Boş Senet (Bono) Örneği ve Doldurma Rehberi

Günlük hayatta “senet” denildiğinde çoğunlukla bono, yani emre yazılı senet kastedilir. Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli belirli bir vadede lehtara veya onun emrine ödemeyi kayıtsız şartsız vaat ettiği bir kambiyo senedidir. Taksitli satışlarda, borç ilişkilerinde ve kira güvencesi olarak sıkça kullanılır. Bononun en önemli avantajı, alacaklıya kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla hızlı icra takibi imkânı vermesidir. Ancak bu avantaj, senedin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) sayılan zorunlu unsurları eksiksiz taşımasına bağlıdır. Zorunlu unsurlardan biri eksik olan senet bono sayılmaz ve kambiyo takibine konu olamaz.

Bu yazıda boş bir senet örneği, senedin nasıl doldurulacağı, sık yapılan hatalar ve senedin hukuki sonuçları açıklanmaktadır. Kambiyo senetlerinin türleri “Kambiyo Senetleri: Bono, Poliçe ve Çek Farkları“, tahsil yolları ise “Ödenmeyen Senet Tahsili” yazılarımızda anlatılmıştır.

Kanun metni

Bononun zorunlu unsurları

“Bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi

Senet metninde senedin bono olduğunu gösteren ibarenin bulunması gerekir. Matbu senet formlarında bu ibare başlıkta yer alır. Ancak elle hazırlanan senetlerde unutulabildiğinden, metnin “… emre yazılı senet ile ödeyeceğim” şeklinde yazılması güvenli bir yoldur.

Kayıtsız şartsız ödeme vaadi

Ödeme vaadi bir şarta bağlanamaz. “Malın teslim edilmesi hâlinde ödenecektir” veya “kira sözleşmesine uyulmazsa ödenecektir” gibi şartlar senedin bono niteliğini ortadan kaldırabilir. Bedel belirli olmalıdır; “kira borcu kadar” gibi belirsiz ifadeler geçerli değildir.

Vade

Bonoda vade dört şekilde gösterilebilir: belirli bir gün (örneğin 15.03.2027), görüldüğünde ödeme, görüldükten belirli süre sonra ödeme ve düzenleme gününden belirli süre sonra ödeme. Vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenecek sayılır (TTK m. 777/1). Taksitli ödemelerde her taksit için ayrı bir senet düzenlenmesi önerilir; tek bir senette birden fazla vade gösterilmesi (birbirini izleyen vadeler) senedi geçersiz kılabilir.

Ödeme yeri

Ödeme yeri, borcun ödeneceği yeri gösterir ve kambiyo takibinde yetkili icra dairesinin belirlenmesinde önem taşır. Ödeme yeri gösterilmemişse senedin düzenlendiği yer ödeme yeri sayılır; düzenleme yeri de yoksa düzenleyenin adının yanında yazılı yer esas alınır (TTK m. 777/2-3).

Lehtarın adı

Bedelin kime veya kimin emrine ödeneceği açıkça yazılmalıdır. Lehtar adı yazılmamış bir bono geçerli değildir; hamiline yazılı bono düzenlenemez.

Düzenleme tarihi ve yeri

Düzenleme tarihi bononun mutlak zorunlu unsurlarındandır. Tarihin gün, ay ve yıl olarak yazılması gerekir. Düzenleme tarihinin vade tarihinden sonra olması gibi mantık dışı tarihler, senedin geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.

Düzenleyenin imzası

Senedi düzenleyen borçlunun ıslak imzası bulunmalıdır. Şirket adına düzenlenen bonolarda şirket kaşesi ile birlikte temsile yetkili kişinin imzası aranır. Temsil yetkisi olmayan kişinin şirket adına imzaladığı senetten, TTK’nın kambiyo hükümleri uyarınca imzalayan kişi şahsen sorumlu olabilir.

Boş senet (bono) örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, bononun yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Tüm alanlar imzadan önce doldurulmalı, boş alan bırakılmamalıdır.

Senet doldurulurken dikkat edilecek noktalar

Rakam ve yazı uyumu

Tutar hem rakamla hem yazıyla yazılmalıdır. TTK m. 778 yollamasıyla bonoya uygulanan TTK m. 676 uyarınca rakam ve yazı arasında fark varsa yazıyla gösterilen tutar geçerlidir. Tutar birden fazla kez yazıyla veya rakamla gösterilmiş ve aralarında fark varsa en az olan tutar esas alınır. Bu nedenle yazıyla tutar, kuruşları da gösterecek şekilde dikkatle yazılmalıdır.

