Boşanmada Evcil Hayvan Kimde Kalır?

Evlilik süresince birlikte bakılan bir kedi veya köpek, boşanma aşamasında eşler arasında en duygusal uyuşmazlıklardan birine dönüşebilmektedir. Türk hukukunda evcil hayvanlar için çocuklara uygulanan velayet veya kişisel ilişki kurallarına benzer bir düzenleme bulunmamaktadır. Mahkemeler evcil hayvanı, eşya hukukuna ve mal rejimine tabi bir varlık olarak değerlendirmektedir. Bu nedenle hayvanın kimde kalacağı, kural olarak mülkiyetin kime ait olduğuna, evlilikten önce mi sonra mı edinildiğine ve tarafların bu konuda anlaşıp anlaşmadığına göre belirlenir.

Bununla birlikte 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, ev hayvanlarına sıradan eşyalardan farklı bir koruma tanımaktadır. Hayvanın bakım yükümlülüğü, terk edilmesinin yasak olması ve hayvana yönelik kötü muamelenin suç oluşturması, boşanma sürecinde de dikkate alınması gereken unsurlardır. Mal paylaşımının genel kuralları Boşanmada Mal Paylaşımı yazımızda anlatılmıştır; bu yazı yalnızca evcil hayvanlara özgü sorunlara odaklanmaktadır.

Kanun metni

Evcil hayvanın hukuki niteliği

5199 sayılı Kanunun 3. maddesine göre ev hayvanı, “gerçek veya tüzel kişiler tarafından özellikle evde, iş yerlerinde ya da arazisinde özel ilgi ve refakat amacıyla muhafaza edilen, bakımı ve sorumluluğu sahiplerince üstlenilen her türlü hayvan”dır. Kanun, sahiplenme kavramını kullanmakta ve sahiplenen kişiye hayvanı barındırma, besleme ve sağlığını koruma yükümlülükleri yüklemektedir.

Medeni hukuk açısından ise hayvanlar, mülkiyet hakkının konusu olabilen taşınır varlıklardır. Bu nedenle boşanma davasında hayvanın kime kalacağı sorusu, hukuken “bu taşınır kimin mülkiyetindedir veya kime tahsis edilmelidir” sorusuna dönüşür. Uygulamada mahkemeler hayvanın duygusal değerini yok saymamakla birlikte, çocuklar için geçerli olan “üstün yarar” ölçütünü doğrudan hayvanlara uygulamamaktadır.

Kanun koyucu, ev hayvanlarını bazı yönlerden sıradan eşyadan ayırmıştır. Ticari amaç güdülmeden bakılan ev hayvanları sahiplerinin borcu nedeniyle haczedilemez (5199 s. K. m. 5). Ev hayvanını terk etmek yasaklanmıştır (m. 14/1-n). Bir ev hayvanını kasten öldürmek veya ona işkence etmek suç olarak düzenlenmiştir (m. 28/A). Bu hükümler, boşanma sonrası hayvanın bakımını üstlenmeyen veya hayvanı sokağa bırakan eşin hem idari hem de cezai sorumlulukla karşılaşabileceğini gösterir.

Kişisel mal mı, edinilmiş mal mı?

Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, hayvanın hangi mal grubuna girdiği şu şekilde belirlenir:

İspat bakımından mikroçip kaydı, veteriner kayıtları, sahiplenme sözleşmesi, satış belgesi, aşı karnesi, mama ve tedavi giderlerinin hangi hesaptan ödendiğini gösteren banka kayıtları önem taşır. 5199 sayılı Kanunda yer alan “sahipli hayvan” tanımı, sahiplenilen ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanlarını ifade etmektedir; bu kaydın kimin adına yapıldığı, mülkiyet tartışmasında güçlü bir karinedir. Ancak kayıt tek başına kesin delil değildir; hayvanın birlikte alındığı tanık beyanlarıyla gösterilebilir.

Edinilmiş mal niteliğindeki bir hayvan söz konusu olduğunda, tasfiyede çoğunlukla hayvanın kendisi değil, parasal değeri hesaba katılır. Cins köpekler veya yarışma hayvanları gibi yüksek ekonomik değeri olan hayvanlarda bu hesap önemli bir tutara ulaşabilir. Sokaktan sahiplenilen bir kedinin ise piyasa değeri bulunmadığından tasfiye hesabında ekonomik bir karşılığı olmaz; bu durumda asıl mesele hayvanın kimin yanında kalacağıdır.

