Kullanma Hırsızlığı (TCK 146): Malın Geçici Kullanılıp İade Edilmesi, Şikâyet ve Ceza İndirimi

Bir aracı birkaç saat gezmek için alıp yerine bırakmak, komşunun bisikletini kısa bir iş için kullanıp geri getirmek ya da iş yerindeki bir cihazı izinsiz olarak eve götürüp ertesi gün iade etmek, ilk bakışta “hırsızlık” gibi görünmeyebilir. Ancak Türk Ceza Kanunu bakımından zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden almak hırsızlıktır; failin malı geri vermeyi düşünmesi suçu ortadan kaldırmaz. Kanun koyucu bu durumu ayrı bir suç olarak değil, hırsızlığın daha az ceza gerektiren bir hâli olarak düzenlemiş ve 146. maddede “kullanma hırsızlığı” adıyla özel bir indirim ve şikâyet şartı öngörmüştür. Bu yazıda kullanma hırsızlığının unsurları, uygulanma şartları, ceza hesabı, şikâyet ve uzlaşma, araçlarda ortaya çıkan özel sorunlar ve benzer suçlardan farkları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Kullanma hırsızlığının hukuki niteliği

146. madde, bağımsız bir suç tipi değildir. Önce hırsızlık suçunun temel şekli (TCK m.141) veya nitelikli hâllerinden biri (m.142) oluşmalı, ardından failin amacı malın geçici kullanımıyla sınırlıysa ceza indirilmelidir. Bu nedenle mahkeme önce hangi hırsızlık hükmünün uygulanacağını belirler, sonra 146. maddeyi değerlendirir. Temel hırsızlık suçu için öngörülen ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Suç açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenirse m.142/1 uyarınca üç yıldan yedi yıla, kilit açılarak veya bina içinde muhafaza altındaki eşya hakkında işlenirse m.142/2 uyarınca beş yıldan on yıla kadar hapis cezası söz konusudur. Gece vakti işlenmesi hâlinde m.143 uyarınca ceza yarı oranında artırılır. Kullanma hırsızlığı indirimi, bu hesaplamanın ardından uygulanır. Temel hırsızlık suçunun unsurları için Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141-142) yazısına bakılabilir.

Uygulanma şartları

Hırsızlık suçunun bütün unsurlarının bulunması: Malın başkasına ait taşınır bir mal olması, zilyedin rızası dışında bulunduğu yerden alınması ve failin kendisine veya başkasına yarar sağlama amacı taşıması gerekir. Malı kullanmak da bir yarardır; bu nedenle kullanma amacı, hırsızlıktaki yarar sağlama kastını ortadan kaldırmaz.

Geçici kullanma amacı: Fail malı sürekli olarak kendi malvarlığına katmak değil, belirli bir süre kullanmak istemelidir. Bu amaç failin iç dünyasında kalan bir unsur olduğundan, olayın dış koşullarından çıkarılır. Kullanım süresinin kısalığı, malın alındığı yere geri getirilmesi, malda değişiklik yapılmaması ve failin malı kendi adına satma, saklama veya parçalama girişiminde bulunmaması bu amaca işaret eder.

Zilyedine iade: Kanun “zilyedine iade edilmek üzere” ifadesini kullanır. İade, malın zilyedin yeniden hâkimiyet kurabileceği biçimde ona ulaştırılmasıdır. Malın alındığı yere bırakılması veya zilyede doğrudan teslim edilmesi bu şartı karşılar. Buna karşılık malın kullanıldıktan sonra rastgele bir yerde terk edilmesi, zilyedin malı bulmasını tesadüfe bırakır. Yargıtay uygulamasında da aracın alındığı yerden uzak bir noktada bırakılması veya malın ancak kolluğun araması sonucunda bulunması hâlinde kural olarak 146. maddenin uygulanmadığı kabul edilmektedir.

Malın suç işlemek için kullanılmamış olması: Alınan araçla başka bir hırsızlık, gasp veya uyuşturucu nakli gibi bir suç işlenmişse indirim uygulanmaz. Bu istisna, kullanma amacının suç işlemeye yönelmesini ayrı bir ağırlık olarak değerlendirir.