Boş alan bırakmamak

Senet imzalanmadan önce tüm alanlar doldurulmalıdır. Boş bırakılan bir alana imza atılması, senedin sonradan taraflar arasındaki anlaşmaya aykırı şekilde doldurulması riskini doğurur. TTK m. 680 (bonoya m. 778 yollamasıyla uygulanır) uyarınca anlaşmaya aykırı doldurma, senedi kötüniyetle veya ağır kusurla iktisap etmemiş hamile karşı ileri sürülemez. Yani senet üçüncü bir kişiye devredilmişse borçlu, aslında daha az borcu olduğunu o kişiye karşı ileri sürmekte zorlanır. Konunun ayrıntıları “Beyaza İmza ve Senedin Sonradan Doldurulması” yazımızda anlatılmıştır. Boş kâğıda atılmış imzanın kötüye kullanılması ayrıca TCK m. 209 kapsamında suç oluşturabilir; bkz. “Açığa Atılan İmzanın Kötüye Kullanılması (TCK 209)“.

Bedel kaydı

“Bedeli nakden ahzolunmuştur” veya “bedeli malen ahzolunmuştur” şeklindeki bedel kaydı, yeni TTK döneminde bononun zorunlu unsuru değildir. Ancak senedin hangi ilişki için verildiğini gösterdiğinden, borçlu ile lehtar arasındaki uyuşmazlıklarda delil değeri taşır.

Kefil (aval)

Senet için kefil gösterilecekse, kefil senedin ön yüzüne “kefilim” veya “aval” ibaresiyle imza atar. Avalist, kimin için aval verdiğini belirtmezse düzenleyen için verilmiş sayılır. Aval veren, kimin için aval vermişse onun gibi sorumludur. Senet ön yüzüne yalnızca imza atılması da, imzanın düzenleyene ait olmadığı anlaşılıyorsa aval sayılabilir.

Teminat senedi

Kira sözleşmesi, iş ilişkisi veya bir sözleşmenin teminatı olarak verilen senetlerin üzerine “teminat senedidir” ibaresi yazılabilir. Bu ibare, senedin bono niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak borçlu, takipte senedin teminat amacıyla verildiğini ve teminat altına alınan borcun doğmadığını ileri sürebilir. Teminat ilişkisinin senet metninden veya yazılı bir belgeden anlaşılması, borçlu bakımından önemli bir güvencedir.

Senedin bir suretini saklamak

Borçlu, imzaladığı senedin fotokopisini veya fotoğrafını almalıdır. Ödeme yapıldığında senet aslının geri alınması gerekir; senet alacaklıda kaldığı sürece, ödeme yapılmış olsa bile takip riski devam eder. Kısmi ödemeler senedin arkasına yazdırılmalı veya ayrı bir makbuzla belgelenmelidir.

Senet ödenmezse

Vadesinde ödenmeyen bono için alacaklı, İİK m. 167 ve devamında düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu takipte borçluya örnek 10 ödeme emri gönderilir; borçlu borca ve imzaya itirazını beş gün içinde icra mahkemesine yapmak zorundadır (İİK m. 168, 169, 170). Takibin işleyişi “Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK 167)“, borçlunun itirazı ise “Kambiyo Senedine Dayalı Takibe İtiraz” yazılarımızda ele alınmıştır.

Düzenleyene karşı bonodan doğan talepler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 749/1, m. 778 yollamasıyla). Zamanaşımına uğramış bono kambiyo takibine konu edilemez; ancak adi senet olarak genel haciz yoluyla takibe veya alacak davasına delil olabilir. Sürelerin ayrıntısı “Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı” yazımızdadır.

Sık yapılan hatalar

• Düzenleme tarihini veya lehtar adını boş bırakmak; bu durumda senet bono sayılmaz.
• Tek senette birden fazla vade göstermek.
• Ödeme vaadini bir şarta bağlamak.
• Rakam ve yazı tutarlarını uyumsuz yazmak.
• Boş senede imza atmak.
• Borç ödendiğinde senet aslını geri almamak.
• Şirket adına imza atarken temsil yetkisini kontrol etmemek.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Senet düzenlenmeden önce tutar, vade, lehtar ve ödeme yeri taraflar arasında netleştirilmeli; senedin tüm alanları imzadan önce doldurulmalı ve bir sureti saklanmalıdır. Senet bir sözleşmenin teminatı olarak veriliyorsa bu durum senet üzerine veya ayrı bir yazılı belgeye mutlaka yazılmalıdır.

Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 676, 680, 700-702, 749, 776-778; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 167-170; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 342.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.