Ç-101, Ç-102, Ç-103, Ç-104 ve Ç-105 Tahdit Kodları: Vize ve İkamet İhlaline Bağlı Giriş Yasağı

Türkiye’de vize, vize muafiyeti, ikamet izni veya çalışma izni süresini aşan yabancılarla en sık karşılaşılan tahdit kodları Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodlardır. Bu beş kodun konuluş amacı aynıdır: yabancının yasal kalış süresini aşmış olması. Aralarındaki fark, ihlalin süresine ve tespit şekline göre belirlenen giriş yasağının uzunluğudur. Uygulamada Ç-101 üç ay, Ç-102 altı ay, Ç-103 bir yıl, Ç-104 iki yıl ve Ç-105 beş yıl giriş yasağına karşılık gelir.

Bu kodlar, diğer tahdit kodlarına göre daha öngörülebilir ve süreli kodlardır. Ancak bir aile birliğini, iş ilişkisini veya Türkiye’deki bir mülkü doğrudan etkileyebilirler. Bu yazıda kodların hukuki dayanağı, hangi sürenin hangi ihlale uygulandığı, idari para cezasıyla ilişkisi, kendiliğinden çıkışın etkisi ve kodun kaldırılması için izlenecek yollar açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Kodların konuluş sebebi

Türkiye’ye vizeyle veya vize muafiyetiyle gelen yabancı, tanınan süre içinde ülkeyi terk etmek ya da bu süre içinde ikamet izni almak zorundadır. İkamet izni sahibi yabancı da izin süresi sona ermeden uzatma başvurusu yapmalıdır. Çalışma izni sahiplerinde ise çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçtiğinden, iznin sona ermesi ikamet hakkını da sona erdirir. Bu yükümlülüklere uyulmaması “vize ihlali” veya “ikamet ihlali” olarak adlandırılır.

İhlalde bulunan yabancı, Türkiye’den çıkış yaptığı sırada sınır kapısında veya ihlal tespit edildiğinde il göç idaresi müdürlüğünde işlem görür. İhlal süresi hesaplanır, idari para cezası tahakkuk ettirilir ve ihlalin süresine göre Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodlardan biri yabancının kaydına işlenir. Bu nedenle bu kodlara halk arasında “vize cezası kodu” da denilmektedir.

Kanun, vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşan ya da vizesi iptal edilen yabancıları (m. 54/1-e) ve ikamet izni süresi bittikten sonra kabul edilebilir bir sebep olmaksızın on günden fazla kalan yabancıları (m. 54/1-g) sınır dışı etme sebepleri arasında sayar. Bu yüzden ihlalin kolluk kontrolünde tespit edilmesi, yabancının yalnızca bir koda değil, sınır dışı etme kararına ve idari gözetime de muhatap olmasına yol açabilir.

Hangi koda hangi süre uygulanır?

Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodların hangi ihlal süresine karşılık geldiği kanunda veya kamuya açık bir düzenlemede gösterilmemiştir. Uygulamada süre, iki ölçüte göre belirlenir: ihlalin uzunluğu ve ihlalin yabancının kendi başvurusuyla mı yoksa idarenin tespitiyle mi ortaya çıktığı.

• Ç-101 (üç ay): Kısa süreli ihlallerde, özellikle yabancının kendiliğinden çıkış yaptığı ve cezasını ödediği durumlarda uygulanır.
• Ç-102 (altı ay): Birkaç aylık ihlallerde uygulanan koddur.
• Ç-103 (bir yıl): Altı ayı aşan ihlallerde veya daha kısa ihlalin idarece tespit edildiği hâllerde görülür.
• Ç-104 (iki yıl): Bir yılı aşan ihlallerde uygulanır.
• Ç-105 (beş yıl): Uzun süreli ihlallerde, sınır dışı etme kararıyla birlikte veya cezanın ödenmediği durumlarda görülen en ağır süreli koddur.

