Plaja ve Kıyıya Girişin Engellenmesi: Kıyıların Kamusal Niteliği, TCK 109 ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararı (2022/82 E., 2025/98 K.)

Her yaz döneminde sahil kentlerinde benzer tartışmalar yaşanır: Bir otel, beach club veya plaj işletmesi kıyının önünü çitle, şezlonglarla veya güvenlik görevlileriyle kapatır; havlusunu alıp denize girmek isteyen vatandaş “burası özel plaj” denilerek uzaklaştırılır ya da girişin ücretli olduğu söylenir. Bu uygulamalar hem anayasal bir hakkın ihlali hem de bazı durumlarda ceza hukuku bakımından bir suç olarak karşımıza çıkar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, İzmir Çeşme’de bir halk plajında denize girmek isteyen kişinin işletme görevlilerince engellenmesine ilişkin olayda, fiilin kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturduğunu kabul etmiş ve mahkûmiyete yönelik itirazı oy çokluğuyla reddetmiştir. Bu yazıda kıyıların hukuki niteliği, kıyıya erişimin engellenmesinin ceza ve idare hukuku sonuçları, Yargıtay kararının önemi ve engellemeyle karşılaşan kişinin başvurabileceği yollar ele alınmaktadır.

Anayasal ve yasal çerçeve

Anayasa’nın 43. maddesi kıyıları özel mülkiyete konu olamayan, kamunun ortak kullanımına ayrılmış alanlar olarak düzenler. Maddenin devamında kıyı ve sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliğinin ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartlarının kanunla düzenleneceği belirtilir. Bu düzenleme 3621 sayılı Kıyı Kanunuyla yapılmıştır. Kıyı Kanunu, kıyıların herkesin eşitlik ve serbestlikle yararlanmasına açık olduğunu, kıyı ve sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararının gözetileceğini kabul eder. Kanunun genel sistemi içinde kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan alana yapı yapılamayacağı ve kıyıların özel mülkiyete konu olamayacağı esastır.

Bu çerçevede bir işletmeye kıyıda faaliyet izni verilmesi veya kamu arazisinin kiralanması, işletmeye bu alanda turizm, yeme içme, şezlong ve şemsiye hizmeti sunma imkânı tanır. Ancak bu izinler, halkın kıyıya ulaşmasını, kıyı boyunca yürümesini ve denize girmesini engelleme yetkisi vermez. Kıyıda yapılan sözleşmeler ve verilen izinler, kıyının kamusal niteliği ile sınırlıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.02.2025 tarihli, 2022/82 Esas ve 2025/98 Karar sayılı kararına konu olayda, İzmir’in Çeşme ilçesindeki Altınkum mevkiinde halk plajına iki çocuğuyla birlikte giden bir kişi, denize girmek istediği sırada bölgede faaliyet gösteren işletmenin görevlisi tarafından engellenmiştir. Yerel mahkeme, işletme çalışanını tehdit yoluyla kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan (TCK m. 109/2), işletmeyi yöneten sanığı ise bu suça azmettirmeden (TCK m. 38/1) ayrı ayrı bir yıl sekiz ay hapis cezasına mahkûm etmiş ve cezaları ertelemiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi hükümleri oy çokluğuyla onamış, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise karşı oydaki görüş doğrultusunda itiraz etmiştir. Ceza Genel Kurulu itirazı oy çokluğuyla reddetmiş ve böylece mahkûmiyet hükümleri onanmış olarak kalmıştır. Kararda Anayasa’nın 43. maddesine ve Kıyı Kanunu’nun 5/1 maddesine dayanılarak kıyıların herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına açık olduğu vurgulanmış ve kıyıda bulunan bir kişinin oturmasının ve eşyasını bırakmasının tehditle engellenmesinin, onu hukuka aykırı olarak bir yerde kalma hürriyetinden yoksun bırakma niteliğinde olduğu kabul edilmiştir.

Kararın önemi, kıyıya erişim uyuşmazlıklarını yalnızca idari bir sorun olarak görmeyip, kişinin hareket özgürlüğüne yönelik bir müdahale olarak ceza hukuku alanında değerlendirmesidir. Haber başlıklarında sıklıkla geçen “beş yıla kadar hapis” ifadesi, TCK m. 109/1’deki cezanın üst sınırıdır. Somut olayda ise fiil tehditle işlendiğinden TCK m. 109/2 uygulanmış ve takdiri indirimle birlikte bir yıl sekiz ay hapis cezası verilmiştir. Ceza miktarı her olayda failin kusuru, fiilin işleniş biçimi ve diğer koşullara göre belirlenir.

