “kötü niyet tazminatı” adı verilen özel bir yaptırım öngörmüştür. Bu yazıda kötü niyet tazminatının hangi davalarda istenebileceği, şartları, oranı, ispatı, talep usulü ve borçlunun ayrıca başvurabileceği genel tazminat yolları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Kötü niyet tazminatı ile icra inkâr tazminatı arasındaki fark

İcra hukukunda iki ayrı tazminat türü vardır ve bunlar sıklıkla karıştırılır:

• İcra inkâr tazminatı: Borçlunun haksız itirazı nedeniyle alacaklı lehine hükmedilen tazminattır. Borçlu, likit bir alacağa haksız yere itiraz ederek takibi durdurmuşsa, alacaklının talebiyle alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu tazminat için borçlunun kötü niyeti aranmaz; itirazın haksız olması ve alacağın likit olması yeterlidir.
• Kötü niyet tazminatı: Alacaklının haksız ve kötü niyetli takibi nedeniyle borçlu lehine hükmedilen tazminattır. Bu tazminatta takibin haksız olmasının yanında alacaklının kötü niyetli olması da şarttır.

Bu farkın sonucu şudur: Borçlu, takibin haksız olduğunu ispat etse bile alacaklının kötü niyetini ispat edemezse kötü niyet tazminatı alamaz. Uygulamada kötü niyet tazminatı taleplerinin önemli bir kısmı bu nedenle reddedilmektedir.

Kötü niyet tazminatı hangi davalarda istenebilir?

İtirazın iptali davası (İİK 67/2): Borçlu ilamsız takibe itiraz etmiş, alacaklı da itirazın iptali için dava açmıştır. Dava sonunda alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebiyle alacaklı, reddedilen miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

Menfi tespit ve istirdat davası (İİK 72/5): Borçlu, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açmıştır. Dava borçlu lehine sonuçlanır ve borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine dava sebebiyle uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Bu zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olamaz. Borç ödenmişse menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür ve aynı kural uygulanır. Menfi tespit davası için Menfi Tespit Davası yazımıza bakılabilir.

Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz (İİK 169/a): Kambiyo senedine dayalı takipte borçlunun icra mahkemesine yaptığı borca itiraz esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse, kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

İmzaya itiraz (İİK 170): Borçlunun senetteki imzanın kendisine ait olmadığına ilişkin itirazı kabul edilirse ve alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunursa, alacaklı takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve ayrıca alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir.

Kambiyo takiplerinde kanun “kötü niyet veya ağır kusur” ifadesini kullanır. Bu, ilamsız takiplere göre borçlu lehine daha geniş bir düzenlemedir; alacaklının kötü niyeti ispat edilemese bile ağır kusuru, örneğin senedin sahte olduğunu bilmesi gereken durumda hiçbir araştırma yapmadan takibe koyması, tazminat için yeterli olabilir. Kambiyo takipleri için Kambiyo Senedine Dayalı Takibe İtiraz yazımıza bakılabilir.

Tazminatın şartları

Kötü niyet tazminatına hükmedilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

1. Bir icra takibinin bulunması: Tazminat, icra takibine bağlı bir yaptırımdır. Takip yapılmadan doğrudan açılan alacak davasında İİK’daki kötü niyet tazminatı istenemez; bu durumda HMK ve genel hükümler uygulanır.
2. Takibin haksız olması: Alacaklının takip konusu alacağı bulunmamalı, alacak ödenmiş, takas edilmiş veya zamanaşımına uğramış olmalıdır. Takibin kısmen haksız olması hâlinde tazminat haksız kısım üzerinden hesaplanır.
3. Alacaklının kötü niyetli olması: Alacaklı, takip yaparken alacağının bulunmadığını bilmeli veya bilebilecek durumda olmalıdır. Kambiyo takiplerinde ağır kusur da yeterlidir.
4. Borçlunun talebi: Tazminat mahkemece kendiliğinden verilmez. Borçlu, dava dilekçesinde, cevap dilekçesinde veya icra mahkemesine yaptığı itirazda açıkça tazminat talep etmelidir.
5. Davanın borçlu lehine sonuçlanması: Tazminata ancak alacaklının davası reddedilir veya borçlunun davası kabul edilirse hükmedilir.

