Hazine Arazisi İşgali: Ecrimisil İhbarnamesi ve Ödeme Emrine İtiraz

Hazineye ait bir arazide izinsiz ekim yapan, ev, depo veya ahır kuran, bahçe duvarını Hazine parseline taşıran kişiye defterdarlık milli emlak birimi önce bir ecrimisil ihbarnamesi gönderir. İhbarname ödenmez ve kesinleşirse aynı alacak için vergi dairesi tarafından ödeme emri düzenlenir. Bu iki belge farklı işlemlerdir; itiraz yolları, süreleri ve görevli mahkemeleri de farklıdır. Süreleri kaçıran kişi, haksız olduğunu düşündüğü bir ecrimisil borcunu, üstelik gecikme zammıyla birlikte ödemek zorunda kalabilir. Bu yazıda ecrimisil ihbarnamesinin tebliğinden ödeme emrine kadar izlenecek yollar açıklanmıştır.

Ecrimisil nedir ve Hazine neden ister?

Ecrimisil, bir taşınmazın sahibinin izni olmadan kullanılması nedeniyle kullanıcıdan istenen tazminattır. Özel kişiler arasındaki ecrimisil davası, haksız zilyetlik ve kötüniyetli zilyedin sorumluluğu kurallarına dayanır ve Ecrimisil Davası: Haksız İşgal Tazminatı, Süre ve Hesaplama yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Hazine ve kamu idarelerine ait taşınmazlarda ise idare mahkemeye gitmeden, kendi komisyonu aracılığıyla ecrimisili belirler ve tahsil eder.

Maddenin devamı, işgalin idarece tespit edilmesi üzerine işgal edilen taşınmazın mahallin en büyük mülki amirince on beş gün içinde tahliye ettirileceğini ve işgalcinin yaptığı yapıların yıktırılacağını da öngörür. Yani ecrimisil, işgalin bir sonucudur; ödenmesi işgali hukuka uygun hâle getirmez.

Ecrimisil nasıl tespit edilir?

Milli emlak birimi işgali genellikle bir şikâyet, hava fotoğrafı veya kadastro çalışması sonrası öğrenir. Ardından mahalde tespit yapılır; işgal edilen alanın büyüklüğü, kullanım biçimi (tarım, konut, depo, ticari faaliyet) ve işgalcinin kimliği bir tutanağa geçirilir. Komisyon, taşınmazın emsal kira değerini esas alarak her yıl için ecrimisil tutarını belirler. Hesaplamada taşınmazın konumu, niteliği, kullanım amacı ve varsa çevredeki kiralama ihalelerinde oluşan bedeller dikkate alınır.

Tespit tutanağı, ileride açılacak davada en önemli delildir. Tutanakta işgal edilen alanın yanlış ölçülmesi, işgalcinin yanlış belirlenmesi veya işgal başlangıç tarihinin dayanaksız biçimde beş yıl geriye götürülmesi, ecrimisilin hukuka aykırılığını gösteren başlıca sebeplerdir.

Ecrimisil ihbarnamesine itiraz: düzeltme talebi

Ecrimisil, işgalciye bir ihbarname ile tebliğ edilir. İhbarnamede işgal edilen taşınmazın bilgileri, dönem dönem ecrimisil tutarları ve ödeme süresi gösterilir. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’e göre işgalci, ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde ilgili idareye başvurarak düzeltme talebinde bulunabilir. Komisyon talebi inceler; hata varsa düzeltilmiş ihbarname tekrar tebliğ edilir.

Düzeltme talebinde şu hususlar ileri sürülebilir:

• Taşınmazın Hazineye değil, kişiye ait olduğu veya tapu sınırlarının yanlış uygulandığı,
• İşgal edilen alanın gerçekte daha küçük olduğu,
• Kullanımın izinli olduğu (kira sözleşmesi, ön izin, kullanma izni),
• İşgalin ihbarnamede yazılan tarihten daha geç başladığı,
• Ecrimisil tutarının emsal kira değerinin çok üzerinde belirlendiği,
• İşgalcinin ihbarname muhatabı değil, başka bir kişi olduğu.

