Değer Artış Payı Alacağı (TMK 227): Eşin Malına Yapılan Katkı Nasıl Geri Alınır?

Eşlerden biri, diğer eşe ait bir malın alınmasına, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, mal rejiminin tasfiyesinde bu malın değer artışından katkısı oranında pay isteyebilir. Bu hakka değer artış payı alacağı denir ve Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 227’de düzenlenmiştir. Alacak, katkının yapıldığı tarihteki tutara göre değil, malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır. Bu nedenle yıllar önce evin peşinatına verilen bir para, bugünkü değeri üzerinden oranlanarak geri alınabilir. Malın değeri düşmüşse, katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Kanun metni

Değer artış payı neden önemlidir?

Evlilik süresince eşler çoğu zaman mallarını birlikte kullanır ve ortak bir bütçe gibi hareket eder. Ancak tapu veya ruhsat kaydı tek bir eşin adına yapılır. Örneğin kadın, babasından kalan mirası evin peşinatına verir; ev erkeğin adına tescil edilir. Boşanmada erkek, evin kendi malı olduğunu ileri sürer. Değer artış payı, bu katkının boşa gitmemesini sağlar.

Değer artış payının önemli bir özelliği, enflasyon ve gayrimenkul fiyatlarındaki artış karşısında katkıyı korumasıdır. Katkı, nominal tutar olarak değil, malın değerindeki payı olarak geri alınır. On beş yıl önce yapılan bir katkının bugünkü karşılığı, bu sayede gerçek değerine yakın biçimde hesaplanır.

Şartlar

1. Diğer eşe ait bir mal

Katkı, diğer eşin mülkiyetindeki bir mala yapılmış olmalıdır. Bu mal diğer eşin kişisel malı olabileceği gibi edinilmiş malı da olabilir. Taşınmaz, araç, şirket hissesi veya işletme gibi her türlü malvarlığı değeri bu kapsama girer. Katkı yapan eşin kendi adına kayıtlı bir mala yaptığı harcama ise değer artış payı değil, kendi mal kesimleri arasında denkleştirme konusudur (TMK m. 230).

2. Edinme, iyileştirme veya koruma

Kanun üç tür katkı sayar:

• Edinme. Malın satın alınmasına para verilmesi: peşinat, taksit veya kredi ödemesi.
• İyileştirme. Malın değerini artıran harcamalar: kat çıkılması, kapsamlı tadilat, ek bina yapılması.
• Koruma. Malın elden çıkmasını veya değer kaybetmesini önleyen harcamalar: malın üzerindeki ipotek borcunun ödenmesi, haczin kaldırılması için borcun kapatılması.

Olağan kullanım giderleri (aidat, fatura, küçük bakım masrafları) kural olarak değer artış payı doğurmaz; bunlar evlilik birliğinin olağan giderleri arasında sayılır.

3. Karşılıksız katkı

Katkının hiç ya da uygun bir karşılık alınmadan yapılmış olması gerekir. Katkı yapan eş, verdiği parayı bir borç olarak vermiş ve bu borç geri ödenmişse, değer artış payı doğmaz. Aynı şekilde katkı, açıkça bağış olarak yapılmışsa, değer artış payı talebi tartışmalı hâle gelir. Bağış iradesini ileri süren taraf bunu ispat etmelidir.

4. Katkının ispatı

Katkıyı ispat yükü, alacak isteyen eştedir. En güçlü deliller banka kayıtlarıdır: havale veya EFT dekontları, hesap hareketleri, kredi ödeme planları. Ziynet eşyasının bozdurularak eve verildiği iddialarında kuyumcu kayıtları, tanık beyanları ve zaman uyumu birlikte değerlendirilir. Ziynet eşyası tartışmaları Ziynet Eşyası Alacağı Davası: Düğün Takıları Kimin, Nasıl Geri Alınır? yazımızda anlatılmıştır.

Hesaplama

Temel formül

Değer artış payı, katkının malın edinme değerine oranının, malın tasfiye anındaki sürüm değerine uygulanmasıyla bulunur:

Değer artış payı = (Katkı tutarı ÷ Malın edinme değeri) × Malın tasfiye anındaki sürüm değeri

Tasfiye anı, uygulamada karar tarihine en yakın tarihtir. Mahkeme, bilirkişi aracılığıyla malın güncel sürüm değerini tespit ettirir (TMK m. 232, 235). Edinme değeri ve katkı tutarı ise satın alma tarihindeki rakamlarla belirlenir.