Kararın her kıyı uyuşmazlığında aynı sonucu doğuracağı da düşünülmemelidir. Suçun oluşması için kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma hürriyetinin fiilen engellenmesi ve failin bu konuda kastının bulunması gerekir. Kıyıya ulaşan bir patika üzerindeki uyarı levhası veya işletmenin kendi tesisine girişin kısıtlanması gibi durumlar, somut koşullara göre farklı değerlendirilebilir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu

TCK m. 109, kişinin hareket serbestisini koruyan genel bir suç tipidir. Suçun oluşması için mağdurun kapatılması veya bağlanması gerekmez; bir yere gitmesinin hukuka aykırı olarak engellenmesi de yeterlidir. Kıyıya erişim olaylarında mağdurun denize ulaşmasının fiziken veya güvenlik görevlilerinin baskısıyla engellenmesi, bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Fiilin birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi TCK m. 109/3-b uyarınca, çocuğa karşı işlenmesi ise m. 109/3-f uyarınca cezanın bir kat artırılmasını gerektiren nitelikli hâllerdir. Bu nedenle bir işletmenin birkaç güvenlik görevlisiyle aileleri ve çocukları kıyıdan uzaklaştırması, cezanın ağırlaşmasına yol açabilir. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu hakkında ayrıntılı bilgi için “Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma (TCK 109)” yazımıza bakılabilir.

Uygulamada kıyı olaylarında olayın özelliğine göre başka suç tipleri de gündeme gelebilir. Engelleme sırasında hakaret, tehdit veya yaralama gerçekleşirse bu fiiller ayrıca değerlendirilir. İşletme yöneticisinin çalışanlarına talimat vererek engellemeyi sağlaması hâlinde, talimat veren de suça iştirak eden kişi olarak sorumlu tutulabilir.

İdari sorumluluk

Kıyıya erişimin engellenmesi ceza sorumluluğunun yanında idari yaptırımlara da yol açabilir. Kıyı Kanunu ve ilgili mevzuat, kıyıda izinsiz yapı ve tesisler ile kamu yararına aykırı kullanımlar için yıkım, idari para cezası ve iznin iptali gibi yaptırımlar öngörür. İşletmenin kıyıyı çitle kapatması, geçişi engelleyen sabit yapılar kurması veya izin kapsamını aşan kullanım yapması, mülki amirlik ve belediye tarafından tespit edilerek yaptırıma bağlanabilir. Turizm belgeli tesislerde ayrıca ilgili bakanlık birimlerine şikâyette bulunulabilir.

Kıyı kenar çizgisine ilişkin uyuşmazlıklar, imar ve çevre mevzuatıyla da bağlantılıdır. İzinsiz yapılar hakkında yıkım kararlarına karşı işletmeler idari yargıda dava açabilir. Ancak bu davalar, kıyıya halkın erişiminin engellenmesini hukuka uygun hâle getirmez.

Ücretli giriş ve şezlong uygulaması

Uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, işletmelerin kıyıya girişi ücret veya minimum harcama şartına bağlamasıdır. Kıyının kamusal niteliği, kişinin kıyıya ulaşması ve denize girmesi için ücret ödemeye zorlanmasıyla bağdaşmaz. Buna karşılık işletmenin sunduğu şezlong, şemsiye, duş, kabin veya yiyecek içecek hizmetleri için ücret talep etmesi, bu hizmetlerin kullanılması şartıyla meşru bir ticari faaliyettir. Önemli olan, kendi havlusuyla kıyıya gelen ve işletmenin hizmetlerini kullanmayan kişinin kıyıdan ve denizden yararlanma hakkının kısıtlanmamasıdır.

Bu ayrım, tüketici hukuku yönünden de önemlidir. Kıyıya girişin zorunlu bir ücrete bağlanması ve bu ücretin “giriş bedeli” adı altında tahsili, tüketicinin haksız bir bedel ödemeye zorlanması anlamına gelebilir. Bu durumda tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvuru imkânı da değerlendirilebilir.