Bu eşikler idarenin iç düzenlemelerine dayandığından değişebilir ve somut dosyada farklı uygulanabilir. Yabancının kendisine hangi kodun konulduğunu sınır kapısında düzenlenen belgeden veya idareye yapacağı başvurudan öğrenmesi en güvenilir yoldur. Aynı kişide birden fazla Ç kodu bulunabileceği de unutulmamalıdır; örneğin vize ihlaline dayalı bir kodun yanında ödenmemiş idari para cezası nedeniyle ayrı bir kod da işlenmiş olabilir.

İdari para cezası ve harç ile ilişkisi

Vize veya ikamet ihlalinde bulunan yabancıya, ihlal süresine göre hesaplanan idari para cezası uygulanır (YUKK m. 102). Ayrıca ihlal edilen süreye ilişkin vize veya ikamet harçlarının ödenmesi istenebilir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için ödeme öncesinde güncel tutarın il göç idaresi müdürlüğünden veya e-İkamet sisteminden öğrenilmesi gerekir.

Cezanın çıkışta ödenmesi, giriş yasağının süresini kısaltan önemli bir etkendir. Ceza ödenmeden ülkeden çıkış yapılırsa, ödenmemiş cezaya bağlı daha uzun süreli bir kod işlenebilir. Ancak ödeme, Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodları kendiliğinden kaldırmaz; bu kodlar ödeme yapılsa bile süresi boyunca devam eder. Ödeme makbuzu, kodun kaldırılması veya meşruhatlı vize başvurusunda en önemli belgelerden biridir ve mutlaka saklanmalıdır.

Kendiliğinden çıkışın etkisi

YUKK m. 9/4, vize veya ikamet izni süresi sona erdikten sonra ülkeden çıkış yapmak üzere bulunduğu valiliğe başvuran yabancılar hakkında giriş yasağı kararı alınmayabileceğini düzenler. Bu hüküm, ihlalini kendisi bildiren yabancıyı ihlali kolluk kontrolünde yakalanan yabancıdan ayırır. Kendiliğinden başvuran ve cezasını ödeyen yabancıya hiç kod konulmayabilir ya da daha kısa süreli bir kod uygulanabilir.

Benzer şekilde, sınır dışı etme kararı verilen ancak m. 56 uyarınca on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süreyle Türkiye’yi terke davet edilen yabancı, bu süre içinde ülkeyi terk ederse hakkında giriş yasağı alınmayabilir (m. 9/5). Terke davet süresinin kaçırılması ise daha ağır sonuçlara yol açar; uygulamada bu durum için ayrı bir kod (Ç-137) işlendiği bilinmektedir.

Kod nasıl kaldırılır?

Süre dolmadan idari başvuru

Göç İdaresi Başkanlığı, m. 9/6 uyarınca giriş yasağını kaldırabilir. Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodlarda kaldırma başvurusu özellikle şu durumlarda güçlüdür:

• İhlalin kısa sürmesi ve kabul edilebilir bir sebebe dayanması (hastalık, uçuş iptali, ikamet başvurusunun idarece geç sonuçlandırılması gibi),
• Cezanın ve harçların tamamen ödenmiş olması,
• Türk vatandaşı eş veya çocuk, Türkiye’de öğrenim gören çocuk ya da bakıma muhtaç aile üyesi bulunması,
• Türkiye’de taşınmaz, şirket ortaklığı veya süren bir iş ilişkisi olması,
• Daha önce başka bir ihlalin bulunmaması.

Başvuru dilekçesine pasaport sureti, giriş-çıkış kayıtları, ödeme makbuzu, aile bağını gösteren belgeler ve ihlalin sebebini açıklayan belgeler eklenmelidir.

Meşruhatlı vize

Yasak kaldırılmasa bile yabancı, yurt dışındaki Türk temsilciliğinden belirli bir amaç ve süreyle sınırlı vize talep edebilir. Bu yol, m. 9/6’daki “giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla belirli süre için girişe izin” yetkisine dayanır. Vize muafiyeti bulunan ülke vatandaşları da hakkında giriş yasağı varsa bu yola başvurmak zorundadır.

