Ç-116 Tahdit Kodu: Genel Ahlak ve Kamu Düzeni Gerekçesiyle Giriş Yasağı ve Kodun Kaldırılması

Ç-116 tahdit kodu, Türkiye’de bulunduğu süre içinde genel ahlaka, kamu düzenine veya kamu sağlığına aykırı davrandığı ya da geçimini meşru olmayan yollardan sağladığı değerlendirilen yabancılar hakkında kullanılan bir giriş yasağı kodudur. Uygulamada en sık fuhuş, eğlence mekânlarında kayıt dışı çalışma, dilencilik veya kamu huzurunu bozan davranışlar nedeniyle yapılan tespitlerden sonra karşılaşılır. Kodun süresi dosyaya göre değişmekle birlikte çoğunlukla bir yıl olarak bilinir; ağır durumlarda daha uzun süreler de uygulanabilir.

Ç-116, kişinin özel hayatına ve itibarına doğrudan dokunan bir kayıttır. Çoğu zaman bir ceza mahkûmiyeti olmadan, kolluk tutanağına dayanılarak işlenir. Bu yazıda kodun kanuni dayanağı, hangi olaylarda uygulandığı, idarenin ispat yükü, sınır dışı kararıyla ilişkisi ve kodun kaldırılması için izlenecek yollar açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-116 kodunun anlamı

Ç-116 kodu, kaynaklarda iki farklı biçimde tanımlanmaktadır: bir kısmı kodu genel ahlak ve kamu sağlığını tehlikeye atan yabancılarla, bir kısmı ise geçimini gayrimeşru yollardan sağlayan yabancılarla ilişkilendirir. Uygulamada bu iki tanım çoğu zaman aynı olaylarda birleşir. Kodun idari dayanağını oluşturan YUKK m. 54/1-ç ve d bentleri de bu iki durumu ayrı ayrı sınır dışı etme sebebi olarak düzenler.

Geçimini meşru olmayan yollardan sağlama: Bu kavram, yabancının Türkiye’deki geçimini hukuka aykırı bir faaliyetten elde etmesini ifade eder. Fuhuş, kayıt dışı kumar, dilencilik, kaçakçılık ve benzeri faaliyetler bu kapsamda değerlendirilir. İzinsiz çalışma ise kanunda ayrı bir bent olarak (m. 54/1-ğ) düzenlenmiştir ve uygulamada Ç-117 kodu ile işlenir.

Kamu düzeni ve genel ahlak: Kamu huzurunu bozan, kavga veya taşkınlık olaylarına karışan, toplum içinde rahatsızlık yaratan davranışları süreklilik kazanan yabancılar için de idare bu kodu kullanabilmektedir.

Kamu sağlığı: Bulaşıcı hastalık gibi kamu sağlığı gerekçeleri bazı kaynaklarda bu kodla, bazılarında ise ayrı kodlarla ilişkilendirilir. Kamu sağlığı gerekçesine dayanan bir kodda tıbbi raporun bulunması zorunludur.

Kod hangi olaylarda konulur?

Ç-116 kodu genellikle bir kolluk operasyonu veya denetimi sonrasında işlenir. Sık karşılaşılan olaylar şunlardır:

• Fuhuş operasyonunda veya genel ahlak denetiminde tespit edilme,
• Eğlence yerlerinde konsomatris olarak veya kayıt dışı biçimde müşteri ağırlarken yakalanma,
• Dilencilik yaparken tespit edilme (Kabahatler Kanunu m. 33 kapsamındaki eylemler),
• Kamu huzurunu bozan eylemler nedeniyle defalarca tutanak düzenlenmesi.

Bu olaylarda kişi çoğu zaman bir suç nedeniyle yargılanmaz. Fuhuş Türk hukukunda kendi başına suç değildir; fuhşa teşvik, aracılık veya yer temin etme (TCK m. 227) suçtur. Bu nedenle fuhuş yapan yabancı hakkında ceza davası açılmasa bile, idare geçimini meşru olmayan yollardan sağladığı gerekçesiyle sınır dışı kararı alıp Ç-116 kodu işleyebilir. İnsan ticareti mağduru olduğu anlaşılan kişiler ise sınır dışı edilmez; m. 55 uyarınca destek sürecinden yararlanır.