Değer kaybı

Mal değer kaybetmişse, katkı yapan eş katkının başlangıçtaki değerini alır. Örneğin bir araç alımına 100.000 TL katkıda bulunulmuş ve araç tasfiye sırasında alım değerinin altında bir değere düşmüşse, katkı yapan eş en az katkısının başlangıç değerini isteyebilir. Böylece katkı yapan eş, değer kaybının riskini taşımaz.

Mal elden çıkarılmışsa

Katkı yapılan mal tasfiyeden önce satılmışsa, hâkim alacağı hakkaniyete göre belirler (m. 227/2). Bu durumda satış bedeli, satış tarihi, satıştan elde edilen paranın nereye harcandığı ve diğer koşullar dikkate alınır. Satıştan elde edilen parayla yeni bir mal alınmışsa, yeni mal üzerinden de değerlendirme yapılabilir.

Katılma alacağı ile ilişkisi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye, belirli bir sırayla yapılır. Yargıtay uygulamasına göre önce eşlerin diğer eşte bulunan malları geri alınır, ardından değer artış payı alacağı hesaplanır, son olarak artık değer üzerinden katılma alacağı belirlenir. Değer artış payı, borç olarak malın değerinden düşülür ve kalan artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanır.

Bu sıralama önemlidir; çünkü değer artış payı katkı yapan eşin kişisel malından gelmişse, bu tutar katılma alacağı hesabında yarı yarıya paylaşılmaz. Kişisel maldan yapılan katkının tamamı, değer artış payı olarak katkı yapan eşe döner. Katkı, katkı yapan eşin edinilmiş malından yapılmışsa ve diğer eşin kişisel malına yöneliyorsa, hesaplanan değer artış payının yarısı katkı yapan eşe ait olur. Katılma alacağının ayrıntıları Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma, Katkı Payı ve Zamanaşımı yazımızda anlatılmıştır.

Katkı payı alacağı ile farkı

Değer artış payı, 1 Ocak 2002’den sonra yürürlükte olan edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkindir. Bu tarihten önceki evlilik dönemi için mal ayrılığı rejimi geçerliydi ve o döneme ait katkılar Yargıtay içtihadıyla geliştirilen “katkı payı alacağı” kapsamında değerlendirilir. Evliliği 2002’den önce başlamış eşlerde, mallar 2002 öncesi ve sonrası olarak ayrılır ve her dönem kendi kurallarına göre tasfiye edilir.

Vazgeçme ve oranın değiştirilmesi

Eşler yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (m. 227/3). Bu anlaşma için noter şartı aranmaz; adi yazılı şekil yeterlidir. Ancak anlaşmanın açık olması ve hangi mal veya katkı için yapıldığının anlaşılması gerekir. Anlaşmalı boşanma protokolünde katılma alacağı ve değer artış payı alacağından açıkça vazgeçildiğinin yazılması, değer artış payından vazgeçme anlamına gelir. Buna karşılık yalnızca “mal talebimiz yoktur” gibi genel bir ifade, Yargıtay uygulamasında bu alacaklardan vazgeçme sayılmaz.

Dava, süre ve masraf

Görevli ve yetkili mahkeme

Değer artış payı alacağı, mal rejiminin tasfiyesi davasında istenir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme, ölüm hâlinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 214).

Ne zaman açılır?

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m. 225/2). Tasfiye davası boşanma davasıyla birlikte veya ayrı olarak açılabilir. Mahkeme genellikle boşanma kararının kesinleşmesini bekletici mesele yapar; boşanma kesinleşmeden tasfiye hakkında hüküm kurulmaz.

Zamanaşımı

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklarda TMK m. 178’deki bir yıllık süre uygulanmaz. Yargıtay uygulamasında bu alacaklar için genel on yıllık zamanaşımı süresinin boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlediği kabul edilir.

Talep miktarı

Davacı, malın güncel değerini dava açarken bilemeyebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davası (HMK m. 107) 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle davacı kısmi dava açıp bilirkişi raporundan sonra talebini artırma yoluna başvurur (HMK m. 109/4). Yargı harcı, talep edilen miktar üzerinden nispi olarak alınır.

Faiz ve ödeme

Katılma alacağı ve değer artış payına, aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz yürütülür (TMK m. 239/3). Derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa, ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir (TMK m. 239/2).

Yargıtay kararlarında değer artış payı

Değer artış payına ilişkin uyuşmazlıkların büyük kısmı hesaplama yöntemi, faizin başlangıcı, zamanaşımı ve anlaşmalı boşanma protokolündeki ifadelerin kapsamı üzerinde toplanır. Yargıtay bu konularda yerleşik ilkeler geliştirmiştir. Aşağıdaki kararlar, uygulamada en sık başvurulan ölçütleri göstermektedir.