İptal davası

İdari başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi (İYUK m. 10) hâlinde, ret işleminin tebliğinden veya zımni ret tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava doğrudan kodun konulması işlemine karşı da açılabilir; bu durumda süre, kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten işler. Mahkeme; ihlal süresinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, kendiliğinden çıkışın dikkate alınıp alınmadığını ve uygulanan sürenin aile hayatı ve kişisel durumla orantılı olup olmadığını denetler.

Sık yapılan hatalar

• İkamet izni uzatma başvurusunu süresi bittikten sonra yapmak: Başvuru, süre sona ermeden yapılmalıdır. Süresinde yapılan başvuru sonuçlanıncaya kadar yabancı ihlalde sayılmaz.
• Ret kararından sonra çıkış süresini kaçırmak: İkamet izni uzatma başvurusu reddedilen yabancının on beş gün içinde ülkeden çıkması gerekir; aksi hâlde m. 54/1-j kapsamında sınır dışı sebebi oluşur.
• Cezayı ödemeden çıkmak: Daha uzun süreli bir kodun yanında ödenmemiş cezaya bağlı ayrı bir kod da işlenebilir.
• Yasak süresinde başka pasaportla giriş denemek: Bu girişim m. 54/1-ı kapsamında sınır dışı sebebidir ve Ç-138 gibi ağır bir kodun konulmasına yol açabilir.

Yasak süresinin hesaplanması

Giriş yasağının süresi, uygulamada yabancının Türkiye’den çıkış yaptığı tarihten itibaren işler. Bu nedenle sınır kapısında düzenlenen çıkış kaydının tarihi, yasağın bitiş tarihini belirleyen esas veridir. Örneğin 15 Mart’ta çıkış yapan ve Ç-102 kodu konulan bir yabancının yasağı, kural olarak 15 Eylül’de sona erer. Yabancının bu tarihten önce seyahat planlaması, havalimanında geri çevrilmesine ve daha ağır bir kodun konulmasına yol açabilir. Süre hesabında şüphe varsa, seyahatten önce Göç İdaresine veya Türk temsilciliğine yazılı olarak danışılması önerilir.

Yargı kararlarında vize ihlali kodları

Aile hayatı karşısında giriş yasağı

Ç-101 ile Ç-105 arasındaki kodlar süreli ve görece hafif kodlar olsa da Türkiye’de Türk vatandaşı eşi ve çocuğu bulunan bir yabancı için bir yıllık veya iki yıllık yasak bile ailenin dağılması anlamına gelebilir. Danıştay’ın incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi, vize ihlali nedeniyle giriş yasağı konulan ve Türk vatandaşıyla evli olan davacı bakımından şu değerlendirmeyi yapmıştır:

Mahkeme ayrıca küçük çocuğun annesinin çocuğunun ve eşinin yanında bulunmasının önemini vurgulamış ve giriş yasağını iptal etmiştir. Bu yaklaşım, vize ihlalinin kamu düzeni veya millî güvenlik gibi ağır bir sebebe dayanmadığı, salt idari bir kural ihlali olduğu durumlarda aile hayatına saygı hakkının ağır bastığını göstermektedir.

İdare de bu dengeyi zaman zaman kendisi gözetmektedir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir başvuruda, tahdit kaydı nedeniyle aile ikamet izni yenilenmeyen başvurucu hakkında idare, Türk vatandaşıyla evli olduğunu ve bu evlilikten çocuğu bulunduğunu dikkate alarak aile bütünlüğünün bozulmaması için sınır dışı kararı vermediğini savunmuştur (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2020/6545, T. 07.03.2024). Böyle bir durumda yabancı ne ikamet iznine sahiptir ne de sınır dışı edilmiştir; bu belirsizlik, kodun kaldırılması için ayrıca başvuru yapılmasını zorunlu kılar.

