Örgüte Yardım ile Örgüt Üyeliği Arasındaki Fark (TCK 220/7): FETÖ Davalarında Uygulama

FETÖ/PDY davalarında sanıkların bir kısmı, örgütün hiyerarşik yapısında yer aldığına dair yeterli delil bulunmadığı hâlde örgüte maddi veya manevi destek verdiği gerekçesiyle yargılanır. Bu durumda uygulanacak hüküm, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m.220/7’dir. Bu fıkra, yardım edeni örgüt üyesi gibi cezalandırır; ancak cezanın üçte birine kadar indirilmesine imkân tanır. Üyelik ile yardım arasındaki ayrım hem cezanın miktarını hem de savunmanın yönünü belirlediği için önemlidir. Bu yazıda iki kavramın farkı, yardımın unsurları ve FETÖ davalarındaki örnekler anlatılmaktadır.

Kanun metni

TCK 314/4, örgüt kurma suçuna ilişkin diğer hükümlerin silahlı örgütler bakımından da aynen uygulanacağını öngördüğünden 220/7 FETÖ davalarında da uygulanır. Üyelik suçunun unsurları için Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK 314/2) yazısına bakılabilir.

Üyelik ile yardım arasındaki temel fark

Hiyerarşik yapı: Üye, örgütün emir-komuta zincirinde yer alır, örgütün verdiği görevleri yerine getirmeye hazırdır ve örgütün iradesine kendini tabi kılmıştır. Yardım eden kişi ise örgütün dışında kalır; örgüte destek verir ama örgüt ona görev vermez ve o kişi örgütün hiyerarşisine bağlı değildir.

Faaliyetin niteliği: Üyelik, süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gösteren örgütsel faaliyetlerle ortaya çıkar. Yardım ise genellikle tek bir eylem veya sınırlı sayıda eylemden oluşur. Yardım niteliğindeki eylemlerin zamana yayılması, çeşitlenmesi ve yoğunlaşması, kişinin örgüte organik olarak bağlandığını gösterebilir ve eylemi üyeliğe dönüştürebilir. Bu ölçüt için FETÖ Üyeliğinde Süreklilik, Çeşitlilik ve Yoğunluk yazısına bakılabilir.

Kast: Her iki suç da kasten işlenir. Yardım edenin, yardım ettiği yapının bir örgüt olduğunu ve yardımının örgüte yönelik olduğunu bilmesi gerekir. Örgütle bağlantısını bilmediği bir kişiye yardım eden kişi bakımından 220/7 uygulanamaz.

FETÖ davalarında yardım olarak tartışılan eylemler

Yargıtay, hiyerarşik yapıya dahil olduğu gösterilemeyen fakat yapının silahlı terör örgütü olduğunu bilerek ona yardım eden kişiyi TCK m.220/7 kapsamında değerlendirmektedir (Yargıtay CGK, 14.06.2022, E.2020/53, K.2022/432). Uygulamada yardım olarak tartışılan eylemler şunlardır:

• Örgüte “himmet” adı altında para verilmesi,
• Örgüt mensuplarına konut, araç veya iş yeri temin edilmesi,
• Firari örgüt mensubunun barındırılması veya yurt dışına çıkışının kolaylaştırılması,
• Örgüt adına yapılan toplantılara mekân sağlanması,
• Örgütle irtibatlı kurumlara örgütün talimatı doğrultusunda maddi destek verilmesi.

Bu eylemlerin her biri, kişinin örgütün amacını bildiği ve yardımın örgüte yönelik olduğu gösterildiğinde suç oluşturur. Kişinin hayır amaçlı bağış yaptığına inandığı, örgütün suç amacından habersiz olduğu durumlarda kast tartışılır. 17-25 Aralık 2013 öncesindeki bağışlar bakımından bu değerlendirme özellikle önemlidir. O tarihte yasal görünen faaliyetler için FETÖ Davalarında Hukuken Korunan Faaliyetler yazısına bakılabilir.

