Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme: Dava Nerede Açılır?

Boşanma davası aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Hangi yerdeki mahkemenin yetkili olduğu ise Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 168’de düzenlenmiştir: Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir. Davacı bu yerlerden birini seçebilir. Yurt dışında yaşayan ve Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşları için ise 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 41 özel bir yetki kuralı öngörür.

Kanun metni

Görevli mahkeme: aile mahkemesi

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4’e göre aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabında (vesayete ilişkin Üçüncü Kısım hariç) düzenlenen aile hukukundan doğan dava ve işlere bakar. Boşanma, ayrılık, evliliğin iptali, nafaka, velayet, kişisel ilişki, soybağı ve mal rejiminin tasfiyesi davaları bu kapsamdadır. Aile mahkemelerinin görevleri Aile Mahkemesinin Görevleri (4787 Sayılı Kanun m. 4): Hangi Davalar Aile Mahkemesinde Açılır? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Aile mahkemeleri her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki ilçelerde kurulur (4787 s. K. m. 2). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile hukukundan doğan davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Bu durumda mahkeme kararlarında “aile mahkemesi sıfatıyla” ibaresi yer alır.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Mahkeme görevli olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden inceler. Örneğin boşanma davasının genel bir asliye hukuk mahkemesinde, aile mahkemesi sıfatı bulunmadan görülmesi, kararın bozulma sebebidir.

Yetkili mahkeme: TMK m. 168

TMK m. 168, davacıya iki seçenek sunar:

1. Eşlerden birinin yerleşim yeri

Davacı, kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yerinde dava açabilir. Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). Uygulamada nüfus müdürlüğündeki adres kaydı yerleşim yeri için karine kabul edilir; ancak kişinin gerçekte başka bir yerde sürekli olarak yaşadığı ispatlanabilir.

Bu kural, eşi tarafından terk edilen veya şiddet nedeniyle başka bir şehre taşınmak zorunda kalan eş için büyük kolaylık sağlar. Eş, yeni yerleştiği şehirde adres kaydını yaptırarak orada dava açabilir.

2. Son altı aydır birlikte oturulan yer

Eşler davadan önce son altı aydır bir yerde birlikte oturmuşsa, o yer mahkemesi de yetkilidir. Altı aylık sürenin kesintisiz ve davadan hemen önceki dönemde gerçekleşmiş olması gerekir. Eşler dava açılmadan önce ayrılmış ve farklı şehirlere taşınmışsa, son birlikte oturdukları yerde altı ay doldurulmuşsa o yer mahkemesi yine seçilebilir.

Seçim hakkı davacıya aittir

Bu yerlerden hangisinde dava açılacağına davacı karar verir. Kanun bir öncelik sırası koymamıştır. Davacı, delillerin ve tanıkların bulunduğu yeri, kendi ulaşım imkânını ve çocukların durumunu dikkate alarak seçim yapabilir.

Yetki kesin değildir

TMK m. 168’deki yetki kuralı kesin yetki değildir. Bu nedenle:

• Mahkeme yetkisizliği kendiliğinden dikkate almaz.
• Davalı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürmelidir (HMK m. 116/1-a). Sonradan yapılan yetki itirazı dinlenmez.
• Davalı yetki itirazında bulunurken yetkili mahkemeyi de bildirmelidir. Aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (HMK m. 19/2).

Davalı süresinde ve usulüne uygun yetki itirazında bulunmazsa, dava yetkisiz bir yerde açılmış olsa bile o mahkemede görülmeye devam eder.

Yetkisizlik veya görevsizlik kararından sonra

Mahkeme yetkisizlik veya görevsizlik kararı verirse dava reddedilmiş olmaz. Taraflardan biri, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın yetkili veya görevli mahkemeye gönderilmesini ister. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m. 20). Dosya gönderildiğinde dava yeni mahkemede kaldığı yerden devam eder; dava tarihi değişmez. Mal rejiminin sona erme anının dava tarihine bağlı olması (TMK m. 225/2) nedeniyle bu süreyi kaçırmamak önemlidir.

