Boşanmada OYAK Birikimi Paylaşılır mı?

Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu subay ve astsubaylar, 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu uyarınca OYAK’a üyedir ve maaşlarından yapılan kesintilerle bir birikim oluşturur. Emeklilik veya üyelikten ayrılma hâlinde bu birikim, emeklilik yardımı olarak toplu biçimde ödenir ya da üyenin tercihine göre bir kısmı OYAK emekli maaş sistemine aktarılarak dönemsel gelire dönüştürülür. Eşlerden biri OYAK üyesi olduğunda, boşanma sürecinde bu birikimin mal rejiminin tasfiyesine girip girmeyeceği ve nasıl hesaplanacağı sıkça tartışılmaktadır.

Kısa cevap şudur: OYAK tarafından yapılan ödemeler, TMK m. 219/2’de sayılan “personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler” kapsamında edinilmiş mal niteliğindedir. Ancak bu ödemenin tamamı paylaşılmaz. TMK m. 228/2 uyarınca toplu ödemenin, mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme düşen kısmı kişisel mal sayılır. Mal paylaşımının genel kuralları Boşanmada Mal Paylaşımı yazımızda yer almaktadır; bu yazı OYAK’a özgü hesaplama sorunlarına odaklanmaktadır.

Kanun metni

OYAK birikimi neden edinilmiş maldır?

Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219/1). OYAK birikimi, üyenin maaşından yapılan kesintilerden oluşur. Maaş, çalışmanın karşılığı olan bir edinimdir ve bu nedenle edinilmiş maldır. Maaştan ayrılan payın bir kurumda biriktirilmesi, bu niteliği değiştirmez. TMK m. 219/2-2 de sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının ve personele yardım amacıyla kurulan sandıkların ödemelerini açıkça edinilmiş mallar arasında saymıştır.

Ancak OYAK birikimi, eşin emeklilik dönemindeki geçimini sağlamaya yönelik bir güvencedir. Emeklilikte toplu olarak ödenen paranın tamamının paylaşılması, emekli olan eşin boşanmadan sonraki yıllarına ait geçim güvencesinin de diğer eşe aktarılması anlamına gelir. Kanun koyucu bu sakıncayı TMK m. 228/2 ile gidermiş ve toplu ödemenin gelecek döneme ait kısmını kişisel mal olarak kabul etmiştir.

Toplu ödemenin hesaplanması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.04.2022 tarihli, 2021/8487 E., 2022/3733 K. sayılı kararında, OYAK emeklilik yardımı ve SGK emekli ikramiyesinin mal rejimi devam ederken toplu olarak ödenmesi hâlinde izlenecek hesap yöntemi ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Bu yönteme göre:

1. Ödeme tarihi itibarıyla ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 tablosundan emekli olan eşin ortalama bakiye yaşam süresi bulunur.
2. Toplu ödeme günlük irat şeklinde yapılsaydı her bir güne düşecek miktar saptanır.
3. Günlük irat miktarı, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki kalan günlerle çarpılır ve bu miktarın peşin sermayeye çevrilmiş değeri hesaplanır.
4. Bulunan peşin sermaye değeri, emekli olan eşin kişisel malı sayılır.
5. Toplam ödemeden bu kişisel mal kısmı çıkarıldıktan sonra kalan miktar edinilmiş mal olarak tasfiyede dikkate alınır.

Daire, ilk derece mahkemesinin bakiye ömrü PMF tablosuna göre belirlemesini ve aylık iradın peşin sermayeye çevrilmiş değerini hesaplamamasını hatalı bulmuştur. Kararda ayrıca, peşin sermaye hesabında uygulamada benimsenen yüzdelik iskonto oranının uygulanmasının zorunlu olduğu ve hesaplamanın TRH 2010 tablosundan anlayan uzman bilirkişiye yaptırılması gerektiği vurgulanmıştır.

Bu yöntemin pratik sonucu şudur: Emeklilikle boşanma davası arasındaki süre ne kadar kısaysa, toplu ödemenin o kadar büyük kısmı kişisel mal sayılır ve paylaşıma giren tutar azalır. Emekli olduktan uzun yıllar sonra açılan boşanma davalarında ise, harcanmamışsa, ödemenin daha büyük kısmı edinilmiş mal olarak kalır.

Emekli maaş sistemine aktarılan pay

OYAK üyeleri emekli olduklarında, emeklilik yardımının bir kısmını emekli maaş sistemine aktararak belirli aralıklarla maaş almayı tercih edebilmektedir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 12.10.2015 tarihli, 2015/13840 E., 2015/18067 K. sayılı kararına konu olayda erkek, 2005 yılında emekli olmuş ve emekli ikramiyesinin dörtte birini OYAK emekli maaş sistemine aktararak üç ayda bir emekli maaşı almaya başlamıştır. Daire, bu paranın “ömür boyunca irat bağlanması için emekli olduğu tarihte emekli ikramiyesinden ayırdığı” miktara karşılık geldiğini, bu nedenle tamamının TMK m. 228/2 uyarınca erkeğin kişisel malı olarak hesaba katılması gerektiğini belirterek bu kalem yönünden davanın kabulünü bozmuştur. Kararda bir üye, toptan ödemenin peşin sermaye yöntemine göre ikiye ayrılması gerektiği görüşüyle karşı oy yazmıştır.