Engellemeyle karşılaşıldığında yapılabilecekler

Kıyıya veya denize girişi engellenen kişi bakımından şu adımlar önem taşır:

• Olayı kayıt altına almak: Engellemenin yapıldığı yer, saat, engelleyen kişilerin görünümü ve söyledikleri video veya fotoğrafla kaydedilebilir. Kayıt, kişilerin özel hayatını ihlal etmeyecek şekilde, olayın ispatı amacıyla sınırlı tutulmalıdır.
• Tanıkların bilgisini almak: Olayı gören diğer kişilerin iletişim bilgileri ileride tanık beyanı için önemlidir.
• Kolluğa başvurmak: Olay yerine jandarma veya polis çağrılabilir; 112 acil çağrı hattı üzerinden ihbarda bulunulabilir. Kolluk, olayı tutanağa bağlayarak savcılığa bildirir.
• Savcılığa şikâyet: Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar üzerine re’sen soruşturma yürütür. Bununla birlikte mağdurun şikâyet dilekçesi vermesi, olayın ayrıntılı biçimde dosyaya girmesini sağlar.
• İdari başvuru: İşletmenin kıyıyı kapatan yapıları ve uygulamaları hakkında belediyeye, kaymakamlığa veya valiliğe şikâyette bulunulabilir.

Şikâyet dilekçesinin hazırlanması için “Savcılığa Şikâyet Dilekçesi Örneği” yazımıza bakılabilir.

Örnek olay

Bir aile, Ege kıyısındaki bir koyda halk plajı olarak bilinen alana gelir ve kendi havlularını kumsala serer. Bölgedeki beach club işletmesinin iki güvenlik görevlisi, aileye bu alanın işletmeye ait olduğunu, ancak kişi başı minimum harcama yapılması hâlinde kalabileceklerini söyler. Aile kabul etmeyince görevliler ailenin önünü keserek denize girmelerine izin vermez ve çocuklarla birlikte alanı terk etmelerini ister. Aile olayı kayda alır ve jandarmaya başvurur. Yürütülen soruşturmada, işletmenin kıyıyı kiraladığı kamu alanında yalnızca şezlong ve yiyecek içecek hizmeti verme izninin bulunduğu, halkın kıyıya erişimini engelleme yetkisinin bulunmadığı tespit edilir. Görevliler ve talimatı verdiği anlaşılan işletme müdürü hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dava açılır. Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte ve çocuklara karşı işlenmiş olması nitelikli hâl olarak değerlendirmeye alınır.

Ceza Genel Kurulu kararındaki tartışmanın özü

Kararın en önemli yönü, Daire ve Genel Kurul içindeki görüş ayrılığıdır. 8. Ceza Dairesinin onama kararına katılmayan Daire Başkanı ve bir üye, olayda katılana yönelik fiziksel bir müdahale bulunmadığını, taraflar arasında yalnızca sözlü bir tartışma yaşandığını, söylenen sözlerin en fazla basit tehdit oluşturabileceğini ve sanıkların beraatine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur. Başsavcılık itirazı da bu karşı oy doğrultusundadır. Ceza Genel Kurulu çoğunluğu ise bu görüşe katılmamıştır. Çoğunluğa göre suçun oluşması için mağdura el sürülmesi gerekmez; kişinin kamuya açık bir alanda kalmasını tehditle imkânsız hâle getirmek de hürriyetten yoksun kılmadır. Katılanın kıyı çizgisine yaklaşık iki metre mesafedeki kumsalda oturmasına ve eşyasını bırakmasına izin verilmemesi, onun bir yerde kalma hürriyetinin hukuka aykırı olarak elinden alınması olarak değerlendirilmiştir. Genel Kurulda da üç üye karşı oy kullanmıştır. Bu nedenle kararın oy çokluğuyla verildiği ve tartışmalı bir alanı çözdüğü göz ardı edilmemelidir.

Kararın gerekçesinde ayrıca işletme sözleşmesinin veya idareden alınan işletme izninin kıyıdaki kamusal kullanımı ortadan kaldırmadığı vurgulanmıştır. İşletmeci şezlong, şemsiye ve benzeri hizmetler için ücret alabilir; ancak bu hizmetleri kullanmayan bir kişinin kumsala oturmasını veya denize girmesini yasaklayamaz. İşletmecinin kendi müşterilerine ayrılmış alan bulunduğu yönündeki savunması, kıyının herkesin yararlanmasına açık olduğu kuralı karşısında hukuka uygunluk nedeni sayılmamıştır.