Malın niteliği: Para gibi tüketilen ve aynı şekilde iadesi mümkün olmayan mallarda kullanma hırsızlığı söz konusu olamaz. Paranın “geri vermek üzere” alınması, alınan paranın kendisi değil benzeri iade edileceğinden geçici kullanma niteliği taşımaz.

Şikâyet şartı ve uzlaşma

Kanun metnindeki “şikayet üzerine” ifadesi, kullanma hırsızlığının soruşturulmasını ve kovuşturulmasını mağdurun şikâyetine bağlar. TCK m.73 uyarınca şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Şikâyet yoksa veya süresinde yapılmamışsa, eylem kullanma hırsızlığı olarak nitelendirildiğinde soruşturma yapılamaz. Bu noktada uygulamada önemli bir sorun ortaya çıkar: Savcılık soruşturmaya hırsızlık olarak başlar, deliller toplandıkça failin amacının geçici kullanım olduğu anlaşılır. Bu durumda şikâyetin bulunup bulunmadığı ve süresi ayrıca değerlendirilmelidir. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi de m.73/4 uyarınca davayı düşürür.

Şikâyete bağlı suçlar CMK m.253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. Ayrıca temel hırsızlık suçu (m.141) da m.253/1-b-6 bendiyle uzlaştırmaya tabidir. Uzlaşma gerçekleşir ve fail edimini yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Araçta oluşan hasarın giderilmesi, yakıt bedelinin ödenmesi veya özür gibi edimler uzlaşmanın konusunu oluşturabilir.

Ceza nasıl hesaplanır?

Mahkeme önce hırsızlığın temel veya nitelikli hâline göre temel cezayı belirler, varsa gece artırımını yapar, ardından 146. madde uyarınca cezayı yarı oranına kadar indirir. “Yarı oranına kadar” ifadesi, indirimin oranını mahkemenin takdirine bırakır; mahkeme altıda bir, üçte bir veya yarı oranında indirim yapabilir. Bu takdirin gerekçesinin kararda gösterilmesi gerekir. Daha sonra varsa etkin pişmanlık (m.168), takdiri indirim (m.62) ve diğer indirimler uygulanır. Hesaplama yöntemine ilişkin ayrıntılar için Hapis Cezasında İndirim ve Artırım Hesabı yazısına bakılabilir.

Malın iadesi zaten 146. maddenin unsuru olduğundan, aynı iade nedeniyle ayrıca m.168’deki etkin pişmanlık indiriminin uygulanması tartışmalıdır. Bununla birlikte malın kullanılması sırasında oluşan hasarın veya değer kaybının fail tarafından tamamen giderilmesi, etkin pişmanlık değerlendirmesinde ayrıca dikkate alınabilir. Sonuçta ortaya çıkan ceza iki yıl veya daha az ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması, ertelenme veya bir yıl ve daha az ise seçenek yaptırımlara çevrilme imkânları gündeme gelir.

Araçlarda kullanma hırsızlığı

Uygulamada kullanma hırsızlığına en sık otomobil ve motosiklet olaylarında rastlanır. Sokakta park hâlindeki araçlar, adet ve kullanım gereği açıkta bırakılmış eşya sayıldığından suç m.142/1-e kapsamında nitelikli hırsızlık olarak değerlendirilir. Aracın kilidi taklit anahtar veya başka bir aletle açılmışsa m.142/2-d hükmü gündeme gelir. Bu durumlarda temel ceza yüksek olduğundan 146. maddenin uygulanıp uygulanmaması sonucu doğrudan etkiler.

Araçlarla ilgili olarak şu hususlar önemlidir:

• Aracı alıp birkaç saat kullandıktan sonra aynı yere park eden fail bakımından iade amacı açıkça ortadadır.
• Aracın yakıtı bittiği için yolda bırakılması, kural olarak iade amacının gerçekleşmediğini gösterir.
• Aracın plakası değiştirilmiş, parçaları sökülmüş veya başka bir ile götürülmüşse kalıcı mal edinme amacı kabul edilir.
• Alınan araçla kaza yapılırsa taksirle yaralama veya mala zarar verme suçları ayrıca değerlendirilir; ehliyetsiz araç kullanma ise idari yaptırıma tabidir.