Ceza hesaplaması

Yardım eden kişi örgüt üyesi olarak cezalandırıldığından temel ceza, silahlı örgüt bakımından TCK 314/2’deki beş yıldan on yıla kadar hapis cezasıdır. Bu ceza:

1. TCK 61 uyarınca belirlenir (alt sınırdan belirlenirse beş yıl),
2. TCK 220/7 uyarınca yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir,
3. TMK m.5 uyarınca yarı oranında artırılır,
4. Varsa TCK 62 uyarınca altıda bir oranında indirilir.

Alt sınırdan belirlenen beş yıllık ceza, üçte bir oranında indirilip yarı oranında artırıldığında beş yıl olur; takdiri indirimle dört yıl iki aya iner. İndirim ve artırım oranlarının çarpımsal olarak uygulandığı bu hesapta sonuç, indirim ile artırımın sırasından etkilenmez. 220/7’deki indirimin uygulanması mahkemenin takdirindedir; ancak indirim yapılmaması veya alt oranda yapılması gerekçelendirilmelidir.

Örgüte yardım suçunda da TCK 221/4’teki etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir. Kanun metni “örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişi”yi açıkça saymaktadır. Bu konu için FETÖ Davalarında Etkin Pişmanlık (TCK 221) yazısına bakılabilir.

Yardım ile suçluyu kayırma (TCK 283) farkı

TCK 283, suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlamayı suçluyu kayırma olarak cezalandırır. Bu suç, bir kişiyi korumaya yöneliktir. Örgüte yardım ise örgütün varlığını ve faaliyetlerini sürdürmesine katkı sağlamaya yöneliktir. Firari bir örgüt mensubunu yalnızca akrabalık ilişkisi nedeniyle bir gece barındırmak ile örgütün talimatıyla örgüt mensuplarına sürekli barınak sağlamak farklı değerlendirilir. Birinci durumda, şartları varsa TCK 283 ve bu maddedeki akrabalara ilişkin cezasızlık hükmü (TCK 283/3) tartışılır; ikinci durumda ise 220/7 gündeme gelir.

Terörün finansmanı ile ilişki

Terör örgütüne para sağlanması, 6415 sayılı Terörün Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun m.4 kapsamında ayrı bir suç da oluşturabilir. Fonun terör örgütü tarafından kullanılacağını bilerek sağlanması gerekir. Örgüte yardım ile terörün finansmanı arasındaki içtima ilişkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Ayrıntı için Terörizmin Finansmanı (6415 m.4) yazısına bakılabilir.

Savunmada dikkat edilecek noktalar

Hiyerarşik yapıya dahil olma gösterilmiş mi? İddianamede kişinin örgüt içindeki konumu, bağlı olduğu sorumlu, aldığı görev veya katıldığı örgüt içi faaliyet somut olarak gösterilmemişse, eylemin en fazla yardım olarak nitelendirilebileceği ileri sürülür.

Yardımın örgüte yönelikliği: Yardımın bir kişiye mi yoksa örgüte mi yapıldığı, yardım edenin bunu bilip bilmediği araştırılmalıdır.

Zaman: Yardımın yapıldığı tarih, kastın değerlendirilmesinde önem taşır. 2013 öncesinde eğitim veya hayır amaçlı yapılan bağışlar, örgütün gerçek amacının bilinmediği dönemde yapılmış olabilir.

İndirim oranı: Yardımın küçük çaplı, tek seferlik ve örgüte katkısının sınırlı olduğu durumlarda indirimin en yüksek oranda (üçte bir) yapılması talep edilir.

Ayrı suç oluşturan eylemler: Yardım kapsamındaki eylem ayrıca başka bir suç oluşturuyorsa (örneğin resmî belgede sahtecilik), TCK 220/4 uyarınca bu suçtan ayrıca ceza verilir; bu durumda eylemlerin ayrılması ve her birinin ispatı ayrı ayrı değerlendirilir.