Bu kararın önemi, emekli maaş sistemine aktarılan payın, zaten gelir olarak bağlanmak üzere ayrılmış olması nedeniyle ayrıca bölünmeden kişisel mal sayılabileceğini göstermesidir. Bununla birlikte karşı oy, konunun tartışmalı olduğunu ve somut dosyadaki aktarım koşullarının ayrıntılı incelenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

OYAK’a sorulması gereken hususlar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.02.2023 tarihli, 2022/4299 E., 2023/521 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesi OYAK sistemindeki paranın TRH 2010 tablosuna göre dava tarihinden sonraya sarkan kişisel mal kısmını belirleyerek katılma alacağı hesaplamıştır. Dosyada erkeğin 2005 yılında emekli olduğu, emekli yardımının bir kısmının emekli maaş sistemine aktarıldığı, 2005 kâr payının da sisteme eklendiği ve 2009 yılında sisteme ayrıca para yatırılarak katılım payının artırıldığı anlaşılmıştır.

Daire, yapılan araştırmayı yetersiz bularak kararı bozmuş ve mahkemenin OYAK’a yeniden yazı yazarak şu hususları sorması gerektiğini belirtmiştir:

• Emekli ikramiyesi dışında sisteme eklenen paraların sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılan ödeme niteliğinde olup olmadığı,
• Üyenin boşanma dava tarihinde mevcut para ile sistemden çıkıp çıkamayacağı,
• Çıkabilecekse hangi şartlarla çıkabileceği,
• Boşanma dava tarihinde sistemdeki kesin değer.

Bu karar, OYAK birikimiyle ilgili davalarda tek tip bir çözüm olmadığını, sisteme yapılan her ödemenin kaynağına ve üyenin sistemden ayrılma imkânına göre ayrı değerlendirme yapılması gerektiğini göstermektedir. Örneğin üyenin emeklilikten sonra kendi parasıyla sisteme yaptığı ek ödeme, emekli ikramiyesinden ayrılan pay gibi değerlendirilmeyebilir.

Görevi devam eden üyeler

Boşanma davası açıldığında henüz emekli olmamış ve görevi devam eden bir üyenin OYAK birikimi bakımından da aynı ölçütler önem taşır. Yargıtay’ın 2022/4299 E. sayılı kararında öne çıkan ölçüt, mal rejiminin sona erdiği tarihte üyenin sistemden çıkıp çıkamayacağı ve sistemdeki kesin değerdir. Bu nedenle görevdeki üye yönünden de, dava tarihi itibarıyla birikimin hangi koşullarda ve ne miktarda ödenebilir olduğu OYAK’tan sorulmalı, edinilmiş mal hesabı bu bilgiye göre yapılmalıdır. Birikimin 01.01.2002’den önceki döneme ait kesintilerden oluşan kısmı ise mal ayrılığı dönemine aittir ve katılma alacağı hesabına girmez.

Birikimin bir mal alımında kullanılması

Uygulamada OYAK emeklilik yardımı çoğu zaman bir konut veya araç alımında kullanılır. Bu durumda alınan malın ne kadarının kişisel, ne kadarının edinilmiş mal sayılacağı, ödemenin TMK m. 228/2 uyarınca hesaplanan kişisel mal oranına göre belirlenir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2021/8487 E. sayılı kararında, OYAK emeklilik yardımı ve SGK emekli ikramiyesinin taşınmaz ve araç alımında kullanıldığının kabulü doğru bulunmuş, ancak ödemelerin kişisel ve edinilmiş mal kısımlarının yukarıdaki yöntemle hesaplanması gerektiği belirtilmiştir. Birikimden ödenen tutarın kredi borcu kapatmada kullanılması hâlinde ise borçların tasfiyedeki yerine ilişkin kurallar da dikkate alınır; bu konuda Boşanmada Borçlar yazımıza bakılabilir.

Diğer eşin katkısı

OYAK üyesi olmayan eşin, üye eşin birikimine doğrudan bir katkısı genellikle bulunmaz; bu nedenle talep çoğunlukla artık değere katılma alacağı olarak ileri sürülür. Katılma alacağı kanundan doğan bir haktır; talep eden eşin geliri olmasına veya malın edinilmesine katkıda bulunmasına gerek yoktur. Buna karşılık diğer eş, birikimden alınan bir mala kendi kişisel malıyla katkıda bulunmuşsa, ayrıca Değer Artış Payı Alacağı talep edebilir.

Emekli ikramiyesi ve benzeri toplu ödemelerde güncel kararlar

OYAK emeklilik yardımına uygulanan hesap yöntemi, SGK emekli ikramiyesi ve kurumların yaptığı diğer toplu ödemelerle aynı ilkelere dayanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin son kararları bu ilkelerin uygulanışını göstermektedir.

