Zimmet denildiğinde genellikle kamu görevlileri akla gelir. Ancak banka çalışanlarının müşteri hesaplarındaki veya bankanın kasasındaki paraları mal edinmesi de ayrı bir zimmet suçu olarak düzenlenmiştir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 160. maddesi, banka mensuplarının görevleri gereği kendilerine teslim edilen veya koruma ve gözetimleriyle yükümlü oldukları paraları mal edinmesini ağır yaptırımlara bağlar.
KISA CEVAP
- Bankacılık zimmeti 5411 sayılı Kanun’un 160. maddesinde düzenlenmiştir.
- Fail banka mensubu, yani bankanın yönetim kurulu üyeleri ve çalışanlarıdır.
- Basit zimmetin cezası altı yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
- Zimmetin açığa çıkmamasını sağlamak için hileli davranış kullanılırsa ceza en az on iki yıl hapistir.
- Hileli zimmette adli para cezası, bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz.
- Bankanın zararı ayrıca faile ödettirilir.
Kanun metni
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 160 (özet)
Banka mensubunun, görevi gereği zilyetliğinde bulunan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu bankaya ait para veya parayı temsil eden belgeleri, senetleri, diğer malları veya müşterilerin hesaplarındaki paraları kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesi hâlinde altı yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır ve bankanın zararı tazmin ettirilir. Suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi hâlinde on iki yıldan az olmamak üzere hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur; hükmolunacak adli para cezası miktarı bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz ve zarar ayrıca re’sen ödettirilir.
Suçun unsurları
5411 m.160’ın uygulanması için şu unsurlar aranır:
- Fail: Banka mensubu olmalıdır. Bu kavram, bankanın yöneticileri ile çalışanlarını kapsar.
- Konu: Bankaya ait para, parayı temsil eden belge, senet, diğer mallar veya müşteri hesaplarındaki paralar.
- Görev ilişkisi: Mal, failin görevi gereği zilyetliğinde veya koruma ve gözetimi altında olmalıdır.
- Zimmete geçirme: Fail malı kendisinin veya başkasının malı gibi tasarruf etmelidir.
Banka çalışanı kamu görevlisi sayılmadığı için TCK 247’deki zimmet suçu değil, bu özel hüküm uygulanır. Kamu görevlilerinin zimmeti için Zimmet Suçu yazımıza bakılabilir.
Basit ve hileli zimmet
Kanun iki farklı ceza öngörür. Basit zimmette fail, parayı herhangi bir gizleme yöntemi kullanmadan alır. Hileli zimmette ise sahte belge düzenleme, kayıtları değiştirme veya hesaplar arasında yanıltıcı virmanlar yapma gibi, zimmetin fark edilmesini engelleyen davranışlar söz konusudur.
Hileli zimmette adli para cezası için kanun özel bir alt sınır koyar: Ceza, bankanın uğradığı zararın üç katından az olamaz. Bu kural, TCK’daki gün para cezası sisteminin istisnasıdır. Aynı failin hem basit hem hileli zimmet kapsamında eylemleri varsa, üç kat hesabında hangi zararın esas alınacağı ayrıca belirlenmelidir.
Yargıtay kararı
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bir banka çalışanı hakkında hem basit hem nitelikli zimmet kapsamında değerlendirilen eylemler bulunan dosyada, adli para cezasının üç kat hesabını düzelterek hükmü onamıştır:
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 14.10.2020 tarihli, E. 2020/2438, K. 2020/14698 sayılı kararı
5411 sayılı Yasanın 160/2. maddesinde yer alan “hükmolunacak adli para cezası miktarının bankanın uğradığı zararın üç katından az olamayacağına” ilişkin düzenleme uyarınca, üç katı uygulamasında nitelikli zimmet kapsamında değerlendirilen eylemler nedeniyle oluşan ve tazmin edilmeyen zarar miktarının dikkate alınacağı
Daire, bankanın toplam zararından basit zimmet kapsamındaki tutarı çıkarmış ve kalan nitelikli zimmet tutarının üç katı üzerinden adli para cezasını yeniden belirlemiştir. Karar, üç kat kuralının yalnızca hileli zimmet kapsamındaki ve tazmin edilmeyen zarar için uygulanacağını gösterir.
Sıkça sorulan sorular
Katılım bankası çalışanları da bu kapsamda mı?
5411 sayılı Kanun mevduat, katılım, kalkınma ve yatırım bankalarını kapsar. Bu bankaların mensupları da m.160 kapsamında değerlendirilir.
Zararın ödenmesi cezayı etkiler mi?
Kanunda zararın giderilmesine bağlı etkin pişmanlık düzenlemeleri bulunmaktadır. Ödeme zamanına göre indirim oranları farklılaşabilir. Ayrıca üç kat hesabında tazmin edilmeyen zarar dikkate alınır.
Bu suçta tutuklama mümkün mü?
Cezanın ağırlığı ve dosyanın niteliğine göre tutuklama gündeme gelebilir. Tutuklama koşulları için Tutuklama ve Tutuklamaya İtiraz yazımıza bakılabilir.
Banka çalışanının müşteriyi dolandırması da zimmet midir?
Para, çalışanın görevi gereği zilyetliğinde veya gözetiminde değilse ve müşteri hileyle kandırılmışsa, olay zimmet yerine nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilebilir. Ayrım somut olayın özelliklerine göre yapılır.
Sonuç
Bankacılık zimmetinde basit ve hileli zimmet ayrımı, hem hapis cezasını hem adli para cezasını doğrudan etkiler. Hangi işlemlerin hileli sayıldığı ve zararın ne kadarının tazmin edildiği bilirkişi raporlarıyla ayrıntılı incelenmelidir.
Mevzuat: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.