Genel Kurul bir hususa daha işaret etmiştir. Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi TCK m. 109/3-b uyarınca cezayı artıran bir hâldir. Ancak bu artırımın uygulanabilmesi için failler arasında TCK m. 37/1 anlamında müşterek faillik bulunmalıdır. Somut olayda bu artırım uygulanmamış, aleyhe temyiz bulunmadığından bu eksiklik bozma nedeni yapılmamıştır. Uygulamada benzer bir olayda işletme çalışanlarının birlikte hareket etmesi hâlinde ceza artırımının gündeme gelebileceği unutulmamalıdır.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun sınırları

Yargıtay, hürriyetin her kısıtlanmasını TCK m. 109 kapsamında görmemektedir. Ceza Genel Kurulunun 01.11.2023 tarihli, 2021/52 E., 2023/569 K. sayılı kararında hürriyetin kısıtlanması ile hürriyetten yoksun bırakmanın aynı şey olmadığı belirtilmiştir. Genel Kurula göre kişinin bir yerden istediği biçimde veya istediği rahatlıkta ayrılamaması tek başına yeterli değildir; mağdurun önüne çıkarılan engelleri kolaylıkla aşamaması gerekir. Aynı kararda, başka bir suçun işlenmesi süresince kişinin alıkonulmasının ayrıca cezalandırılmayacağı, ancak amaç suçun öncesinde veya sonrasında devam eden alıkoymanın ayrı suç oluşturacağı kabul edilmiştir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 13.06.2023 tarihli, 2023/1175 E., 2023/4622 K. sayılı kararında, mağdurun kolunun bir anlığına tutulmasının, hürriyeti kısıtlama kastı bulunmadığı sürece bu suçu oluşturmayacağı belirtilmiş, mahkûmiyet hükmü hukuka aykırı bulunmuş ve beraat gerektiği kabul edilmiştir. Aynı kararda Daire, kastın varlığı hâlinde yoksun bırakmanın kısa veya uzun sürmesinin suçun oluşumunu etkilemeyeceğini de vurgulamıştır.

8. Ceza Dairesinin 08.01.2024 tarihli, 2022/4840 E., 2024/49 K. sayılı kararında ise kişinin bir yere gitmesini veya bir yerde kalmasını hukuka aykırı olarak engelleyen her türlü hareketin suçu oluşturacağı ifade edilmiştir. Bu yaklaşım, kıyı olayında “bir yerde kalma” hürriyetine yapılan vurguyla örtüşmektedir. Daire, 08.10.2025 tarihli, 2023/4371 E., 2025/7463 K. sayılı kararında da mağdurların taksiden zorla indirilip başka bir araca bindirilmesi ve kolluk gelene kadar bir kafede tutulmasını bu suç kapsamında görmüş, beraat kararını hukuka aykırı bulmuştur.

Uygulama açısından sonuçlar

• Kıyıdan yararlanmayı engelleyen davranış, fiziksel temas olmasa da tehdit içeriyorsa TCK m. 109/2 kapsamında değerlendirilebilir.
• İşletme sahibi veya yöneticisi, çalışanını bu yönde talimatla harekete geçirmişse azmettiren olarak sorumlu tutulabilir.
• Olayın tanık, görüntü ve ses kaydıyla belgelenmesi önemlidir; karşı oydaki görüş gibi “yalnızca sözlü tartışma” savunması sıkça ileri sürülür.
• Engelin kolayca aşılabildiği, kısa süreli ve kasıtsız temaslarda suçun oluşmayabileceği kabul edilmektedir.
• Birden fazla çalışanın birlikte hareket ettiği olaylarda TCK m. 109/3-b artırımı gündeme gelebilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Kıyılar herkesin ortak kullanımına açık kamusal alanlardır ve bu nitelik ne işletme izinleriyle ne de kira sözleşmeleriyle ortadan kaldırılabilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2025/98 sayılı kararı, kıyıya erişimin engellenmesinin ciddi ceza sonuçları doğurabileceğini açık biçimde ortaya koymuştur. İşletmelerin izin kapsamlarını bu çerçevede gözden geçirmesi, vatandaşların ise haklarını bilerek engellemeyle karşılaştıklarında olayı kayıt altına alması ve yetkili makamlara başvurması önem taşır.

İlgili yazılar: Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma (TCK 109), Savcılığa Şikâyet Dilekçesi Örneği, Tüketici Hakem Heyetine Başvuru

Mevzuat: 3621 sayılı Kıyı Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.