Aracın sahibi tarafından fail’e anahtarla teslim edilmiş olması ise tablo tamamen değiştirir. Belirli bir amaçla kendisine teslim edilen aracı bu amacın dışında kullanan veya geri vermeyen kişinin eylemi hırsızlık değil, güveni kötüye kullanmadır (m.155). 7571 sayılı Kanunla 155. maddeye eklenen üçüncü fıkra uyarınca suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması hâlinde güveni kötüye kullanma cezası bir kat artırılır. Kiralık aracın sözleşme bitiminde iade edilmemesi bu kapsamda değerlendirilir. Ayrıntılar için Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155) yazısına bakılabilir.

Aile içinde kullanma hırsızlığı

Gençlerin ailelerine ait aracı izinsiz alıp kullanması sık rastlanan bir durumdur. TCK m.167/1 uyarınca yağma hariç malvarlığına karşı suçların haklarında ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy veya altsoy ya da aynı derecedeki kayın hısımları, evlat edinen veya evlatlık ve aynı konutta beraber yaşayan kardeş zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Örneğin oğlun babasına ait aracı kullanması hâlinde hırsızlık ve kullanma hırsızlığı bakımından cezaya hükmedilmez. Aynı konutta yaşamayan kardeş, amca, dayı, hala, teyze ve yeğen gibi akrabalar zararına işlenmesi hâlinde ise m.167/2 uyarınca şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir. Bu kişisel cezasızlık sebebi, suça iştirak eden yabancı kişileri kapsamaz.

Kullanma hırsızlığı ile benzer kavramlar

Güveni kötüye kullanma: Malın zilyetliği faile rızayla devredilmişse hırsızlık değil, güveni kötüye kullanma söz konusudur.

Karşılıksız yararlanma: Elektrik, su veya doğal gaz gibi hizmetlerden kaçak yararlanma m.163 kapsamındaki ayrı bir suçtur.

Hakkı olmayan yere tecavüz: Taşınmazların geçici olarak işgali hırsızlık değil, m.154’teki suç kapsamında değerlendirilir; hırsızlık yalnızca taşınır mallar bakımından mümkündür.

Değeri az mal: Malın değerinin azlığı nedeniyle m.145 uyarınca ayrıca indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir. Bu konuda Malın Değerinin Azlığı İndirimi yazısına bakılabilir.

Örnek olay

Bir sitede oturan on dokuz yaşındaki sanık, komşusunun otoparkta kontağı üzerinde bırakılmış motosikletini gece saatlerinde alarak yaklaşık bir saat boyunca mahallede dolaşmış, ardından motosikleti aynı park yerine bırakmıştır. Olay güvenlik kamerasıyla tespit edilmiş, motosiklet sahibi ertesi gün şikâyetçi olmuştur. Bu olayda motosiklet bina eklentisi içinde muhafaza altında bulunduğundan m.142/2-h hükmü, gece vakti işlendiğinden m.143 hükmü gündeme gelir. Bununla birlikte motosikletin kısa süre kullanılıp alındığı yere bırakılması iade amacını gösterdiğinden m.146 uyarınca indirim uygulanmalıdır. Şikâyetçi uzlaştırma sırasında yakıt bedeli ve özür karşılığında uzlaşmayı kabul ederse, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Sanık motosikleti aynı yere bırakmayıp birkaç kilometre uzakta bir yol kenarında terk etseydi, iade amacının gerçekleştiği kabul edilmeyebilir ve ceza ağır nitelikli hırsızlık hükümlerine göre belirlenebilirdi.

Yargıtay kararlarında iade amacı

Yargıtay, kullanma hırsızlığının uygulanabilmesi için yerleşik bir ölçüt kullanır: geçici yararlanma amacıyla alınan araç kısa süre kullanıldıktan sonra sahibine geri verilmeli veya kolayca bulunabileceği bir yere bırakılmalıdır; araç henüz bırakılmamışsa geri verilmek üzere alındığı açıkça anlaşılmalı ve iade amacı aracın alındığı anda bulunmalıdır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi bu ölçütü, Ceza Genel Kurulunun 03.05.2016 tarihli kararına ve kendi istikrarlı içtihadına dayandırmaktadır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/1076, K. 2016/235, T. 03.05.2016).