Kötü niyetin ispatı

Kötü niyetin ispat yükü borçludadır. TMK 3 uyarınca iyi niyet asıl olduğundan, alacaklının iyi niyetli olduğu kabul edilir; borçlu aksini ispat etmelidir. Uygulamada kötü niyetin varlığını gösteren durumlar şunlardır:

• Alacağın ödendiğini gösteren makbuz veya banka dekontu bulunmasına rağmen takip yapılması,
• Daha önce aynı alacak için verilmiş ve kesinleşmiş bir mahkeme kararı varken yeniden takip yapılması,
• Bedelsiz kaldığı alacaklı tarafından bilinen bir senedin takibe konulması,
• Teminat olarak verildiği bilinen bir senedin, teminat ilişkisi sona erdikten sonra takibe konulması,
• Sözleşme feshedilip hesaplaşma yapıldıktan sonra fesih öncesi döneme ilişkin alacak için takip yapılması,
• Alacak miktarının bilerek olduğundan çok yüksek gösterilmesi.

Buna karşılık alacaklının hukuki bir yoruma veya tartışmalı bir sözleşme hükmüne dayanarak takip yapması, sonradan haksız bulunsa bile kural olarak kötü niyet sayılmaz. Taraflar arasında gerçek bir hukuki uyuşmazlık bulunması, kötü niyetin ispatını zorlaştırır.

Tazminatın miktarı

Kanun, tazminat için yüzde yirmi oranında bir alt sınır öngörür. Mahkeme tarafların durumunu, davanın niteliğini ve somut olayın özelliklerini dikkate alarak bu oranı artırabilir; ancak yüzde yirminin altına inemez. Uygulamada mahkemeler genellikle yüzde yirmi oranında tazminata hükmetmektedir.

İİK 67’ye 6352 sayılı Kanunla eklenen son fıkraya göre icra inkâr tazminatı, kötü niyet tazminatı ve benzeri tazminatların tespitinde takip talebi veya davadaki talep esas alınır. Yani tazminat, takip talebinde gösterilen veya haksızlığı anlaşılan alacak miktarı üzerinden hesaplanır. Takibe eklenen faiz ve masraflar bakımından hesaplamada takip talebindeki kalemler dikkate alınır.

Tazminatın talep usulü

Kötü niyet tazminatı, takip veya itiraz sürecinde görülen davada talep edilmelidir:

• İtirazın iptali davasında davalı borçlu, cevap dilekçesinde tazminat talebini açıkça belirtmelidir.
• Menfi tespit davasında davacı borçlu, dava dilekçesinde tazminat talebini ileri sürmelidir.
• Kambiyo takiplerinde borçlu, icra mahkemesine yaptığı itiraz dilekçesinde tazminat talebinde bulunmalıdır.

Talep yalnızca “kötü niyet tazminatına hükmedilmesi” şeklinde değil, kötü niyeti gösteren vakıalar ve deliller açıklanarak yapılmalıdır. Talep edilmemiş tazminata mahkemece hükmedilemez. Tazminat talebinin sonradan ileri sürülmesi, iddianın genişletilmesi yasağına takılabilir.

Genel hükümlere göre tazminat

Kötü niyet tazminatı, borçlunun uğradığı zararın tamamını karşılamayabilir. Örneğin haksız haciz nedeniyle borçlunun işyeri kapanmış, kredi kullanamamış veya ticari itibarı zedelenmiş olabilir. Bu durumda borçlu, kötü niyet tazminatından ayrı olarak, haksız takibi bir haksız fiil sayarak TBK 49 uyarınca maddi, kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle TBK 58 uyarınca manevi tazminat davası açabilir. Yargıtay uygulamasında kötü niyetli ve haksız icra takibi, kişilik haklarına saldırı niteliği taşıdığı durumlarda manevi tazminat sebebi olarak da kabul edilmektedir. Bu davada borçlu, gerçek zararını ve illiyet bağını ispat etmelidir. Haksız fiil sorumluluğu için Haksız Fiil Sorumluluğu (TBK 49) yazımıza bakılabilir.