İtiraz edilmemesi veya itirazdan vazgeçilmesi hâlinde ecrimisil tutarından yüzde 20 indirim yapılır; ayrıca peşin ödemede yüzde 15 indirim daha uygulanır. Bu nedenle itiraz kararı, indirim kaybı ile itirazın başarı ihtimali karşılaştırılarak verilmelidir.

Ecrimisil ihbarnamesine karşı dava

Ecrimisil ihbarnamesi idari bir işlemdir. İhbarnamenin iptali için idare mahkemesinde dava açılır. Dava süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca tebliğden itibaren altmış gündür. Düzeltme talebinde bulunulmuşsa, talebin reddine ilişkin işlemin veya düzeltilmiş ihbarnamenin tebliğinden itibaren dava açılabilir.

İdare mahkemesi; taşınmazın Hazineye ait olup olmadığını, işgalin gerçekleşip gerçekleşmediğini, işgal süresini ve ecrimisil tutarının emsallere uygunluğunu inceler. Çoğu dosyada keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır. Bilirkişi, işgal edilen alanı ölçer ve emsal kira değerini hesaplar.

Ecrimisil ihbarnamesine karşı dava açılması, kural olarak tahsilatı kendiliğinden durdurmaz. İdare mahkemesinden yürütmenin durdurulması istenmelidir. Aksi hâlde dava sürerken alacak kesinleşmiş gibi ödeme emri düzenlenebilir.

Ödeme emri ve itiraz yolu

Ecrimisil ihbarnamesinde gösterilen süre içinde ödenmeyen alacak, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre tahsil edilmek üzere vergi dairesine bildirilir. Vergi dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emri, borcun on beş gün içinde ödenmesini veya mal bildiriminde bulunulmasını ister; aksi hâlde haciz yoluna gidilir.

Ödeme emrine karşı açılan dava, ihbarnameye karşı açılan davadan farklıdır. Bu davada ecrimisilin miktarı veya işgalin olup olmadığı, kural olarak yeniden tartışılmaz. İleri sürülebilecek sebepler sınırlıdır:

1. Borcun bulunmaması: Ecrimisil ihbarnamesi usulüne uygun tebliğ edilmemiş, bu nedenle alacak kesinleşmemiş olabilir. Ödeme emrinin dayanağı olan ihbarname hiç tebliğ edilmemişse ödeme emri, kesinleşmemiş bir alacak için düzenlendiğinden hukuka aykırıdır. Borçlunun ihbarname yerine ödeme emri muhatabı olarak yanlış kişi gösterilmesi de bu kapsamdadır.
2. Kısmen ödeme: Borcun bir kısmı ödenmişse veya taksitlendirilmiş ve taksitler ödeniyorsa bu durum belgelenir.
3. Zamanaşımı: 6183 sayılı Kanun m. 102’ye göre amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.

Ödeme emrine karşı on beş günlük süre içinde dava açılması, kanun gereği tahsil işlemlerini durdurmaz; vergi mahkemesinden yürütmenin durdurulması istenebilir. Davanın reddi hâlinde eskiden uygulanan yüzde on haksız çıkma zammı, Anayasa Mahkemesinin E. 2021/119, K. 2022/48, T. 21.04.2022 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (6183 sayılı Kanun m. 58/5).

İhbarname tebliğ edilmemişse ne olur?

Uygulamada en sık karşılaşılan durum, ihbarnamenin eski bir adrese veya ilan yoluyla tebliğ edildiği iddiasıyla doğrudan ödeme emri gönderilmesidir. Bu durumda borçlu, ödeme emrine karşı açacağı davada ihbarnamenin usulüne uygun tebliğ edilmediğini ileri sürer. İhbarnamenin tebliği 7201 sayılı Tebligat Kanunu’na uygun yapılmamışsa ecrimisil alacağı kesinleşmemiş sayılır ve ödeme emri iptal edilir. Bu yol, ihbarnameye karşı dava süresini yeniden başlatır; borçlu ihbarnameyi öğrendiği tarihten itibaren idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Hangi tarihin esas alınacağı dosyaya göre değişebileceğinden, iki dava birlikte değerlendirilmelidir.