Eşler farklı şehirlerde dava açarsa

TMK m. 168 birden fazla yeri yetkili kıldığı için, eşlerin farklı şehirlerde birbirine karşı boşanma davası açması mümkündür. Örneğin İstanbul’da yaşayan kadın İstanbul’da, Bursa’ya taşınan erkek Bursa’da dava açabilir. Aynı evliliğe ilişkin iki boşanma davasının ayrı ayrı yürütülmesi çelişkili kararlara yol açabileceğinden, bu davalar birleştirilir.

HMK m. 166‘ya göre aynı yargı çevresindeki mahkemelerde açılmış bağlantılı davalar, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir. Davalar ayrı yargı çevrelerindeki mahkemelerde açılmışsa, birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilir; birinci davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (HMK m. 166/2). Böylece sonradan açılan dava, önce açılan davanın bulunduğu mahkemeye gönderilir ve iki dava birlikte görülür. Aynı evliliğin sona erdirilmesine yönelik iki dava, biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyeceği için bağlantılı sayılır (HMK m. 166/4). Bu nedenle davayı ilk açan eş, yargılamanın hangi şehirde yapılacağı konusunda avantaj elde eder.

Birleştirilen davalarda her eşin talebi ayrı ayrı değerlendirilir. Mahkeme kusur durumuna göre bir davayı kabul edip diğerini reddedebilir veya iki davayı da kabul ederek boşanmaya karar verebilir.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, bulundukları ülkenin mahkemelerinde boşanabilir; bu durumda kararın Türkiye’de geçerli olması için tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Bu konu Tanıma Davası: Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Türk vatandaşları doğrudan Türkiye’de de dava açabilir. 5718 sayılı Kanun m. 41’e göre, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, Türkiye’deki mutat meskenleri mahkemesinde; mutat meskenleri de yoksa Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Bunlar da yoksa dava Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir.

Bu kural, yıllardır yurt dışında yaşayan ve Türkiye’de adresi bulunmayan eşlerin Türk mahkemesinde boşanabilmesini sağlar. Davalı eşin yurt dışında olması hâlinde tebligat, ilgili uluslararası sözleşmeler veya diplomatik yollarla yapılır; bu durum yargılamanın süresini uzatabilir. Eşlerden biri yabancıysa uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir. Bu konu Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma: Türk Mahkemesinde Dava ve Uygulanacak Hukuk yazımızda anlatılmıştır.

Boşanmayla bağlantılı diğer davalarda yetki

Boşanmanın fer’i sonuçları boşanma davasıyla birlikte istenirse, boşanma davasına bakan mahkeme bunlar için de yetkilidir. Ayrı açılan davalarda ise farklı yetki kuralları vardır:

• Boşanmadan sonra nafaka davası. Nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177).
• Mal rejiminin tasfiyesi. Boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme; ölüm hâlinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 214).
• Evlilik birliğinin korunması. Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 201).
• Koruma tedbirleri. 6284 sayılı Kanun‘a göre koruma kararı, şiddete uğrayan kişinin bulunduğu yer aile mahkemesinden de istenebilir.

Dava nasıl açılır?

Boşanma davası, yetkili yerdeki adliyenin tevzi bürosuna dilekçe verilerek veya avukat aracılığıyla UYAP üzerinden elektronik olarak açılır. Dilekçe “Nöbetçi Aile Mahkemesi Hâkimliğine” hitaben yazılır; adliyede birden fazla aile mahkemesi varsa dosya tevzi sistemiyle bir daireye gönderilir. Dava açılırken başvuru ve peşin harç ile gider avansı yatırılır. Boşanma dilekçesinin içeriği Boşanma Dilekçesi Nasıl Yazılır? Bölümleri ve Sık Yapılan Hatalar yazımızda anlatılmıştır.

Boşanma davaları, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Dava doğrudan aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi ise 4787 sayılı Kanun m. 7 uyarınca esasa girmeden önce eşlerin sorunlarını tespit edip sulh yoluyla çözümü teşvik edebilir.

Sık yapılan hatalar

• Davalının adresinde dava açma zorunluluğu sanılması. Davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.
• Adres kaydının güncellenmemesi. Yeni şehre taşınan eşin adres kaydı eski yerde kalmışsa, yetki tartışması doğabilir.
• Yetki itirazının geç yapılması. Davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde yapmalı ve yetkili mahkemeyi göstermelidir.
• Yetkisizlik kararından sonra iki haftalık sürenin kaçırılması. Süre geçerse dava açılmamış sayılır.