Kişisel mal ve edinilmiş mal kısmının ayrılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/6811, K. 2023/599, T. 15.02.2023 sayılı karara konu dosyada, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin önceki bozma kararı doğrultusunda emekli ikramiyesinin mevcut olduğu kabul edilmiş ve TMK m. 219/2 uyarınca kişisel mal ve edinilmiş mal kısımları ayrı ayrı belirlenmiştir. Bozmaya uyularak yapılan hesapta ikramiyenin yaklaşık üçte ikisi edinilmiş mal, kalanı kişisel mal olarak tespit edilmiş ve katılma alacağı yalnızca edinilmiş mal kısmının yarısı üzerinden hesaplanmıştır. Aynı yaklaşım OYAK birikimi için de geçerlidir: Ödemenin tamamı değil, mal rejimi döneminde hak edilen kısmı paylaşıma konu olur.

İkramiye ile alınan mallar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/316, K. 2024/3358, T. 13.05.2024 sayılı karara konu dosyada, bedelinin bir kısmı emekli ikramiyesiyle ödenen bir araç bakımından ilk derece mahkemesi, ikramiyenin kişisel ve edinilmiş mal oranını belirleyerek aracın güncel değeri üzerinden katılma alacağını hesaplamıştır. Aynı dosyada kişisel mal niteliğindeki taşınmazın satış bedelinin yatırıldığı banka hesabında oluşan faiz gelirinin ise edinilmiş mal sayılarak paylaştırıldığı görülmektedir. Bu karar, OYAK yardımıyla alınan konut veya araçlarda da ödemenin hangi oranda kişisel mal olduğunun ayrıca hesaplanması gerektiğini göstermektedir.

OYAK’tan bilgi istenmesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/4299, K. 2023/521, T. 09.02.2023 sayılı karara konu davada davacı, eşinin emekli ikramiyesi ve OYAK’tan aldığı ikramiye üzerinde de katılma alacağı bulunduğunu ileri sürmüş; mahkeme bu kalemleri taşınmaz ve araçla birlikte tasfiyeye dahil etmiştir. OYAK’tan getirtilecek kayıtlar; üyelik başlangıç tarihi, aidat kesintileri, kâr payı eklemeleri, emeklilik yardımının ödenme tarihi ve emekli maaş sistemine aktarılan tutarı içermelidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• OYAK birikiminin tamamını paylaşıma konu etmek: Evlilikten önceki aidatlara karşılık gelen kısım ve mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme sarkan gelir kısmı kişisel maldır.
• OYAK kayıtlarını dosyaya getirtmeden bilirkişi hesabı yaptırmak: Hesap, OYAK’tan gelen dönem dönem birikim bilgilerine dayanmalıdır.
• Emekli maaş sistemine aktarılan payı toplu ödemeyle aynı saymak: Yargıtay kararlarında ömür boyu gelir amacıyla ayrılan pay farklı değerlendirilmiştir.
• Birikimle alınan malın tamamını edinilmiş mal saymak: Ödemenin kişisel mal kısmı oranında alınan mal da kişisel mal sayılır (TMK m. 220/3).

Örnek olay

Astsubay N, 2016 yılında emekli olmuş ve OYAK’tan toplu emeklilik yardımı almıştır. Yardımın bir kısmını emekli maaş sistemine aktarmış, kalanıyla bir konutun peşinatını ödemiştir. Eşi M, 2020 yılında boşanma davası açmıştır.

Mahkeme, OYAK’a yazı yazarak emekli maaş sistemine aktarılan tutarın niteliğini, N’nin dava tarihinde sistemden çıkıp çıkamayacağını ve sistemdeki kesin değeri sorar. Konut peşinatında kullanılan emeklilik yardımı yönünden ise uzman bilirkişi, N’nin ödeme tarihindeki bakiye ömrünü TRH 2010 tablosuna göre belirleyerek 2020 sonrasına düşen kısmın peşin sermaye değerini hesaplar. Bu kısım N’nin kişisel malı, kalan kısım edinilmiş mal kabul edilir ve M’nin katılma alacağı edinilmiş mal kısmının yarısı üzerinden belirlenir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Eşi OYAK üyesi olan kişinin öncelikle dava dilekçesinde OYAK birikimini ve emeklilik yardımını açıkça tasfiye talebine dahil etmesi, mahkemeden OYAK’a ayrıntılı müzekkere yazılmasını istemesi gerekir. Müzekkerede ödeme tarihleri, emekli maaş sistemine aktarılan tutarlar, sonradan eklenen paralar, sistemden çıkma imkânı ve dava tarihindeki kesin değer sorulmalıdır. Bilirkişi raporunda ise TRH 2010 tablosunun ve peşin sermaye iskontosunun doğru uygulanıp uygulanmadığı denetlenmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 219, 220, 222, 225, 227, 228, 231, 235, 236; 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu; Yargıtay 2. HD, 18.04.2022, 2021/8487 E., 2022/3733 K.; Yargıtay 8. HD, 12.10.2015, 2015/13840 E., 2015/18067 K.; Yargıtay 2. HD, 09.02.2023, 2022/4299 E., 2023/521 K..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.