İdarenin ispat yükü

Ç-116 kodunun dayanağı olan olgu, idare tarafından somut delille ortaya konulmalıdır. Yalnızca bir eğlence mekânında bulunmuş olmak, tek bir tutanakta adının geçmesi veya genel bir “kamu düzenine aykırılık” ifadesi, kodun konulması için yeterli değildir. İdari yargı, kamu düzeni gerekçesine dayanan işlemlerde idarenin hangi olgulara dayandığını ve bu olguların ne ölçüde ispatlandığını denetler.

Dava açıldığında mahkeme, kodun dayanağı olan tutanakları, ifade tutanaklarını ve varsa ceza soruşturması belgelerini idareden ister (İYUK m. 20). İfadenin tercüman olmadan alınması, tutanağın imzasız olması, kişinin gerçek dışı bir beyana zorlanması veya tespit edilen eylemin tek seferlik olması, kodun hukuka aykırılığını gösteren unsurlardır. Kişinin geçimini sağlayan meşru bir gelirinin bulunması (çalışma izni, banka hesap hareketleri, eşin veya ailenin desteği) da m. 54/1-ç bendinin unsurlarını çürütür.

Sınır dışı kararıyla ilişkisi

Ç-116 kodu genellikle sınır dışı kararıyla birlikte işlenir. Sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m. 53/3). Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Eski metinde 54/1-b, d ve k bentleri için öngörülen istisna 7196 sayılı Kanunla 2019’da kaldırılmıştır; 7533 sayılı Kanunla (RG 30.11.2024) yapılan son değişiklikle mahkemenin başvuruyu dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırması ve kararın kesin olması öngörülmüştür. Giriş yasağı ve tahdit kodu gibi ayrı işlemler yönünden yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilebilir. Kararın hangi bende dayandığı, iptal davasındaki savunmanın yönünü belirlediği için tebliğ edilen belgeden kontrol edilmelidir.

Sınır dışı kararıyla birlikte idari gözetim kararı da verilmişse, idari gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (m. 57/6). Ayrıntılar için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

Ç-116 kodu nasıl kaldırılır?

İdari başvuru

Göç İdaresi Başkanlığı, YUKK m. 9/6 uyarınca kodu kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli süre için girişe izin verebilir. Başvuruda şu hususlar ileri sürülebilir:

• Tespitin tek seferlik olduğu ve süreklilik taşımadığı,
• Kişinin meşru bir geliri veya ailesinin desteği bulunduğu,
• Hakkında ceza soruşturması açılmadığı veya açılan soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandığı,
• Kişinin insan ticareti veya istismar mağduru olduğu,
• Türkiye’de Türk vatandaşı eş, çocuk veya yakın aile bağlarının bulunduğu.

İptal davası

Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Doğrudan kodun konulmasına karşı da kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Mahkeme, idarenin dayandığı olguların gerçekten var olup olmadığını, işlemin orantılı olup olmadığını ve aile hayatına saygı hakkı (Anayasa m. 20, AİHS m. 8) bakımından değerlendirmenin yapılıp yapılmadığını inceler.

Meşruhatlı vize

Kod devam ederken belirli bir amaçla Türkiye’ye gelmek isteyen kişi, yurt dışındaki Türk temsilciliğinden sınırlı süreli vize talep edebilir.

İnsan ticareti mağdurları için koruma

Ç-116 kodunun uygulandığı olayların bir kısmında kişi, fuhşa zorlanan veya borç esareti altında çalıştırılan bir insan ticareti mağdurudur. YUKK m. 48 ve 49, insan ticareti mağduru olduğundan şüphelenilen yabancılara otuz gün süreli düşünme süresi ve mağdur ikamet izni verilmesini öngörür. Bu kişiler hakkında m. 55/1-ç uyarınca, destek sürecinden yararlandıkları sürece sınır dışı etme kararı alınamaz. Mağduriyetin dava veya idari başvuru aşamasında ileri sürülmesi, kodun hukuka aykırılığını gösterir. İnsan ticaretinin ceza hukuku boyutu için İnsan Ticareti Suçu yazımıza bakılabilir.

