Belirsiz Alacak Davası ve HMK 107’nin Kaldırılması

2011’de yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile hukukumuza giren belirsiz alacak davası, on beş yıl boyunca tazminat ve işçilik alacağı davalarının en sık kullanılan aracı oldu. Davacı, alacağının miktarını dava tarihinde bilemiyorsa, asgari bir miktar göstererek dava açabiliyor, bilirkişi raporundan sonra talebini artırabiliyordu. 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun, HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırdı ve yerine kısmi davada talep artırımı imkânını getirdi. Değişiklik 31 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu yazıda belirsiz alacak davasının ne olduğu, Yargıtay’ın bu dava türüne getirdiği sınırlar, yeni dönemde alacak davalarının nasıl açılacağı ve derdest dosyalarda dikkat edilecek hususlar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Belirsiz alacak davası neydi?

Mülga HMK m. 107’ye göre, davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını veya değerini tam ve kesin olarak belirlemesi kendisinden beklenemeyen ya da bu imkânsız olan alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktarı belirterek belirsiz alacak davası açabiliyordu. Karşı tarafın verdiği bilgiler veya tahkikat sonucunda alacak belirlenince davacı, iddianın genişletilmesi yasağına takılmadan talebini artırabiliyordu.

Bu dava türünün en büyük avantajı zamanaşımıydı. Belirsiz alacak davası açılmakla alacağın tamamı için zamanaşımı kesiliyordu. Kısmi davada ise zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesildiğinden, ıslahla artırılan kısım bakımından davalının zamanaşımı def’i gündeme gelebiliyordu. Bu nedenle uygulamada davacılar, alacakları belirlenebilir olsa bile çoğu zaman belirsiz alacak davası açmayı tercih ediyordu.

Yargıtay’ın sınırı: Belirlenebilir alacakta hukuki yarar yok

Yargıtay, belirsiz alacak davasının yaygın ve özensiz kullanımına uzun süre içtihatla sınır çizmeye çalıştı. Temel ölçüt, alacağın dava tarihinde belirlenebilir olup olmadığıydı. Davacının elindeki bilgi ve belgelerle hesaplayabileceği bir alacak için belirsiz alacak davası açılmasında hukuki yarar bulunmadığı kabul edildi. Sırf taraflar arasında miktar konusunda uyuşmazlık bulunması, alacağın belirsiz olduğu anlamına gelmiyordu.

Bu davada işçi; kıdem tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacakları için belirsiz alacak davası açmıştı. Daire, kıdem tazminatının dava tarihinde belirlenebilir olduğunu ve belirsiz alacak davasına konu edilemeyeceğini açıkça belirtti. Ancak Dairenin önceki uygulamasında bu nedenle davaların reddedilmediğini, davacının bu uygulamaya güvenerek dava açtığını dikkate alarak, hukuki belirlilik ve sürpriz karar yasağı gereği bozma yapmadı ve kararı onadı. Karar, belirsiz alacak davasının sınırlarını göstermesi yanında, içtihat değişikliklerinde güven ilkesinin nasıl gözetildiğini de ortaya koymaktadır.

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında usulden ret sorunu

HMK m. 107’nin kaldırılmasına giden süreçte en çok tartışılan konu, alacağı belirlenebilir olduğu hâlde belirsiz alacak davası açan davacının davasının hukuki yarar yokluğundan usulden reddedilmesiydi. Bu tartışma, derdest belirsiz alacak davaları bakımından hâlâ önem taşır. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay’ın bu konudaki kararları, 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış dosyalarda savunulabilecek görüşü ortaya koymaktadır.

Anayasa Mahkemesine göre katı yorum mahkemeye erişimi engelleyebilir

Anayasa Mahkemesi, 22.02.2022 tarihli ve 2019/12190 başvuru numaralı kararında belirsiz alacak davasının amacının hak arama hürriyetini kolaylaştırmak olduğunu belirtmiştir. Mahkemeye göre, alacağın belirlenebilir olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddedilmesi, davacıyı genel eda davasıyla elde edebileceği haklardan da yoksun bırakmıştır.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 13.01.2026 tarihli ve 2020/36893 başvuru numaralı kararı ile 05.05.2026 tarihli ve 2021/5181 başvuru numaralı kararında da belirsiz alacak davası olarak açılan işçilik alacağı davalarının hukuki yarar yokluğundan usulden reddedildiği dosyalarda ihlal kararı vermiştir. Bu kararlar, kanun değişikliğinden önce açılan davalarda usulden ret kararlarına karşı bireysel başvuru yolunun etkili olduğunu göstermektedir.