Alacaklı açısından risk

Kötü niyet tazminatı, alacaklı açısından ciddi bir mali risktir. Takip konusu alacağın yüzde yirmisi, yüksek miktarlı alacaklarda önemli bir tutara ulaşır. Bu nedenle alacaklının takip başlatmadan önce:

1. Alacağın gerçekten var olduğunu ve muaccel olduğunu belgelerle kontrol etmesi,
2. Borçlunun yaptığı ödemeleri hesaptan düşmesi,
3. Senedin teminat senedi olup olmadığını ve temel ilişkinin durumunu değerlendirmesi,
4. Zamanaşımı süresini hesaplaması

önerilir. Özensiz hazırlanan bir takip, yalnızca davanın kaybedilmesine değil, ayrıca tazminat ödenmesine de yol açabilir.

Kötü niyet tazminatına ilişkin kararın kesinleşmesi ve tahsili

Kötü niyet tazminatına hükmeden karar, asıl alacağa ilişkin hükümle birlikte kanun yoluna tabidir. İtirazın iptali veya menfi tespit davasında verilen kararın istinaf ya da temyiz incelemesinde bozulması veya kaldırılması, tazminata ilişkin kısmı da etkiler. Bu nedenle tazminat alacağının takibe konulmasından önce kararın kesinleşme durumunun ve icranın geri bırakılması kararı bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi gerekir. Kesinleşmeyi beklemeden ilamlı takip başlatılabilmesi mümkün olsa da kararın sonradan kaldırılması hâlinde tahsil edilen tutarın iadesi gündeme gelir.

Tazminat alacağı ilamlı icra yoluyla tahsil edilir. Mahkeme kararında tazminat tutarı ayrıca gösterildiğinden, alacaklı sıfatını kazanan borçlu veya davacı, bu tutar için ayrı bir dava açmaksızın icra dairesine başvurabilir. Tazminata hüküm tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi talep edilebilir; faizin başlangıcı karar metnindeki ifadeye göre belirlenir.

Uygulamada kötü niyet tazminatı talebinin dava dilekçesinde açıkça yer almaması en sık rastlanan eksikliktir. Hâkim bu tazminata kendiliğinden hükmedemez. Talebin, dava dilekçesinde veya en geç cevap dilekçesinde, olguları ve delilleri gösterilerek ileri sürülmesi gerekir. Sonradan yapılacak bir talep, iddianın genişletilmesi yasağı veya ıslah kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Güncel Yargıtay kararları

Haksızlık yetmez, kötü niyet ayrıca ispatlanmalıdır

Yargıtay’ın kira ve ticari alacak uyuşmazlıklarına bakan daireleri, İİK m. 67/2’deki tazminat için takibin haksızlığı ile alacaklının kötü niyetini iki ayrı şart olarak arar. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kötü niyetin ölçütünü şöyle açıklamaktadır:

Aynı daire, ilk derece mahkemesinin takibin kötü niyetle başlatıldığı gerekçesiyle hükmettiği tazminatı, dosyada kötü niyeti ispatlayan delil bulunmadığı için bozmuştur (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/6082, K. 2025/1086, T. 19.02.2025). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de itirazın iptali davasının kısmen veya tamamen reddinde borçlu lehine hükmedilecek tazminatın kötü niyet tazminatı olduğunu ve alacaklı kötü niyetli değilse bu tazminata hükmedilemeyeceğini vurgulamaktadır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/4286, K. 2024/3062, T. 15.10.2024; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/5832, K. 2021/8943, T. 23.09.2021).

Bu kararlardan çıkan pratik sonuç şudur: borçlu, alacaklının ödemeyi bildiğini gösteren yazışma, ibraname, ihtarname cevabı veya önceki dava dosyası gibi somut delilleri cevap dilekçesinde açıkça göstermelidir. “Alacaklı kötü niyetlidir” demek yeterli değildir.

Haksız haciz ve manevi tazminat

Kötü niyet tazminatı, haksız takibin bütün sonuçlarını karşılamayabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, menfi tespit davasıyla borçlu olmadığı kesinleşen kişinin haksız hacizlere maruz kalmasını kişilik haklarına saldırı saymış ve manevi tazminat isteminin reddini bozmuştur.