Tutanakların ve ifadelerin değeri

Ç-116 kodunun dayanağı çoğunlukla bir kolluk tutanağı ve yabancının bu tutanakla birlikte alınan ifadesidir. Türkçe bilmeyen yabancının ifadesinin, anladığı bir dilde ve tercüman aracılığıyla alınması gerekir. Tercümansız alınan, yabancının imzasını taşımayan veya yabancının anlamadığı bir dilde düzenlenmiş tutanaklar, idari işlemin dayanağı olarak zayıftır. Dava aşamasında bu tutanakların aslı ve tercüman bilgileri mahkemeden istenmelidir.

Tek bir tutanak, kural olarak geçimin “sürekli olarak” meşru olmayan yollardan sağlandığını göstermeye yetmez. İdarenin, yabancının Türkiye’deki kalış süresi boyunca başka bir gelir kaynağının bulunmadığını ve tespit edilen faaliyetin geçim aracı olduğunu da ortaya koyması gerekir. Bu nedenle yabancının banka hesap hareketleri, ailesinden gelen havale kayıtları, kira sözleşmesi ve dönüş bileti gibi belgeler, tutanağın içeriğini çürütmek için kullanılabilir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• Tutanağın tercümansız düzenlenmesi veya yabancının anlamadığı bir dilde imzalatılması,
• Tek bir tespite dayanılarak geçimin meşru olmayan yollardan sağlandığının kabul edilmesi,
• Yabancının meşru gelir kaynaklarını gösteren belgelerin dikkate alınmaması,
• İnsan ticareti mağduriyeti şüphesine rağmen m. 48 ve m. 55 kapsamındaki korumanın işletilmemesi,
• Kararın hangi bende dayandığının gösterilmemesi ve gerekçesiz bırakılması.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Örnek olay

Turistik vizeyle Türkiye’ye gelen bir yabancı kadın, gece kulübünde yapılan bir denetimde müşterilerle birlikte otururken tespit edilir. Tutanakta “konsomatris olarak çalıştığı” yazılır ve tercüman olmadan alınan ifadesinde ücret aldığını söylediği belirtilir. İl göç idaresi m. 54/1-ç uyarınca sınır dışı kararı verir ve Ç-116 kodu işler. Kadın yedi gün içinde dava açar; mekânda arkadaşlarıyla bulunduğunu, ödeme yapılmadığını gösteren banka kayıtlarını, otel ve dönüş biletini sunar ve ifadenin tercümansız alındığını ileri sürer. Bu durumda idarenin geçimin meşru olmayan yollardan sağlandığını somut delille ispatlaması gerekir.

Güncel yargı kararları

İdari yargı, Ç-116 gibi genel ahlak ve kamu sağlığı gerekçeli kodlarda idarenin soyut nitelendirmesiyle yetinmemekte, kodun dayandığı olgunun dosyada somut olarak gösterilmesini aramaktadır. Aşağıdaki kararlar bu denetimin nasıl yapıldığını göstermektedir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi, yabancı hakkında hem sınır dışı etme hem de 116, 117 ve 136 kodlu giriş yasağı işlemlerinin bulunduğu bir dosyada işlemleri ayrı ayrı incelemiştir. Kaçak çalışma tespit edildiği için 117 kodlu giriş yasağını hukuka uygun bulan ilk derece mahkemesi, kamu sağlığı gerekçesine dayanan 116 kodlu kaydı ise ispatlanmadığı için iptal etmiştir. Kararın önemi, aynı olayda birden fazla kod işlendiğinde her kodun kendi dayanağıyla ayrıca denetlenmesidir.

