Boşanmada Kusur Nedir? Kusur Sayılan Davranışlar ve Sonuçları

Çekişmeli boşanma davasında hâkimin vereceği en önemli kararlardan biri, eşlerden hangisinin evlilik birliğinin sarsılmasında ne ölçüde kusurlu olduğudur. Türk Medeni Kanunu boşanmayı kusur esasına göre tamamen bağlamış değildir; evlilik birliği temelinden sarsılmışsa kusur oranı ne olursa olsun boşanma kararı verilebilir. Ancak kusur, boşanmanın neredeyse bütün sonuçlarını belirler: maddi ve manevi tazminat yalnızca kusursuz veya daha az kusurlu eşe verilir (TMK m. 174), yoksulluk nafakası kusuru daha ağır olan eşe bağlanamaz (TMK m. 175), daha ağır kusurlu eşin açtığı davaya karşı taraf itiraz edebilir (TMK m. 166/2). Bu nedenle kusur, boşanma davasının sonucunu doğrudan etkileyen temel kavramdır.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebinin genel şartları “Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma“, kusura bağlanan tazminat sonuçları ise “Boşanmada Tazminat” yazılarımızda anlatılmıştır. Bu yazı, kusurun nasıl belirlendiğine odaklanır.

Kanun metni

Kusurun kaynağı: evlilik birliğinden doğan yükümlülükler

Kusurun ölçüsü, TMK m. 185 ve devamında düzenlenen evlilik yükümlülükleridir. Eşler evlilik birliğinin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, birbirine sadık kalmak, yardımcı olmak, birlikte yaşamak ve çocukların bakımına özen göstermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere aykırı her davranış, evlilik birliğinin sarsılmasına katkı sağlıyorsa kusur olarak değerlendirilir. Kusur, ceza hukukundaki kast veya taksir anlamında değil, evlilik yükümlülüklerinin ihlali anlamında kullanılır.

Yargıtay uygulamasında kusur sayılan davranışlar

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin kararlarında kusur sayılan davranışlar çok çeşitlidir. Başlıcaları şunlardır:

Kişilik haklarına saldırı

• Eşe veya ailesine hakaret ve küfür etmek,
• Fiziksel şiddet uygulamak veya tehdit etmek,
• Eşi başkalarının yanında aşağılamak, alay etmek,
• Psikolojik baskı kurmak, sürekli eleştirmek, eşin sosyal çevresini kısıtlamak.

Sadakat yükümlülüğünün ihlali

• Zina,
• Zina boyutuna ulaşmasa da üçüncü kişiyle duygusal veya güven sarsıcı ilişki kurmak,
• Sosyal medya üzerinden flörtöz yazışmalar,
• Evli olduğunu gizlemek.

Birlik görevlerinin ihmali

• Eşe ve çocuklara karşı ilgisiz davranmak,
• Ev ve aile giderlerine katılmamak, eşi ekonomik olarak muhtaç bırakmak,
• Ortak konutu haklı sebep olmaksızın terk etmek,
• Cinsel birliktelikten haklı sebep olmaksızın sürekli kaçınmak,
• Eşin rızası olmadan ortak birikimi harcamak.

Aile müdahalesi

• Kendi ailesinin evliliğe müdahalesine sessiz kalmak,
• Eşin ailesiyle aynı evde yaşamaya zorlamak,
• Eşini ailesiyle görüştürmemek.

Diğer davranışlar

• Kumar, alkol veya madde bağımlılığı nedeniyle aile düzenini bozmak,
• Aşırı kıskançlık ve eşi sürekli denetlemek,
• Eşin telefonunu ve yazışmalarını izlemek,
• Eşin çalışmasına haklı sebep olmaksızın engel olmak.

Bu davranışların kusur sayılması için somut olarak ispatlanması gerekir. “Eşim bana sürekli kötü davranırdı” gibi genel bir iddia, ispatlanmış somut olaylarla desteklenmedikçe kusur belirlemesine esas alınamaz.