Aynı daire başka bir kararında manevi tazminatın sınırını da çizmiştir: haksız hacze dayalı manevi tazminat TBK m. 58’den kaynaklanan kusur sorumluluğudur ve haciz yaptıran kişinin kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu, ayrıca ağır bir zararın doğduğu gerçekleşmedikçe manevi tazminata hükmedilemez (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/8738, K. 2025/10084, T. 26.06.2025).

Tazminat türleri ve dayanakları

• İtirazın iptali davasının reddi: alacaklı aleyhine en az yüzde 20 kötü niyet tazminatı; şart takibin haksız ve kötü niyetli olması (İİK m. 67/2).
• Menfi tespit veya istirdat davasının kabulü: alacaklı aleyhine en az yüzde 20 tazminat; şart takibin haksız ve kötü niyetli olması (İİK m. 72/5).
• Kambiyo takibinde borca itirazın esastan kabulü: alacaklı aleyhine en az yüzde 20 tazminat; şart kötü niyet veya ağır kusur (İİK m. 169/a). Borçlu sonradan menfi tespit davası açarsa veya alacaklı genel mahkemede dava açarsa tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir.
• İmzaya itirazın kabulü: alacaklı aleyhine en az yüzde 20 tazminat ve yüzde 10 para cezası; şart senedi takibe koymada kötü niyet veya ağır kusur (İİK m. 170/4).
• Ödeme belgesindeki imzayı haksız yere inkâr eden alacaklı: belgenin ilgili olduğu miktarın yüzde 10’u oranında para cezası (İİK m. 169/a).
• Tazminatın hesabında esas alınan miktar: takip talebi veya davadaki talep (İİK m. 67 son fıkra).

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Tazminatı yalnızca “kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep ederim” cümlesiyle istemek. Kötü niyeti gösteren olgular ve deliller ayrıca açıklanmalıdır.
• Kambiyo takibinde imzaya itirazla borca itirazı aynı dilekçede ayırmadan yapmak. İki itirazın tazminat şartları ve sonuçları farklıdır.
• Kötü niyet tazminatını gerçek zararın tamamı sanmak. Haksız haciz nedeniyle doğan maddi zarar ve kişilik hakkı ihlali için genel hükümlere göre ayrı dava açılabilir.
• Alacaklının tartışmalı bir sözleşme yorumuna dayandığı takiplerde kötü niyet tazminatına güvenmek. Gerçek bir hukuki uyuşmazlık bulunması kötü niyetin ispatını zorlaştırır.
• Kambiyo takibinde icra mahkemesinin verdiği tazminatı hemen takibe koymak. Taraflardan biri genel mahkemede dava açarsa tahsil dava sonuna kadar ertelenir ve dava kaybedilirse tazminat kalkar.

Örnek olay

Bir kiracı, kira sözleşmesinin sona ermesinden önce bütün kira bedellerini banka havalesiyle ödemiş ve ev sahibinden ibraname almıştır. Ev sahibi, sözleşme sona erdikten bir yıl sonra son üç aylık kira bedelinin ödenmediğini ileri sürerek ilamsız icra takibi başlatır. Kiracı süresinde itiraz eder; ev sahibi itirazın iptali davası açar. Davada kiracı, banka dekontlarını ve ev sahibinin imzaladığı ibranameyi sunarak takibin haksız olduğunu ve ev sahibinin ödemeleri bildiği hâlde takip yaptığını ileri sürer, cevap dilekçesinde kötü niyet tazminatı talep eder. Mahkeme davayı reddeder ve ev sahibinin takip yaparken alacağının bulunmadığını bildiğini kabul ederek, reddedilen miktarın yüzde yirmisi oranında kötü niyet tazminatına hükmeder. Kiracı, takip nedeniyle ayrıca bir zarara uğradığını ispat edebilirse genel hükümlere göre ek tazminat da isteyebilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Kötü niyet tazminatı, haksız icra takiplerine karşı borçlunun en etkili araçlarından biridir. Ancak bu tazminat, takibin yalnızca haksız olmasıyla değil, alacaklının kötü niyetinin ispatıyla elde edilebilir. Borçlunun ödeme belgelerini, yazışmaları ve alacaklının bilgi sahibi olduğunu gösteren delilleri dikkatle saklaması ve tazminat talebini zamanında, gerekçeli olarak ileri sürmesi gerekir.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.