Anayasa Mahkemesinin incelediği bir başvuruda, fuhuş yaptığı gerekçesiyle YUKK m. 54 uyarınca sınır dışı etme ve idari gözetim kararı verilen yabancı kadın, idare mahkemesinde dava açmış; mahkeme önce yürütmeyi durdurmuş, ardından sınır dışı işlemini iptal etmiştir. Bölge idare mahkemesi de hukuka aykırı sınır dışı işlemine dayanan gözetim süresi için manevi tazminata hükmetmiştir. Dosya, Ç-116 dosyalarında yalnızca iptal değil, haksız idari gözetim nedeniyle tazminat yolunun da açık olduğunu göstermektedir.

Danıştay 2. Dairesinin bir disiplin dosyasında, sınır kapısında giriş yapmak isteyen yabancılar hakkındaki kayıtlar tanımlanırken Ç-116 ve Ç-117 kodlarının içeriği şöyle aktarılmıştır: Ç-116 genel ahlak ve kamu sağlığını tehdit eden yabancı, Ç-117 ise parasız, kaçak çalışan veya çalışacağı belli olan yabancı. Bu tanım, kodun hem genel ahlak hem de kamu sağlığı olgularını kapsayan geniş bir kayıt olarak kullanıldığını doğrulamaktadır.

Süreler ve görevli yargı yeri

• Sınır dışı etme kararına karşı dava: tebliğden itibaren yedi gün, idare mahkemesi; karar kesin (YUKK m. 53/3).
• İdari gözetime itiraz: sulh ceza hâkimliği (YUKK m. 57/6).
• Giriş yasağı ve tahdit kaydının kaldırılması talebi: Göç İdaresi Başkanlığı (YUKK m. 9/6); otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 10).
• Ret işlemine veya doğrudan giriş yasağına karşı iptal davası: altmış gün, idare mahkemesi (İYUK m. 7); bu davada verilen kararlar, sınır dışı davasından farklı olarak kesin değildir ve kanun yolu denetimine tabidir.
• Giriş yasağının süresi: en fazla beş yıl; kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunursa Göç İdaresince en fazla on yıl daha uzatılabilir (YUKK m. 9/3).

Uygulamada sık yapılan hatalar

Sınır dışı kararına karşı dava süresinin altmış gün sanılması en sık görülen hatadır. Yedi günlük süre kaçırıldığında sınır dışı işlemi kesinleşir ve sonraki aşamada yalnızca giriş yasağı ile kod kaydı tartışılabilir.

İkinci hata, sınır dışı kararına karşı açılan davada giriş yasağının ve tahdit kodunun da kendiliğinden kalkacağının düşünülmesidir. Sınır dışı işlemi ile giriş yasağı ayrı idari işlemlerdir. Uygulamada giriş yasağı kararı sınır dışı kararından sonra ayrıca kurulur; bu nedenle giriş yasağına karşı da ayrı süre içinde başvuru veya dava yoluna gidilmelidir.

Üçüncü hata, Türkiye’den ayrıldıktan sonra kodun yalnızca yurt dışından yapılacak vize başvurusuyla aşılabileceğinin düşünülmesidir. Kod devam ettiği sürece vize başvurusu çoğunlukla sonuçsuz kalır. Yurt dışındaki yabancı, avukatı aracılığıyla Göç İdaresine kaldırma başvurusu yapabilir ve ret hâlinde Türkiye’de dava açabilir.

Dördüncü hata, kamu sağlığı gerekçeli kayıtlarda tıbbi belgenin istenmemesidir. İdare, kamu sağlığı gerekçesine dayanıyorsa bunu gösteren sağlık raporunu dosyaya koymalıdır; rapor yoksa bu eksiklik dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Kodun dayanağı olan tutanak ve ifadeler mutlaka incelenmeli, sınır dışı kararının hangi bende dayandığı belirlenmeli ve kişinin meşru geliri ile aile bağları belgelendirilmelidir. Mağduriyet şüphesi varsa bu husus ilk başvuruda ileri sürülmelidir. İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes rehberimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.