Kusur dereceleri

Yargıtay, eşlerin kusurlarını karşılaştırarak bir sonuca ulaşır. Kararlarda kullanılan dereceler şunlardır:

• Tam kusur: Evlilik birliğinin sarsılmasında eşlerden yalnızca birine kusur yüklenebiliyorsa, o eş tam kusurludur. Diğer eşe hiçbir kusurlu davranış yüklenemez.
• Ağır kusur: Her iki eşin de kusuru bulunmakla birlikte birinin davranışları daha ağır nitelikte veya daha fazladır. Örneğin bir eş hakaret etmiş, diğeri fiziksel şiddet uygulamışsa, şiddet uygulayan eş ağır kusurlu kabul edilir.
• Eşit kusur: Eşlerin kusurlu davranışları ağırlık bakımından denk ise eşit kusur söz konusudur. Eşit kusurda taraflar birbirinden tazminat isteyemez.
• Az kusur: Daha ağır kusurlu eşin karşısındaki eş, daha az kusurlu konumdadır.

Hâkim kusur belirlemesini yaparken her iki eşe yüklenen olayları kararında tek tek göstermek zorundadır. “Tarafların eşit kusurlu olduğu anlaşılmıştır” şeklindeki soyut gerekçeler, Yargıtay tarafından denetlenemediği için bozma sebebi yapılmaktadır.

Kusur belirlemesinde dikkate alınmayan olaylar

Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar

Eşlerden biri, diğerinin kusurlu davranışından sonra onu affetmiş veya hoşgörüyle karşılamışsa, o davranış artık kusur olarak yüklenemez. Barışma, birlikte tatile gitme, cinsel birlikteliği sürdürme, önceki bir boşanma davasından feragat etme veya olaydan sonra çocuk sahibi olma gibi durumlar Yargıtay tarafından af veya hoşgörü göstergesi kabul edilmektedir. Ancak affedilen olaydan sonra yeni kusurlu davranışlar ortaya çıkarsa, eski olaylar yeni olayların ağırlığını değerlendirmede bağlam olarak dikkate alınabilir.

Dilekçede ileri sürülmeyen olaylar

Kusur ancak tarafların dilekçelerde süresi içinde ileri sürdüğü olaylara dayandırılabilir. Tanıkların anlattığı ama dilekçede hiç yer almayan olaylar, karşı tarafa kusur olarak yüklenemez. Bu nedenle dilekçe hazırlanırken olayların eksiksiz ve somut olarak yazılması belirleyicidir. Tanık delilinin bu yöndeki sınırları “Boşanma Davasında Tanıklık” yazımızda anlatılmıştır.

Dava tarihinden sonraki olaylar

Kusur belirlemesi kural olarak dava tarihine kadar yaşanan olaylara göre yapılır. Dava açıldıktan sonra yaşanan olaylar, ancak karşı dava veya birleştirilen yeni bir davada ileri sürülürse ya da önceki olayları doğrular nitelikteyse değerlendirmeye alınabilir.

Reddedilen önceki davadan önceki olaylar

Eşler arasında daha önce açılmış ve reddedilerek kesinleşmiş bir boşanma davası varsa, o davadan önceki olaylar kesin hüküm etkisiyle değerlendirilir ve yeni davada kusur olarak yeniden ileri sürülemez. Yeni davada ancak önceki davadan sonra yaşanan olaylar kusur olarak dikkate alınır.

Kusurun ispatı kime düşer?

