CMK 307. Madde: Yargıtay Bozmasından Sonra Davaya Yeniden Bakacak Mahkemenin İşlemleri

Ceza davasında verilen hüküm Yargıtay tarafından bozulduğunda yargılama sona ermez; dosya yeniden incelenmek ve hüküm kurulmak üzere ilk derece mahkemesine veya bölge adliye mahkemesine döner. Bu aşama, uygulamada “bozma sonrası yargılama” olarak adlandırılır ve kendine özgü kuralları vardır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 307. maddesi, davaya yeniden bakacak mahkemenin ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sormasını, sanığın yokluğunda yargılamanın hangi şartlarla bitirilebileceğini, bozmaya uyma ve direnme seçeneklerini, uyma sonrası kanun yolunu ve aleyhe bozma yasağını düzenler. Bu yazıda bozma kararından sonraki süreç adım adım açıklanmaktadır.

Kanun metni

Dosya hangi mahkemeye döner?

Bozma kararından sonra dosyanın hangi mahkemeye gideceği CMK 304’te düzenlenmiştir. Kural olarak Yargıtay, dosyayı yeniden incelenmek ve hüküm verilmek üzere hükmü bozulan bölge adliye mahkemesine veya başka bir bölge adliye mahkemesine gönderir. Ancak 7165 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle:

• Bozma kararı istinaf başvurusunun esastan reddi kararına ilişkinse, dosya gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir.
• Hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin karar bozulmuşsa, dosya kural olarak ilk derece mahkemesine, Yargıtayca uygun görülürse bölge adliye mahkemesine gönderilir.
• İlk derece mahkemesinin doğrudan temyize tabi hükümlerinde dosya, hükmü veren ilk derece mahkemesine döner.
• Hüküm mahkemenin hukuka aykırı olarak kendisini görevli veya yetkili görmesi nedeniyle bozulmuşsa, dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir.

Uygulamada bozma kararlarının büyük kısmı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararlar hakkında verildiğinden, dosyalar çoğunlukla ilk derece mahkemesine döner. CMK 307, ister ilk derece mahkemesi ister bölge adliye mahkemesi olsun, davaya yeniden bakacak her mahkeme için uygulanır.

Bozma kararının türleri

Bozma sonrası yargılamanın kapsamı, bozmanın türüne göre değişir. Usul yönünden bozmada Yargıtay, hükmün esasına girmeden yargılamada yapılan bir usul hatasını tespit eder. Örneğin sanığın son sözünün alınmaması, ek savunma hakkı verilmemesi, zorunlu müdafi atanmaması veya duruşmanın usulüne uygun açılmaması bu türdendir. Bu durumda mahkeme eksik usul işlemini tamamlayarak yeniden hüküm kurar. Esas yönünden bozmada ise Yargıtay, suçun niteliği, delillerin değerlendirilmesi, ceza miktarının belirlenmesi veya hukuki nitelendirme konusunda farklı bir görüş ortaya koyar. Esasa ilişkin bozmalar, sanık bakımından lehe veya aleyhe olabilir. Lehe bozmada, örneğin beraat gerektiği veya daha hafif bir suç oluştuğu belirtilir; aleyhe bozmada ise savcılık veya katılanın temyizi üzerine daha ağır bir nitelendirme yapılır. Bozmanın lehe mi aleyhe mi olduğu, sanığın uyma veya direnme yönündeki beyanını doğrudan etkiler. Kısmi bozmada ise yalnızca hükmün bozulan kısmı yeniden ele alınır; bozma dışında kalan ve temyiz edilmeyen kısımlar kesinleşir.

Bozmaya karşı diyeceklerin sorulması

Dosya mahkemeye geldiğinde ilk iş, ilgililerin bozmaya karşı diyeceklerinin sorulmasıdır. Mahkeme bu amaçla duruşma açar ve sanığı, müdafiini, katılanı ve vekilini, Cumhuriyet savcısını duruşmaya çağırır. Duruşmada bozma kararı okunur ve taraflara bozmaya uyulmasını mı yoksa direnilmesini mi istedikleri sorulur. Taraflar bu aşamada bozma ilamının kendi lehlerine veya aleyhlerine olan sonuçlarını değerlendirerek beyanda bulunur.