Yardım suçunda kast

TCK m.220/7 yardımın “bilerek ve isteyerek” yapılmasını arar. Bu, failin yardım ettiği yapının bir suç örgütü, FETÖ/PDY bakımından ise silahlı terör örgütü olduğunu bilmesi ve yardımı bu bilinçle yapması demektir. Yapının o tarihte yasal görünümlü bir eğitim kurumu, dernek veya şirket aracılığıyla faaliyet gösterdiği dönemlerde, kişinin yardım ettiği kurumun arkasındaki örgütsel yapıyı ve amacını bildiğinin somut delillerle gösterilmesi gerekir.

Kastın varlığını değerlendirirken şu hususlara bakılır:

• Yardımın yapıldığı tarih ve o tarihte yapının amaçlarının ne ölçüde bilinir olduğu,
• Yardımın kime ve hangi kanaldan yapıldığı, örgütün mahrem yapılanmasıyla bağlantılı bir kişiye mi yoksa yasal bir kuruma mı yapıldığı,
• Yardımın örgütün talimatı üzerine mi, yoksa kişisel bir ilişki veya hayır amacıyla mı yapıldığı,
• Failin örgütsel yazışmalarda veya tanık beyanlarında yardımın örgütsel niteliğini bildiğini gösteren bir ifadesinin bulunup bulunmadığı.

Tek seferlik yardım ve tekrarlanan yardım

Örgüt üyeliğinden farklı olarak yardım suçunun oluşması için süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk aranmaz. Örgütün faaliyetine katkı sağlayan tek bir yardım eylemi, kastla birlikte ispatlanırsa suçu oluşturabilir. Ancak yardımın niteliği ve önemi, TCK m.220/7’nin ikinci cümlesindeki indirim oranının belirlenmesinde dikkate alınır.

Yardımın zaman içinde tekrarlanması, çeşitlenmesi ve kişinin örgüt içinde belirli bir görev üstlenmesi hâlinde ise yardım, üyeliğe dönüşebilir. Bu dönüşümün tespiti için kişinin örgütün hiyerarşik yapısına dahil olduğunu ve örgütün emir ve talimatlarına göre hareket ettiğini gösteren deliller aranır. Bkz. FETÖ Üyeliğinde Süreklilik, Çeşitlilik ve Yoğunluk.

Yardım ile örgüt adına suç işleme

TCK m.220/6, örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişinin ayrıca örgüt üyesi olarak cezalandırılmasını öngörüyordu. Bu fıkra, 7499 sayılı Kanun’la değiştirildikten sonra Anayasa Mahkemesi’nin 5/11/2024 tarihli ve E.2024/81, K.2024/189 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle bugün örgüt adına suç işleyen fakat hiyerarşik yapıya dahil olmayan kişi bakımından, işlediği suçun yanında ayrıca örgüt üyeliğinden ceza verilmesi için bu fıkraya dayanılamaz. Böyle bir kişinin eylemi, şartları varsa yardım suçu (TCK m.220/7) veya işlenen suçun kendisi bakımından değerlendirilir. Lehe kanun ilkesi gereği bu iptal kararı, kesinleşmemiş dosyalarda da dikkate alınmalıdır.

Örnek olay

Bir esnaf, 2015 yılında tanıdığı bir kişinin isteği üzerine bu kişiye üç ay süreyle kira bedeli almadan bir daire kullandırmıştır. Sonradan dairede kalan kişilerin örgüt mensubu öğrenciler olduğu ve dairenin örgütün “ev” yapılanmasında kullanıldığı anlaşılmıştır. Esnaf hakkında başka bir örgütsel delil yoktur; ByLock kaydı, Bank Asya hareketi veya tanık beyanı bulunmamaktadır. Bu durumda üyelik için gereken hiyerarşik bağ gösterilemediğinden eylem en fazla örgüte yardım olarak tartışılabilir. Esnafın, daireyi kullanan kişilerin örgüt mensubu olduğunu bildiği ve yardımın örgüte yönelik olduğu ispatlanamazsa beraat kararı verilmesi gerekir. Bildiği ispatlanırsa 220/7 uygulanır ve yardımın sınırlı niteliği indirim oranında dikkate alınır.

Sıkça sorulan sorular

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.