Kusur iddiasında bulunan taraf, iddia ettiği olayı ispat etmekle yükümlüdür (TMK m. 6). Davacı, davalıya yüklediği her olayı; davalı da cevap dilekçesinde veya karşı davada ileri sürdüğü olayları ayrı ayrı ispatlamalıdır. Boşanma davasında tarafların ikrarı hâkimi bağlamadığından ve yemin delili kullanılamadığından (TMK m. 184), ispat çoğunlukla tanık, yazışma, hastane ve kolluk kayıtları, ceza dosyaları ve diğer belgelerle yapılır. İspatlanamayan iddia, ne kadar ağır olursa olsun kusur belirlemesinde dikkate alınmaz. Örneğin eşinin kendisini aldattığını ileri süren ancak bunu destekleyen hiçbir delil sunamayan taraf, bu iddiadan sonuç elde edemez; hatta dayanaksız ağır suçlamalar, ortaya atan taraf bakımından onur kırıcı davranış olarak değerlendirilebilir.

Tepkisel davranışlar

Bir eşin, diğerinin ağır bir saldırısına anlık olarak verdiği tepki de kusur olarak değerlendirilebilir; ancak Yargıtay bu tür tepkileri kusur dengesinde daha hafif kabul eder. Örneğin eşinin fiziksel şiddetine sözlü tepki gösteren eşin hakareti, şiddet uygulayanın kusuru karşısında daha az ağırlık taşır. Haksız tahrik niteliğindeki durumlar, kusur oranının belirlenmesinde gözetilir.

Kusurun sonuçları

Boşanma kararı

Evlilik birliği temelinden sarsılmışsa kusur oranı boşanmaya engel değildir. Ancak davacı tam kusurlu ise ve davalıya hiçbir kusur yüklenemiyorsa, Yargıtay uygulamasına göre dava reddedilir. Davacının kusuru daha ağır ise davalı, TMK m. 166/2 uyarınca davaya itiraz edebilir; bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değilse ve evliliğin devamında korunmaya değer bir yarar varsa dava reddedilebilir. Bu hâller “Hangi Hâllerde Boşanma Kararı Verilmez?” yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Maddi ve manevi tazminat

Maddi tazminat, kusursuz veya daha az kusurlu eşin boşanma yüzünden zedelenen mevcut veya beklenen menfaatleri için istenebilir. Manevi tazminat ise kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşe, kusurlu diğer eş tarafından ödenir. Eşit kusurda tazminata hükmedilmez. Tazminatın miktarı da kusur oranına göre belirlenir; ağır kusurlu eşin ödeyeceği tazminat daha yüksek olur.

Yoksulluk nafakası

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla bağlanır. Eşit kusurlu eş yoksulluk nafakası isteyebilir; ağır kusurlu eş isteyemez. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Ayrıntılar “Yoksulluk Nafakası (TMK 175)” yazımızdadır.

Velayet

Kusur, velayet kararını doğrudan belirlemez. Velayet çocuğun üstün yararına göre verilir. Ancak kusur olarak belirlenen davranışlar (örneğin şiddet veya bağımlılık) aynı zamanda çocuğun yararını etkiliyorsa, velayet değerlendirmesinde de dikkate alınır.

Mal rejimi

Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde kural olarak kusur rol oynamaz. Yalnızca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m. 236/2).

Yargıtay kararlarında kusur belirlemesi

Kusur belirlemesine ilişkin Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları, yukarıda açıklanan ilkeleri somut olaylar üzerinden uygulamaktadır. Aşağıdaki kararlar, uygulamada en sık bozma sebebi yapılan beş konuyu göstermektedir: tam kusurlu davacının davası, affedilen olaylar, dava tarihinden sonraki olaylar, dilekçede dayanılmayan vakıalar ve eşit kusurun sonuçları.

Tam kusurlu davacı boşanma kararı elde edemez

TMK m. 166/1, kusur oranından bağımsız olarak her eşe dava açma hakkı tanır. Ancak Yargıtay, bu hükmün tamamen kusurlu eşin kendi davranışlarına dayanarak boşanma elde etmesine imkân verecek biçimde yorumlanamayacağını kabul etmektedir.