Yargıtay kararları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, TMK m. 168’in davacıya seçim hakkı tanıması nedeniyle boşanma davalarında yetkinin kamu düzenine ilişkin olmadığını açıkça belirtmiştir. Kurul bu kuralı boşanmadan sonra açılan tazminat ve nafaka davalarına da uygulamıştır: süresinde ve usulüne uygun yetki itirazı yoksa mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlarında yetki itirazının biçimini HMK m. 19/2 çerçevesinde değerlendirmektedir. İtirazın cevap dilekçesinde yapılması ve yetkili mahkemenin, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçilen mahkemenin gösterilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz ve davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.

Evlenmenin butlanı davalarında da yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 160). Nüfus müdürlüğü veya Cumhuriyet savcılığı tarafından açılan butlan davalarında da davalılar itiraz etmedikçe mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez. Yargıtay, davalılara tebligat yapılmadan verilen re’sen yetkisizlik kararını bu nedenle hatalı bulmuş ve davanın ilk açıldığı aile mahkemesinde görülmesine karar vermiştir.

Yetki itirazı nasıl yazılır?

Yetki itirazı, cevap dilekçesinde ayrı bir başlık altında ve ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir. İtirazda üç unsur bulunmalıdır: davanın açıldığı yerin neden TMK m. 168 kapsamına girmediği (davacının o yerde yerleşim yeri bulunmadığı, eşlerin orada son altı ay birlikte oturmadığı), yetkili mahkemenin adı ve birden fazla yetkili yer varsa seçilen mahkeme. Yerleşim yeri tartışması varsa adres kayıt sistemi çıktısı, kira sözleşmesi, işyeri ve okul kayıtları gibi belgeler itiraza eklenmelidir.

Davacı açısından ise adres kaydının dava tarihinde gerçekten oturulan yerle uyumlu olması önemlidir. Adres kaydının yalnızca dava açmak için alındığı ve kişinin o yerde fiilen yaşamadığı ispatlanırsa yetki itirazı kabul edilebilir. Bu nedenle yeni şehirde kira sözleşmesi, çocuğun okul kaydı veya iş kaydı gibi belgelerin dosyaya sunulması yerinde olur.

Süreler özeti

• Yetki itirazı: cevap dilekçesiyle, ilk itiraz olarak (HMK m. 19/2, 116); cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır.
• Yetkisizlik veya görevsizlik kararından sonra dosyanın gönderilmesi için başvuru: kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta (HMK m. 20).
• Son birlikte oturulan yerin yetkisi: davadan önceki son altı ayda birlikte oturulmuş olması gerekir (TMK m. 168).
• Boşanma kararına karşı istinaf: gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m. 345).

Örnek olay

EE ile FF, evlilikleri boyunca Ankara’da yaşamıştır. FF, şiddet gördüğünü ileri sürerek Ocak 2026’da ailesinin yanına İzmir’e taşınır ve adres kaydını İzmir’e aldırır. Mart 2026’da İzmir Aile Mahkemesinde boşanma davası açar.

EE, cevap dilekçesinde davanın Ankara’da görülmesi gerektiğini ileri sürer. Mahkeme, TMK m. 168’e göre eşlerden birinin yerleşim yerinin yetkili olduğunu, FF’nin İzmir’de sürekli kalma niyetiyle oturduğunu ve adres kaydının da bunu doğruladığını belirterek yetki itirazını reddeder. Davacının Ankara ile İzmir arasında seçim hakkı bulunduğundan dava İzmir’de görülmeye devam eder.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Boşanma davası açacak eş, önce kendi yerleşim yerini, eşinin yerleşim yerini ve son altı ayda birlikte oturdukları yeri belirleyerek bunlar arasında en uygun olanı seçmelidir. Yeni bir şehre taşınılmışsa adres kaydı dava öncesinde güncellenmelidir. Yurt dışında yaşayanlar ise MÖHUK m. 41’deki sıraya göre Türkiye’de dava açabilecekleri mahkemeyi tespit etmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 168, 177, 201, 214, 225; 4787 sayılı Kanun m. 2, 4, 7; 6100 sayılı HMK m. 19-20, 116; 5718 sayılı MÖHUK m. 41..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.