Hesaplama yöntemi ve tasfiye tarihi

Yargıtay, değer artış payının üç aşamada hesaplandığını kabul eder: önce katkının yapıldığı tarihteki değeri ile malın o tarihteki sürüm değeri ayrı ayrı belirlenir, ardından katkının edinme değeri içindeki oranı bulunur, son olarak bu oran malın tasfiye tarihindeki sürüm değeriyle çarpılır.

Tasfiye tarihi, boşanma davasının açıldığı tarih değildir. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; ancak malın değeri, tasfiye davasında verilen karar tarihine göre belirlenir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu ayrımı şöyle ifade etmiştir: “Değer artış payı ve katılma alacağı hesabında tasfiye tarihi boşanma ve mal rejiminin sona erdiği tarih olmayıp, tasfiye veya değer artış payına yönelik açılmış bulunan davanın karar tarihidir” (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2010/3537, K. 2011/595, T. 10.02.2011). Bu nedenle uzun süren davalarda bilirkişi raporunun güncel olması önem taşır; karar tarihinden çok önceki bir değer esas alınmışsa, hesaplama itiraza açık hâle gelir.

Katkının kaynağı: kişisel mal mı, edinilmiş mal mı?

Değer artış payının tamamının mı yoksa yarısının mı katkı yapan eşe ait olacağı, katkının hangi mal kesiminden yapıldığına bağlıdır. Yargıtay bu ayrımı açıkça ortaya koymuştur.

Aynı kararda, değer artış payı istenebilmesi için “parasal ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle” katkıda bulunulması gerektiği de vurgulanmıştır. Ev işleri ve çocuk bakımı gibi para ile ölçülmesi güç katkılar, kural olarak değer artış payının değil, katılma alacağının konusu olur.

Ziynet eşyasının bozdurulması

Kadına ait ziynetlerin bozdurularak erkeğin adına kayıtlı bir taşınmazın alımında kullanılması, uygulamada en sık karşılaşılan değer artış payı olaylarından biridir. Yargıtay, bozdurulan altın parasının kişisel malların yerine geçen değer olduğunu ve bu durumda talebin TMK m. 227’ye dayandığını kabul etmektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2011/1029, K. 2011/5847, T. 14.11.2011). Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.04.2024 tarihli, E. 2023/6247, K. 2024/2816 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, ziynetlerin bozdurularak evin alımında kullanıldığını davacının sunduğu belgeler, bu belgelerle örtüşen tanık beyanları ve davalının duruşmadaki beyanıyla sabit görmüş; ziynetlerin edinme tarihindeki değerinin taşınmazın edinme tarihindeki değerine oranlanması yoluyla değer artış payının hesaplanmasını isabetli bulmuştur. Bu karar, ispatta tek bir delilin değil, belgelerin, tanık beyanlarının ve tarafların kendi açıklamalarının birlikte değerlendirildiğini göstermektedir.

Faizin başlangıcı

TMK m. 239/3, aksine anlaşma yoksa faizin tasfiyenin sona ermesinden başlayacağını öngörür. Yargıtay, tasfiye tarihini karar tarihi olarak kabul ettiğinden faizin de karar tarihinden başlatılmasını aramaktadır.

Bu kural, 2002 öncesi mal ayrılığı dönemine ilişkin katkı payı alacağından farklıdır. Yargıtay, katkı payı alacağında faizin dava tarihinden, artık değere katılma alacağında ise karar tarihinden başlayacağını belirtmiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/3216, K. 2016/4202, T. 09.03.2016). Evliliği 2002 öncesinde başlamış eşlerin davasında her alacak kalemi için faiz başlangıcının ayrı ayrı gösterilmesi bu nedenle gereklidir.

On yıllık zamanaşımı

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için kanunda özel bir zamanaşımı süresi bulunmadığından, Türk Borçlar Kanunu’nun genel on yıllık süresi uygulanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu sürenin başlangıcını açıkça belirlemiştir.

Aynı kararda Hukuk Genel Kurulu, “fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak” açılan davada zamanaşımının yalnızca talep edilen miktar yönünden kesildiğini, sonradan ıslahla artırılan kısım için on yıllık sürenin ıslah tarihine göre değerlendirileceğini kabul etmiştir. HMK m. 109/4 ile getirilen yeni düzenleme bu sonucu değiştirmiştir: kısmi davada talebin bir defaya mahsus artırılması hâlinde zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Yeni hükmün geçiş dönemindeki dosyalara uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

TMK m. 178’deki bir yıllık sürenin bu alacaklara uygulanmayacağı da Yargıtay tarafından açıkça belirtilmiş, bu gerekçeyle verilen ret kararları bozulmuştur (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/6793, K. 2013/19427, T. 19.12.2013).