Aracın arıza nedeniyle başka yerde bırakılması

Sanığın çaldığı aracı lastiği patladığı için olay yerinden başka bir noktada bıraktığı ve aracın ertesi gün kolluk tarafından terk edilmiş hâlde bulunduğu olayda Yargıtay, 146. maddenin şartlarının oluşmadığını kabul etmiş ve indirim yapılmaksızın kurulan mahkûmiyeti onaylamıştır. Arızanın failin iradesi dışında gerçekleşmesi sonucu değiştirmemiştir; belirleyici olan, aracın zilyedin kolayca ulaşabileceği bir yere iade edilmemesidir.

Seyir hâlinde yakalanma

Fail aracı kullanırken kolluk tarafından durdurulmuşsa, iade henüz gerçekleşmemiştir ve iade amacının olayın koşullarından açıkça anlaşılması gerekir. Gece yarısı alkollü ve ehliyetsiz olarak araç kullanırken durdurulan sanık bakımından Yargıtay bu amacın kanıtlanamadığını kabul etmiş ve 146. maddenin uygulanmamasını yerinde bulmuştur. Gezmek amacıyla araç alan suça sürüklenen çocuğun araçla seyir hâlindeyken yakalandığı bir başka olayda da aynı sonuca varılmıştır.

Aynı kararda Daire, oto yıkamacıda çalıştığını söyleyerek aracın anahtarını alan çocuğun eyleminin temel hırsızlık değil, haksız yere elde bulundurulan anahtarla işlenen nitelikli hırsızlık (TCK m. 142/2-d) olduğunu da belirtmiştir. Anahtarın hile ile elde edilmesi, aracın rızayla teslimi anlamına gelmez; bu nedenle güveni kötüye kullanma hükümleri uygulanmaz.

Hasarlı ve uzak bir yerde terk

Aracın düz kontakla çalınıp ilçeye iki kilometre uzaklıktaki bir tarlada, farları ve çamurlukları hasarlı hâlde ertesi gün bulunduğu olayda Yargıtay, kullanma hırsızlığının unsurlarının bulunmadığını belirtmiştir. Araç bir hafta sonra ihbar üzerine terk edilmiş hâlde bulunduğunda da aynı değerlendirme yapılmıştır (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2015/533, K. 2017/6779, T. 12.06.2017). Bu iki kararda indirim, aleyhe temyiz bulunmadığı için bozma nedeni yapılmamıştır; dolayısıyla verilen indirimler içtihadın lehe bir örneği olarak okunmamalıdır.

Savunma açısından dikkat edilecekler

• İade amacının aracın alındığı anda var olduğunu gösteren delillerin (tanık beyanı, mesajlar, aracın alındığı yere dönüş güzergâhı) erken aşamada dosyaya sunulması.
• Aracın bırakıldığı yerin zilyedin kolayca bulabileceği bir yer olup olmadığının kamera kayıtları ve konum bilgileriyle ortaya konulması.
• Araçta oluşan hasarın kısa sürede giderilmesi; bu, hem uzlaştırmada hem de cezanın bireyselleştirilmesinde dikkate alınır.
• Şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığının ayrıca denetlenmesi; eylem kullanma hırsızlığı olarak nitelendirilirse şikâyet yokluğu düşme sonucunu doğurur.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Kullanma hırsızlığı, failin malı kalıcı olarak edinmek istemediği durumlarda hırsızlık cezasını hafifleten ve soruşturmayı şikâyete bağlayan bir düzenlemedir. Uygulanabilmesi için hırsızlığın bütün unsurlarının bulunması, geçici kullanma amacının olayın dış koşullarından anlaşılması ve malın zilyedine iade edilmesi gerekir. Mal suç işlemek için kullanılmışsa veya rastgele bir yerde terk edilmişse indirim uygulanmaz. Şikâyet süresi, uzlaştırma imkânı ve aile içi cezasızlık sebepleri, savunmanın en başta değerlendirmesi gereken konulardır.

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73, 141-147, 155, 167, 168; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için hukuki destek alınması önerilir.