Daire, aynı kararda bu yaklaşımın gerekçesini “kimsenin kendi eylemine ve tamamen kendi kusuruna dayanarak bir hak elde edemeyeceği yönündeki temel hukuk ilkesi” olarak açıklamıştır. Bu ilke güncel kararlarda da aynen uygulanmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadına yüklenen hakaret vakıasına ilişkin tanık beyanlarını “sebep ve saiki açıklanmayan, inandırıcı olmaktan uzak, soyut izahlar” olarak nitelendirmiş; erkeğin tam kusurlu olduğunu, bu nedenle davasının reddi gerektiğini belirterek boşanma kararını bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/8567, K. 2026/3355, T. 31.03.2026).

Bu kararlar, davalı eşin savunmasında yalnızca kendi kusursuzluğunu değil, davacının tanıklarının güvenilirliğini de tartışmasının önemini göstermektedir. Davacı tanıklarının yer ve zaman içermeyen, genel ifadelerle davacıyı haklı çıkarmaya yönelik beyanları, davalıya kusur yüklenmesine yetmez.

Affedilen ve hoşgörüyle karşılanan olaylar

Kusurlu davranıştan sonra eşlerin birlikte yaşamaya devam etmesi, Yargıtay uygulamasında o davranışın affedildiği veya en azından hoşgörüyle karşılandığı şeklinde yorumlanır.

Bu kararda davacı erkek, yurt dışından döndükten sonra eşiyle bir hafta on gün kadar ortak konutta kalmış; Yargıtay bu birlikte yaşamayı önceki olayların affı olarak değerlendirmiş ve ilk derece mahkemesinin boşanma kararını bozmuştur. Benzer biçimde, güven sarsıcı davranıştan sonra eşlerin birlikte yaşamaya devam ettiği bir dosyada da bu davranışın kusur olarak yüklenemeyeceği belirtilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/6926, K. 2024/5356, T. 04.07.2024).

Af kuralı, boşanma davası sürerken barışan eşler bakımından da geçerlidir. Yargılama sırasında ev kiralayıp bir süre birlikte yaşayan eşlerle ilgili kararında Yargıtay, “Affedilen olaylar gerekçe gösterilerek boşanmaya karar verilemez. Dava tarihinden sonra gerçekleşen olaylar ise yeni bir davanın konusu olabilir” diyerek her iki davanın da reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1401, K. 2023/4335, T. 28.09.2023).

Her iki eşin de boşanmak istemesi, af kuralını ortadan kaldırmaz. İlk derece mahkemesinin, af sonrası kusurlu davranış ispat edilemediği hâlde “her iki tarafın da boşanma arzusu içerisinde” olduğu gerekçesiyle eşit kusur kabul ederek boşanmaya karar verdiği bir dosyada Yargıtay, her iki davanın da reddi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/4306, K. 2025/8511, T. 09.10.2025).

Dava tarihinden sonraki olaylar

Boşanma davası, açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilir. Yargıtay bu kuralı tanık beyanları bakımından da sıkı biçimde uygulamaktadır.

Bu kararda kadına güven sarsıcı davranış kusurunu yükleyen tek delil, tarafların ortak çocuğunun dava tarihinden sonraki olaylara ilişkin tanık beyanıydı. Bölge adliye mahkemesinin eşit kusur belirlemesi bozulmuş; dava tarihinden sonraki olaylar dışlanınca erkeğin tam kusurlu olduğu sonucuna varılmıştır. Tarihi belli olmayan yazışmalar da aynı sorunu doğurur: Yargıtay, tarihi belli olmayan telefon yazışmalarındaki hakaret ve tehdit vakıalarının kusur olarak yüklenmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2020/4873, K. 2020/5755, T. 16.11.2020). Bu nedenle mesaj ve yazışma delilleri sunulurken tarihlerinin açıkça görünmesi büyük önem taşır.