Yargıtay kararları

Köpeğin fiilen yanında bulunduğu eşte kalması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.10.2024 tarihli, 2023/9869 E., 2024/7727 K. sayılı kararına konu davada kadın, erkeğin kendisine evde oyalanması için köpek aldığını, köpeğin bütün bakımını kendisinin üstlendiğini, erkeğin köpeğe de şiddet uyguladığını ileri sürmüş ve boşanma ile birlikte köpeğin masrafları için aylık bir ödeme talep etmiştir. Erkek ise kadının ortak konutu terk ederken yanında götürdüğü köpeğin kendisine ait olduğunu belirterek köpeğin teslimini istemiştir.

İlk derece mahkemesi, köpeğin “eşya hukukuna ve mal rejimine tabi bir varlık” olduğunu, ancak doğrudan mal rejimine ilişkin bir talep bulunmayıp yalnızca iadesinin istendiğini, köpeğin kişisel mal olarak kabul edilemeyeceğini ve mal rejiminden kaynaklanan davanın ayrıca açılabileceğini belirterek köpekle ilgili talebi reddetmiş ve köpeğin fiilen yanında bulunduğu tarafta kalmasına karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi bu yöndeki istinaf talebini reddetmiş, Yargıtay da kararı onamıştır.

Bu karardan çıkan pratik sonuç şudur: Boşanma davası içinde yalnızca “köpeğin iadesi” talebiyle hayvanın el değiştirmesi kolay değildir. Mülkiyetin ispatı ve mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir dava konusudur. Dava süresince hayvan kimin yanındaysa, uygulamada çoğunlukla orada kalmaya devam eder.

Hayvanın eve getirilmesine itiraz kusur değildir

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17.10.2022 tarihli, 2022/5863 E., 2022/8162 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesi, ortak çocukların köpeği eve getirmesi üzerine çıkan tartışmada köpeği ve çocukları evde istemediğini söyleyen kadına kusur yüklemiştir. Daire, ortak çocukların köpek beslediğini, köpeğin tarafların kışın kullandıkları eve getirilmesine kadının karşı çıktığını ve tartışma sırasında bu sözlerin söylendiğini tespit etmiş; bu olayın kadına kusur olarak yüklenmesini doğru bulmamıştır. Kadına hakaret eden ve bağıran erkeğin tam kusurlu olduğunu kabul ederek kararı bozmuştur.

Karar, bir eşin evde hayvan beslenmesini istememesinin ve bu konudaki anlaşmazlığın tek başına kusur oluşturmadığını göstermektedir. Ortak konutta yaşam düzenine ilişkin tercihler, eşlerin birlikte karar vermesi gereken konulardır (TMK m. 186).

Boşanmadan sonra hayvan için açılan dava

Evcil hayvanın kimde kalacağı boşanma kararında veya anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenmemişse, uyuşmazlık boşanmadan sonra da ortaya çıkabilir. Bu durumda başvurulacak yol, aile mahkemesinde değil genel mahkemede açılacak bir tespit ve teslim davasıdır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2023/5883 E., 2024/3839 K. sayılı ve 25.11.2024 tarihli kararı, bu tür bir uyuşmazlığın nasıl çözüldüğünü somut olarak göstermektedir.

Olay ve tarafların iddiaları

Davacı eş, boşandıktan sonra köpeğin kendisinde kaldığını, köpeğin boşanma protokolünde yer almadığını, eski eşin köpeği birkaç günlüğüne ve geri getirmek üzere aldığını ancak iade etmediğini ileri sürmüş; köpeğin kendisine ait olduğunun tespitini ve kendisine teslimini istemiştir. Davalı eş ise anlaşmalı boşanma protokolünde tarafların kişisel mallarının kendilerinde kalacağının kararlaştırıldığını, köpeğin Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtlarında kendi adına kayıtlı olduğunu ve bakımını kendisinin yaptığını savunmuştur.