Anlaşmalı boşanma protokolündeki vazgeçme ifadeleri

Protokoldeki genel ve belirsiz ifadeler, mal rejiminden doğan alacaklardan vazgeçme sayılmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, “tarafların mal talepleri yoktur” ifadesinin mal rejiminden doğan alacakları kapsayıp kapsamadığını incelediği kararında, vazgeçmenin açıkça ifade edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu nedenle protokolde yalnızca “mal talebimiz yoktur” veya “tazminat ve nafaka talebimiz yoktur” gibi ifadelerin bulunması, değer artış payı davasını engellemez. Buna karşılık katılma alacağı ve değer artış payının açıkça anıldığı bir vazgeçme hükmü, onaylanmış protokolün parçası olarak bağlayıcıdır. Protokol imzalanmadan önce bu maddenin hangi alacakları kapsadığı dikkatle okunmalıdır.

Boşanma davası açıldıktan sonraki ödemeler

Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiğinden, bu tarihten sonra yapılan kredi taksiti veya aidat ödemeleri mal rejiminin tasfiyesi kapsamında değerlendirilmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.10.2024 tarihli, E. 2023/9988, K. 2024/7884 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, mal rejiminin sona ermesinden sonra yapıldığı ileri sürülen ödemelerin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre genel mahkemelerde açılacak davalarda istenebileceğini kabul etmiştir. Boşanma davası sürerken diğer eşin malına ödeme yapmaya devam eden eşin, bu ödemelerin belgelerini ayrıca saklaması bu yüzden önemlidir.

Sık yapılan hatalar

• Katkının nominal tutarının istenmesi. Davacı yalnızca verdiği parayı isterse, mahkeme taleple bağlı olduğu için güncel değer üzerinden hesaplanan alacağa hükmedemez. Talep, bilirkişi raporundan sonra artırılmalıdır.
• Edinme değerinin yanlış belirlenmesi. Tapudaki satış bedeli gerçek bedelden düşük gösterilmiş olabilir. Gerçek alım bedeli banka kayıtları ve satış sözleşmesiyle ispatlanmalıdır; aksi hâlde katkı oranı hatalı hesaplanır.
• Kredi ödemelerinin dikkate alınmaması. Malın bir kısmı evlilik sırasında krediyle ödenmişse, kredi taksitlerinin hangi kaynaktan ödendiği ayrıca incelenmelidir. Bu ayrım hem değer artış payını hem de katılma alacağını etkiler.
• Bağış savunmasının hafife alınması. Davalı eş, katkının hediye olarak yapıldığını ileri sürebilir. Paranın gönderildiği tarihteki yazışmalar ve açıklamalar bu savunmaya karşı önemli delillerdir.

Örnek olay

R ile S 2012’de evlenmiştir. 2014’te S adına 1.000.000 TL’ye bir daire alınır. R, babasından kalan mirastan 250.000 TL’yi evin peşinatı olarak S’nin hesabına havale eder; kalan bedel S’nin maaşıyla ödenen krediyle karşılanır. 2025’te boşanma davası açılır.

Bilirkişi, dairenin karar tarihine en yakın sürüm değerini 9.000.000 TL olarak belirler. R’nin katkı oranı 250.000 ÷ 1.000.000 = yüzde 25’tir. Değer artış payı 9.000.000 × 0,25 = 2.250.000 TL olarak hesaplanır. Kredi S’nin maaşıyla, yani edinilmiş malıyla ödendiği için dairenin kalan değeri edinilmiş mal niteliğindedir. Bu değerden değer artış payı düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısı, katılma alacağı olarak ayrıca R’ye ödenir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Değer artış payı isteyecek eş, katkının tarihini, tutarını ve kaynağını gösteren banka kayıtlarını, tapu veya ruhsat bilgilerini ve malın satın alma bedelini gösteren belgeleri toplamalıdır. Dava kısmi dava olarak açılıp bilirkişi incelemesinden sonra talep artırılabilir. Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işleyen zamanaşımı süresi de takip edilmelidir.

Dilekçe örneği: Katkı Payı Alacağı Dava Dilekçesi Örneği.

İlgili yazılar: Boşanmada Şirket Hisseleri Nasıl Paylaşılır?, Boşanmada Borçlar Nasıl Paylaşılır?

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 178, 214, 219-220, 225-236, 239; 6100 sayılı HMK m. 109.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.