Yargıtay: miktar gösterilen dava kısmi dava sayılabilir

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, belirli alacaklar için belirsiz alacak davası açılamasa bile, belli bir miktar gösterilerek açılan davanın HMK m. 109 kapsamında kısmi dava olarak değerlendirilebileceğini kabul etmiştir.

Hukuk Genel Kurulu da E. 2020/616, K. 2022/556 ve E. 2021/371, K. 2022/548 sayılı kararlarında, davanın belirsiz alacak davası olarak açılmış olmasının hukuki yarar yokluğundan ret gerektirdiği yönündeki görüşü çoğunlukla benimsememiştir. Bununla birlikte özel daireler arasında uzun süre farklı yaklaşımlar bulunduğundan, derdest dosyalarda her alacak kalemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Derdest dosyalar için sonuç

7589 sayılı Kanun belirsiz alacak davasını kaldırmış, ancak kısmi davada talep artırımına imkân tanıyan m. 109/4’ü getirmiştir. Bu düzenleme, kanun koyucunun usulden ret riskini ortadan kaldırma amacını açıkça yansıtmaktadır. Derdest bir belirsiz alacak davasında hukuki yarar itirazı ileri sürülürse şu noktalar savunulmalıdır:

• Dava dilekçesinde belli bir miktar gösterildiğinden davanın en azından kısmi dava olarak görülmesi gerektiği,
• Anayasa Mahkemesinin usulden ret kararlarında mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin kararları,
• Yeni m. 109/4’ün kısmi davada bir defaya mahsus talep artırımına izin verdiği ve kanun koyucunun amacının usul nedeniyle hak kaybını önlemek olduğu,
• Alacak kalemlerinin her birinin belirlenebilir olup olmadığının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği.

Kanun koyucu neden HMK 107’yi kaldırdı?

Belirsiz alacak davası, alacağın belirsiz olup olmadığı tartışmasını yargılamanın merkezine taşıdı. Aynı nitelikteki alacaklar bakımından dairelerin farklı yaklaşımları, davaların usulden reddi ve yıllar sonra yeniden açılan davalar ciddi hak kayıplarına yol açtı. 7589 sayılı Kanun, “belirsizlik” tartışmasını tamamen ortadan kaldırarak tek bir yol öngördü: alacağın bir kısmını dava etmek ve tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus talebi artırmak. Artırılan kısım için zamanaşımının da dava tarihinde kesilmiş sayılması, eski belirsiz alacak davasının en önemli avantajını kısmi davaya taşıdı.

Böylece davacı, alacağının belirsiz olduğunu ispat etmek zorunda kalmadan, asgari bir miktarla dava açıp bilirkişi raporundan sonra talebini artırabilecektir. Kısmi davanın ayrıntıları ve yeni talep artırımının ıslahla ilişkisi için Kısmi Dava (HMK 109) yazımıza bakılabilir.

Eski ve yeni sistemin karşılaştırması

Dava açarken: Eski sistemde davacı, alacağın belirsiz olduğunu gerekçelendirmek zorundaydı; belirlenebilir alacakta dava usulden reddedilebiliyordu. Yeni sistemde böyle bir şart yoktur; alacağın bölünebilir olması yeterlidir.

Zamanaşımı: Eski sistemde belirsiz alacak davası alacağın tamamı için zamanaşımını kesiyordu; kısmi davada ise yalnızca dava edilen kısım için kesiliyordu. Yeni sistemde kısmi davada artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır.

Artırım: Eski belirsiz alacak davasında artırım, alacağın belirlenebilir hâle geldiği anda yapılabiliyordu. Yeni sistemde artırım bir defaya mahsustur ve tahkikatın sona ermesine kadar yapılmalıdır.

Risk: Eski sistemde en büyük risk, davanın hukuki yarar yokluğundan reddedilmesiydi. Yeni sistemde en büyük risk, artırımın zamanlamasıdır: erken yapılan artırımdan sonra ortaya çıkan fark için ikinci bir artırım hakkı yoktur.