Taksitlendirme ve ödeme

Ecrimisilin itiraz edilmeksizin ödenmesi tercih edilirse yüzde 20 itiraz etmeme indirimi ve peşin ödemede yüzde 15 indirim uygulanır. Peşin ödeme imkânı olmayanlar, 6183 sayılı Kanun m. 48 uyarınca tecil ve taksitlendirme talebinde bulunabilir. Taksitlendirme, haciz işlemlerini durdurur; taksitler aksatılırsa tecil kaybedilir ve takip kaldığı yerden devam eder.

Hazine arazisi işgali suç mudur?

Hazine adına kayıtlı bir arazinin işgali, 5841 sayılı Kanun’la 2009 yılında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 154/1’de yapılan değişiklikten sonra “hakkı olmayan yere tecavüz” suçunu oluşturmamaktadır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2021/5429, K. 2021/18425, T. 30.09.2021 sayılı kararında maliye hazinesi adına kayıtlı taşınmaz üzerine bina ve toprak havuz yapan sanık hakkında verilen mahkûmiyeti bu gerekçeyle bozmuştur. Hazine taşınmazını idareden kiralamış bir kişinin yararlanmasının engellenmesi ise bu kişi hak sahibi olduğundan suç oluşturabilir. Bunun dışında işgal edilen yer orman, mera veya kıyı ise 6831 sayılı Orman Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu veya 3621 sayılı Kıyı Kanunu’ndaki suç hükümleri uygulanabilir. İzinsiz yapılan yapı ayrıca imar kirliliğine neden olma suçunu (TCK m. 184) oluşturabilir; bu konu İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu (TCK 184): Ruhsatsız Yapı, Ceza, Düşme yazımızda ele alınmıştır.

İşgalin sona erdirilmesi: kiralama ve satış imkânı

Hazine taşınmazını uzun süredir kullanan kişi, ecrimisil ödemekle birlikte taşınmazın kendisine kiralanmasını veya satılmasını talep edebilir. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Kanunu ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik, belirli koşullarda tarım arazisinin veya üzerinde yapı bulunan arsanın işgalciye doğrudan kiralanmasına veya satışına izin verir. Bu imkânların koşulları zaman zaman yapılan kanun değişiklikleriyle genişletilip daraltılmaktadır. Kiralama yapılırsa kira sözleşmesinin başladığı tarihten itibaren ecrimisil yerine kira bedeli ödenir.

Uygulamadan örnekler

Örnek 1: Bir çiftçi, kendi tarlasının bitişiğindeki Hazine parselini on yıldır ekmektedir. Milli emlak, işgal tespiti yaparak son beş yıl için ecrimisil ihbarnamesi gönderir. Çiftçi, işgal edilen alanın parselin tamamı değil yarısı olduğunu düşünüyorsa otuz gün içinde düzeltme talebinde bulunmalı ve gerekirse idare mahkemesinde iptal davası açmalıdır. Yalnızca ödeme emri geldiğinde itiraz etmek, alan hesabındaki hatanın düzeltilmesini sağlamaz.

Örnek 2: Bir kişiye hiç tebliğ edilmediği halde beş yıl öncesine ait ecrimisil için ödeme emri gelir. Kişi on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açarak ihbarnamenin tebliğ edilmediğini ileri sürer. Mahkeme tebliğin usulsüz olduğunu tespit ederse ödeme emrini iptal eder.

Örnek 3: Ecrimisil ihbarnamesini alan kişi, işgali kabul ediyor ve tutarın makul olduğunu düşünüyorsa itiraz etmeden ve peşin ödeyerek toplam yüzde 32’ye yakın bir indirimden yararlanabilir.