Mahkemelerin değerlendirmesi

İlk derece mahkemesi, köpeğe ait hayvan pasaportunda sahip olarak davacının gösterildiğini ve boşanmadan sonra köpeğin davacının yanında kaldığını belirterek davayı kabul etmiştir. Bölge adliye mahkemesi, tarafların evlilik birliği içinde köpeği bularak sahiplendiklerini, delillerin toplandığını ve tanıkların dinlendiğini belirterek istinaf başvurusunu reddetmiştir. Yargıtay ise kararı şu gerekçeyle onamıştır:

Karardan çıkan dersler

Bu karar, evcil hayvan uyuşmazlıklarında üç önemli noktayı ortaya koymaktadır. Birincisi, hayvan pasaportu, kimlik kaydı ve aşı karnesi gibi belgelerde sahip olarak kimin gösterildiği, mülkiyet ve zilyetlik tartışmasında güçlü bir delil niteliği taşır. Bu kayıtlara karşı çıkan taraf, aksini ispatlamak zorundadır.

İkincisi, anlaşmalı boşanma protokolünde yer alan “kişisel mallar taraflarda kalır” gibi genel bir hüküm, hayvanın kime ait olduğu tartışmasını çözmeye yetmeyebilir. Hayvan evlilik içinde birlikte sahiplenilmişse, hangi eşin kişisel malı sayılacağı ayrıca tartışma konusu olur. Bu nedenle protokolde hayvanın adı, cinsi ve kayıt numarasıyla birlikte açıkça hangi eşte kalacağının yazılması gerekir.

Üçüncüsü, boşanmadan sonra hayvanı geçici olarak diğer eşe bırakmak, ileride iade edilmemesi riskini doğurur. Hayvanın geçici olarak bırakılması gerekiyorsa, bu durumun ve iade tarihinin yazılı olarak belgelenmesi, olası bir uyuşmazlıkta ispat kolaylığı sağlar.

Hayvan kayıtlarının güncellenmesi

5199 sayılı Kanunda 7332 ve 7527 sayılı Kanunlarla yapılan değişikliklerle sahipli hayvanların kayıt altına alınması ve sahiplenme yükümlülükleri güçlendirilmiştir. Boşanmadan sonra hayvanın kimde kalacağı belirlendiğinde, kimlik ve kayıt sistemindeki sahiplik bilgisinin de buna göre güncellenmesi gerekir. Kayıtlarda eski eşin adının kalması, hem hayvanın bakımından doğan yükümlülükler hem de ileride çıkabilecek bir mülkiyet uyuşmazlığı bakımından sorun yaratabilir. Kanunun 5. maddesine göre hayvanı sahiplenen kişi, hayvanı barındırmak, etolojik ihtiyaçlarını temin etmek ve sağlığına dikkat etmekle yükümlüdür; hayvan sahipleri ayrıca hayvanlarından kaynaklanan zararları tazmin etmek zorundadır. Bu yükümlülükler, kayıtlarda sahip olarak görünen kişiye yöneltilebileceğinden, kayıt güncellemesi yalnızca bir formalite değildir.

Evcil hayvanla ilgili kusurlu davranışlar

Hayvanın kendisi bir boşanma sebebi değildir; ancak hayvan üzerinden gerçekleştirilen bazı davranışlar kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir:

• Diğer eşin sevdiği hayvana şiddet uygulamak veya bu yolla eşi tehdit etmek,
• Hayvanı diğer eşin bilgisi dışında sahiplendirmek, satmak veya sokağa bırakmak,
• Hayvanın bakımını tamamen diğer eşe bırakıp buna rağmen onu aşağılamak,
• Eşin alerjisi veya sağlık sorunu olduğunu bildiği hâlde eve hayvan getirmekte ısrar etmek.

Hayvana yönelik şiddet, aile içindeki psikolojik baskının bir aracı olarak kullanılıyorsa bu durum 6284 sayılı Kanun kapsamında şiddet olarak değerlendirilebilir ve koruyucu tedbir istenebilir. Hayvanı kasten öldürmek veya ona işkence etmek ise 5199 sayılı Kanunun 28/A maddesi uyarınca ayrıca hapis cezası gerektiren bir suçtur.

Dava süresince hayvan kimde kalır?

TMK m. 169 uyarınca hâkim, boşanma davası süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri alır. Evcil hayvan bu maddede sayılmamıştır. Uygulamada dava süresince hayvanın, ortak konutta kalan veya hayvanı fiilen yanında tutan eşte kalmaya devam ettiği görülmektedir. Hayvanın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, mülkiyetini ispat ederek teslimini ayrı bir davada isteyebilir. Ortak konutun bir eşe tahsis edilmesi hâlinde, ev eşyası gibi hayvanın da o eşin yanında kalması yaygın bir sonuçtur. Geçici önlemler hakkında Boşanma Davasında Geçici Önlemler yazımıza bakılabilir.