Yeni dönemde dava nasıl açılmalı?

31 Temmuz 2026’dan sonra açılacak tazminat, işçilik alacağı ve benzeri davalarda dava dilekçesi kısmi dava olarak düzenlenmelidir. Dilekçede alacağın bölünebilir olduğu, şimdilik belirli bir miktarın istendiği ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava, geri kalan kısımdan feragat anlamına gelmez (m. 109/3).

Talep artırımı bir defaya mahsus olduğundan zamanlaması önemlidir. Bilirkişi raporu alınmadan veya itirazlar sonuçlanmadan yapılan artırımın ardından ek bir hesaplama gerekirse ikinci bir artırım yapılamaz; bu durumda ıslah yoluna başvurmak gerekebilir. Artırım tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir; sözlü yargılama aşamasına geçildikten sonra artırım imkânı kalmaz. Artırılan kısım için harcın tamamlanması da unutulmamalıdır.

Bölünemeyen talepler bakımından kısmi dava açılamaz. Örneğin bir taşınmazın aynına ilişkin tapu iptali ve tescil talebi bölünemez; bu tür taleplerde talep artırımı da söz konusu olmaz.

Derdest belirsiz alacak davaları ne olacak?

31 Temmuz 2026’dan önce açılmış ve hâlen devam eden belirsiz alacak davaları bakımından en önemli soru, bu dosyalarda talep artırımının hangi kurala göre yapılacağıdır. Usul hükümlerinin derhâl uygulanması, ancak tamamlanmış usul işlemlerinin etkilenmemesi genel ilkedir. Dava belirsiz alacak davası olarak açılmış ve alacağın tamamı için zamanaşımı dava tarihinde kesilmişse, bu sonuç tamamlanmış bir hukuki durumdur. Talep artırımının şekli ve sayısı konusunda ise uygulamanın netleşmesi beklenmektedir.

Bu nedenle derdest dosyalarda talep artırımı yapılırken hem eski HMK m. 107/2 hem de yeni m. 109/4 dikkate alınmalı, artırım dilekçesinde dayanılan hüküm açıkça gösterilmeli ve mahkemenin bu konudaki ara kararı takip edilmelidir. Dava belirsiz alacak davası olarak açılmış ama alacak aslında belirlenebilir nitelikteyse, hukuki yarar yönünden usulden ret riski de değerlendirilmelidir.

Uygulamadan örnek olay

Bir fabrikada beş yıl çalışan Oğuz Bey, işten ayrıldıktan sonra fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve kıdem tazminatı için dava açmak ister. Zorunlu arabuluculuk sonuçsuz kalır ve dava Eylül 2026’da açılır. Artık belirsiz alacak davası açılamadığından Oğuz Bey’in vekili, kıdem tazminatını son ücret bordrosuna göre hesaplayarak tam tutar üzerinden, fazla çalışma ve hafta tatili alacaklarını ise şimdilik 20.000 TL üzerinden kısmi dava olarak ister.

Tanık beyanları ve puantaj kayıtları üzerinden hazırlanan bilirkişi raporu fazla çalışma alacağını 410.000 TL olarak hesaplar. Rapora itirazlar değerlendirilip ek rapor alındıktan sonra vekil, tahkikat bitmeden talebini m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsus artırır ve harcı tamamlar. Davalı işverenin zamanaşımı def’i, artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayıldığından sonuç vermez. Oğuz Bey’in iş ilişkisine ilişkin diğer konular için İşçilik Alacakları yazımıza bakılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Yeni açılacak alacak ve tazminat davalarında dilekçe kısmi dava olarak hazırlanmalı, talep artırımının zamanı bilirkişi süreci göz önünde tutularak planlanmalıdır. Derdest belirsiz alacak davalarında artırım öncesinde dosyanın durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Alacak davalarının genel çerçevesi için Alacak Davası yazımıza bakılabilir. Talep artırımı dilekçesinde artırılan tutar, dayanılan hüküm ve tamamlanan harç açıkça gösterilmelidir.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 106, 107 (mülga), 109, 176-182; 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 31.07.2026, 33326).

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.