Yasak varken giriş ve evlilik

Aile bağı her zaman kodu aşmaya yetmez. Vize ihlali nedeniyle giriş yasağı bulunan yabancının buna rağmen ülkeye girmesi, ayrı ve daha ağır bir sınır dışı sebebidir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada İstanbul 1. İdare Mahkemesi, daha önce vize ve ikamet kurallarına aykırı davranması nedeniyle hakkında giriş yasağı bulunduğu hâlde ülkeye giren başvurucunun sınır dışı edilmesini hukuka uygun bulmuştur (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2015/6724, T. 08.01.2020). Aynı başvurucu hakkında daha sonra verilen ikinci sınır dışı kararı ise vizeyle usulüne uygun giriş yapması, Türk vatandaşıyla evlenmesi ve evliliğin formalite olduğuna dair delil bulunmaması gerekçesiyle iptal edilmiştir. İki karar arasındaki fark, yabancının ülkeye yasal yoldan girip girmediğidir.

Evliliğin gerçekten sürdürülmediği durumlarda ise mahkemeler idarenin işlemini hukuka uygun bulmaktadır. Danıştay, yurda giriş yasağı tahdit kaydı bulunan ve çıkışını sağlamak için kendisine kısa süreli ikamet izni verildiği hâlde ülkeden çıkmayan davacının durumunu şöyle değerlendirmiştir:

Bu dosyada yapılan tahkikatta eşlerin evlilik birliği içinde yaşamadığı da tespit edilmiştir. Kaldırma başvurusunda ve davada aile bağına dayanılacaksa, ortak konut, çocukların nüfus kaydı, eşin beyanı ve birlikte yaşamayı gösteren diğer belgeler dosyaya eklenmelidir.

Kodun kaldırılması için pratik sıra

• Önce giriş-çıkış kayıtları alınarak ihlal süresi doğru hesaplanır ve kodun bu süreye uygun olup olmadığı kontrol edilir.
• İdari para cezası ve harçlar ödenmemişse ödenir; makbuz saklanır.
• Ödenmemiş cezaya bağlı ayrı bir kod bulunup bulunmadığı idareden yazılı olarak sorulur.
• Aile, iş veya mülkiyet bağını gösteren belgelerle Göç İdaresi Başkanlığına m. 9/6 uyarınca kaldırma başvurusu yapılır.
• Başvuru reddedilir veya otuz gün içinde cevap verilmezse altmış gün içinde iptal davası açılır.
• Acil bir seyahat gerekiyorsa, dava sürerken meşruhatlı vize başvurusu ayrıca yapılabilir.

Örnek olay

Bir yabancı öğrenci, öğrenci ikamet izninin süresi dolduğunda mezuniyet belgesini beklediği için uzatma başvurusu yapmaz ve yedi ay boyunca ihlalde kalır. Çıkışta sınır kapısında idari para cezasını öder ve kaydına Ç-103 işlenir. Öğrenci, Türkiye’deki bir şirketten iş teklifi alır. İş teklif yazısı, ödeme makbuzu ve diploması ile Göç İdaresine başvurarak kodun kaldırılmasını ister. Başvuru reddedilirse, ihlalin kısa ve kendiliğinden bildirilmiş olduğu, cezanın ödendiği ve bir yıllık yasağın amacı aştığı gerekçesiyle altmış gün içinde iptal davası açılabilir. Öğrenci ikamet izinleri için Öğrenci İkamet İzni yazımıza bakılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Giriş-çıkış tarihleri, ihlal süresinin hesabı ve ödeme makbuzu birlikte değerlendirilmeli, ihlalin sebebi belgelendirilmeli ve aile veya iş bağları dilekçeye eklenmelidir. Sınır dışı kararı da verilmişse yedi günlük dava süresi için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi yazımız, İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes rehberimiz incelenebilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.