Hayvanın giderleri için diğer eşten nafaka istenmesi ise kanunda öngörülmüş bir yol değildir. Nafaka hükümleri eşler ve çocuklar için düzenlenmiştir. Bununla birlikte, tarafların protokolde hayvanın giderlerini paylaşmayı kararlaştırması mümkündür ve bu kararlaştırma sözleşme hükmü olarak bağlayıcıdır.

Anlaşmalı boşanma protokolünde hayvan

En öngörülebilir çözüm, anlaşmalı boşanma protokolüne evcil hayvanla ilgili açık hükümler konulmasıdır. TMK m. 166/3 uyarınca hâkim, tarafların mali sonuçlara ilişkin düzenlemesini uygun bulursa onaylar. Protokole şu hükümler yazılabilir:

• Hayvanın hangi eşte kalacağı ve mülkiyetin bu eşe geçtiği,
• Mama, veteriner, aşı ve sigorta giderlerinin nasıl paylaşılacağı,
• Diğer eşin hayvanı hangi günlerde ve ne şekilde görebileceği,
• Hayvanı yanında tutan eşin taşınması veya hayvanı bakamaz hâle gelmesi durumunda hayvanın öncelikle diğer eşe teslim edileceği,
• Hayvanın sahiplendirilmesi veya satılması için diğer eşin onayının aranacağı.

Görüşme düzenine ilişkin hükümlerin çocuklar için verilen kişisel ilişki kararları gibi icra yoluyla zorla uygulanması tartışmalı olabilir. Bu nedenle protokolde ihlal hâlinde ödenecek bir ceza koşulu belirlenmesi, hükmün etkinliğini artırır. Protokol hazırlanırken dikkat edilecek diğer hususlar Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokol yazımızda yer almaktadır.

Boşanmadan sonra sorumluluk

Hayvanı yanında tutan eş, hayvanın üçüncü kişilere verdiği zarardan sorumludur. TBK m. 67 uyarınca bir hayvanın bakımını ve yönetimini sürekli veya geçici olarak üstlenen kişi, hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; ancak zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Görüşme günlerinde hayvanı yanına alan diğer eş de bu süre içinde hayvanı bulunduran sıfatıyla sorumlu olabilir.

Örnek olay

A ile B, evlendikten iki yıl sonra bir barınaktan köpek sahiplenmiştir. Sahiplenme kaydı A adına yapılmış, veteriner giderleri ise çoğunlukla B’nin kartından ödenmiştir. Boşanma kararı sonrasında A, B’nin köpeği yanında götürdüğünü belirterek teslim talebinde bulunur.

Mahkeme, köpeğin evlilik içinde birlikte sahiplenildiğini, kaydın A adına olmasının yanında B’nin de giderleri karşıladığını tespit eder. Köpeğin piyasa değeri olmadığından tasfiye hesabında ekonomik bir sonuç doğmaz. Taraflar, mahkemenin teşvikiyle bir sulh anlaşması yapar: Köpek B’de kalır, A her iki haftada bir hafta sonu köpeği yanına alır, veteriner giderlerini taraflar yarı yarıya karşılar.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Boşanma sürecine giren eşlerin evcil hayvanla ilgili olarak öncelikle sahiplenme, mikroçip ve veteriner kayıtlarını bir araya getirmesi gerekir. Hayvanın kimde kalacağı konusunda anlaşma mümkünse bu husus, giderler ve görüşme düzeni ile birlikte protokole açıkça yazılmalıdır. Anlaşma sağlanamıyorsa mülkiyet iddiası belgelerle desteklenmeli ve talebin mal rejimi tasfiyesi içinde mi yoksa ayrı bir teslim davasıyla mı ileri sürüleceği belirlenmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 169, 186, 219, 220, 222; 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu m. 3, 5, 14, 28/A; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 67; Yargıtay 2. HD, 23.10.2024, 2023/9869 E., 2024/7727 K.; Yargıtay 2. HD, 17.10.2022, 2022/5863 E., 2022/8162 K.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.