Danıştay kararlarında ihbarname ile ödeme emri ilişkisi

Kesinleşmemiş ecrimisil için ödeme emri düzenlenemez

6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emri, vadesinde ödenmeyen ve kesinleşmiş bir amme alacağı için düzenlenir. Ecrimisil alacağı ise ihbarname ya da düzeltme ihbarnamesinin usulüne uygun tebliği ve sürenin geçmesiyle kesinleşir. Danıştay 4. Dairesi, ihbarname düzenlenmeden doğrudan ödeme emri gönderilen dosyada şu sonuca varmıştır:

Aynı yaklaşım, idarenin yalnızca encümen kararının bildirildiği bir yazı gönderip ihbarname düzenlemediği durumda da uygulanmıştır. Danıştay 4. Dairesinin E. 2023/6197, K. 2024/3439, T. 28.05.2024 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, ecrimisil alacağı usulüne uygun olarak kesinleştirilmeden düzenlenen ödeme emrini iptal etmiştir.

Düzeltme talebi karara bağlanmadan ödeme emri

İhbarnameye süresinde düzeltme talebinde bulunulmuş, ancak idare bu talebi karara bağlayıp tebliğ etmemişse alacak yine kesinleşmez. Danıştay 4. Dairesinin E. 2023/12613, K. 2024/3020, T. 14.05.2024 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik m. 86 uyarınca itirazın otuz gün içinde karara bağlanması gerektiğini, bu yapılmadan düzenlenen ödeme emrinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle düzeltme talebinin tarih ve sayısı, ödeme emri davasında mutlaka delil olarak sunulmalıdır.

İhbarname başka kişi adına düzenlenmişse

Ödeme emrinin muhatabı, ihbarnamenin muhatabıyla aynı kişi olmalıdır. Danıştay 2. Dairesi E. 2021/635, K. 2021/616, T. 15.03.2021 sayılı kararıyla, ecrimisil ihbarnamesinin site yöneticiliği adına düzenlendiği, ödeme emrinin ise ihbarname düzenlenmemiş bir şirkete gönderildiği dosyada ödeme emrinin iptaline ilişkin kararı onamıştır.

Haksız çıkma zammının kaldırılması

Eski uygulamada ödeme emrine karşı açılan dava reddedilirse alacak yüzde on zamla tahsil edilirdi. Bu kural 6183 sayılı Kanun m. 58/5’te yer alıyordu. Anayasa Mahkemesi, zammın hesaplanmasında bir üst sınır öngörülmediğini ve hâkime takdir yetkisi tanınmadığını vurgulayarak kuralı iptal etmiştir:

İptal kararı 2.8.2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu nedenle ödeme emri davası açma kararı verilirken davanın reddi hâlinde ayrıca yüzde on zam ödeneceği hesaba katılmaz; ancak gecikme zammı işlemeye devam eder.

Ödeme emri davasında kontrol listesi

• İhbarnamenin kime ve hangi adrese tebliğ edildiği.
• Düzeltme talebinde bulunulmuşsa idarenin bu talebe cevap verip vermediği.
• Ödeme emrindeki dönem ve tutarların ihbarnameyle uyumu.
• Vadeyi izleyen yılın başından itibaren beş yıllık tahsil zamanaşımının dolup dolmadığı.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Hazine arazisi işgali nedeniyle gelen ecrimisil ihbarnamesi, süreler bakımından en dikkat edilmesi gereken idari işlemlerdendir. Asıl itiraz aşaması ihbarnamenin tebliğinden sonraki otuz günlük düzeltme süresi ve altmış günlük dava süresidir. Ödeme emri aşamasına kalındığında savunma imkânları borcun yokluğu, ödeme ve zamanaşımıyla sınırlanır.

İlgili yazılar: Vergi Dairesi Ödeme Emrine İtiraz: 15 Günlük Dava Süresi ve İtiraz Sebepleri, Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Suçu (TCK 154): Arsa İşgali, Sınır Değiştirme ve Cezası

Mevzuat: 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.