Dilekçede dayanılmayan vakıa kusur olarak yüklenemez

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.06.2024 tarihli, E. 2023/7139, K. 2024/4756 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, kadının dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasında tehdit vakıasına dayanmadığını, bu nedenle tehdit eyleminin erkeğe kusur olarak yüklenmesinin hatalı olduğunu belirtmiş; aynı kararda eski tarihli bir olaydan sonra evlilik birliğinin devam etmesi nedeniyle o olayın da af kapsamında kaldığını kabul etmiştir. Yargıtay bu değerlendirmeyi isabetli bulmuştur. Kusur belirlemesi, dilekçelerde süresi içinde ileri sürülen vakıalarla sınırlıdır; tanıkların anlattığı yeni olaylar bu sınırı genişletmez.

Tepkisel davranışlar

Diğer eşin kusurlu davranışına karşı gösterilen tepki, her zaman bağımsız bir kusur sayılmaz. Yargıtay, erkeğin sadakatsiz davranışları karşısında kadının eşini kıskanmasını tepkisel nitelikte kabul etmiş ve bu vakıanın kadına kusur olarak yüklenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/5488, K. 2025/1839, T. 24.02.2025). Aynı kararda kadına başka bir kusur yüklenemediğinden erkeğin tam kusurlu olduğu ve davasının reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Eşit kusurun sonuçları

Eşit kusurun tazminat ve nafaka bakımından farklı sonuçları vardır. Yargıtay, eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemeyeceğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10603, K. 2023/1319, T. 23.03.2023). Yoksulluk nafakasında ise ölçüt farklıdır.

Bu nedenle kusur belirlemesindeki küçük bir değişiklik, sonucu tamamen değiştirebilir. “Az kusurlu” kabul edilen eş tazminat alabilirken, aynı olaylar “eşit kusur” olarak değerlendirilirse tazminat talebi reddedilir; buna karşılık yoksulluk nafakası talebi her iki durumda da korunur. Kanun yoluna başvururken kusur belirlemesine itiraz, tazminat ve nafaka itirazlarından ayrı ve somut olarak gerekçelendirilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Dilekçede yalnızca “geçimsizlik” ifadesini kullanıp somut olay anlatmamak.
• Barışma sonrasında yaşanmayan, affedilmiş eski olayları ana iddia olarak ileri sürmek.
• Karşı tarafın kusurlu davranışlarına ilişkin delil sunmayı ihmal edip yalnızca kendi kusursuzluğunu anlatmak.
• Karşı davayı açmamak; davalı da kusur iddia ediyorsa kendi tazminat ve nafaka taleplerini karşı dava ile ileri sürmelidir.
• Kararın gerekçesinde kusur olaylarının gösterilip gösterilmediğini kontrol etmeden kanun yoluna başvurmamak.

Örnek olay

Davacı erkek J, eşi K’nin sürekli kıskançlık krizleri geçirdiğini ve telefonunu denetlediğini ileri sürerek dava açar. K ise karşı dava açarak J’nin kendisine birkaç kez tokat attığını ve ailesinin yanında hakaret ettiğini belirtir. Tanık beyanları ve hastane kayıtları her iki tarafın iddialarını doğrular. Mahkeme, K’nin aşırı kıskançlık ve telefon denetimini kusur olarak kabul eder; ancak J’nin fiziksel şiddet ve hakaretini daha ağır bulur. Sonuçta J ağır kusurlu, K daha az kusurlu kabul edilir; K lehine maddi ve manevi tazminata, şartları bulunduğundan yoksulluk nafakasına hükmedilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Boşanma davası açmayı düşünen kişi, evlilik boyunca yaşanan olayları tarih sırasıyla yazmalı, hangi olayın hangi delille ispatlanabileceğini belirlemelidir. Barışma dönemlerinden sonra yaşanan olaylar ayrıca not edilmelidir. Dava dilekçesinde bu olaylar somut biçimde anlatılmalı; karşı tarafın da kusur iddiası bulunuyorsa, kendi tazminat ve nafaka talepleri için karşı dava açılması değerlendirilmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 161-166, 174, 175, 184, 185, 236; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119, 129, 297, 303.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.