Bu beyanlar mahkemeyi bağlamaz; uyma veya direnme kararı mahkemenin takdirindedir. Ancak tarafların beyan hakkı, adil yargılanma hakkının bir parçasıdır. Bozmaya karşı beyan için çağrılmayan sanık hakkında hüküm kurulması, usule aykırılık oluşturabilir.

Sanığın yokluğunda yargılamanın bitirilmesi

CMK 307/2, bozma sonrası yargılamada sanığın ve katılanın hazır bulunmaması durumunu düzenler. Sanık, müdafii, katılan ve vekilinin dosyadaki adreslerine davetiye tebliğ edilememesi veya tebliğe rağmen duruşmaya gelmemeleri hâlinde, bozmaya karşı beyanları alınmamış olsa bile duruşmaya devam edilip dava yokluklarında bitirilebilir.

Bu kuralın önemli bir sınırı vardır: Sanık hakkında verilecek ceza, bozmaya konu olan cezadan daha ağırsa, sanığın her hâlde dinlenmesi gerekir. Örneğin Yargıtay suçun nitelikli hâlinin uygulanması gerektiği gerekçesiyle aleyhe bozma yapmışsa ve mahkeme bozmaya uyarak daha ağır ceza verecekse, sanık dinlenmeden hüküm kurulamaz. Sanık bulunamıyorsa zorla getirme veya yakalama kararı gibi yollar işletilir, gerekirse istinabe yoluyla beyanı alınır. Bu güvence, sanığın aleyhine sonuç doğuracak bir hükümden önce savunma hakkını kullanabilmesini sağlar.

Bozmaya uyma kararı ve sonuçları

Mahkeme bozma kararını yerinde bulursa bozmaya uyma kararı verir. Uyma kararının iki önemli sonucu vardır.

Usulü kazanılmış hak: Bozmaya uyulmasıyla, bozma kararında belirtilen hususlar mahkeme bakımından bağlayıcı hâle gelir. Mahkeme artık bozma ilamının gereğini yerine getirmek zorundadır ve bu doğrultuda yeni hüküm kurar. Uyma kararından sonra mahkemenin bozma gerekçesine aykırı hüküm kurması, yeni bir bozma sebebidir.

Yeniden yargılama: Uyma kararıyla birlikte, bozma kararında eksik görülen araştırmalar yapılır. Tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması, sanığın ek savunmasının alınması veya suç vasfının değişmesi hâlinde CMK 226 uyarınca ek savunma hakkı verilmesi gibi işlemler bu aşamada yerine getirilir. Mahkeme, bozma kararında değinilmeyen ve önceki hükümde kesinleşmiş olan hususları kural olarak yeniden tartışmaz.

Bozmaya direnme kararı

CMK 307/4, davaya yeniden bakan mahkemeye bozma kararına direnme hakkı tanır. Mahkeme, bozma gerekçesini hukuka uygun bulmazsa önceki hükmünde ısrar edebilir. Direnme kararının işleyişi 6763 sayılı Kanunla değiştirilmiştir:

1. Mahkeme gerekçeli direnme kararı verir.
2. Direnme kararı, kararına direnilen Yargıtay ceza dairesine gönderilir.
3. Daire, mümkün olan en kısa sürede direnme kararını inceler. Direnmeyi yerinde görürse kendi kararını düzeltir.
4. Daire direnmeyi yerinde görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir.
5. Ceza Genel Kurulunun direnme üzerine verdiği kararlara karşı artık direnilemez.

Direnme kararı verilebilmesi için mahkemenin bozma gerekçesine karşı yeni ve hukuki bir değerlendirme ortaya koyması gerekir. Önceki hükmün gerekçesinin aynen tekrarlanması yeterli görülmez. Ayrıca bozma kararından sonra yeni bir delil toplanır ve bu delile dayanılarak hüküm kurulursa, bu karar teknik olarak direnme değil, yeni bir hüküm niteliğindedir ve olağan temyiz incelemesine tabidir. Bu ayrım, dosyanın Ceza Genel Kuruluna mı yoksa olağan temyiz incelemesine mi gideceğini belirler.

Uyma sonrası verilen karara karşı kanun yolu

7165 sayılı Kanunla eklenen CMK 307/3 uyarınca Yargıtay bozmasına uyulması hâlinde ilk derece mahkemesince verilen karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın sadece temyiz yoluna başvurulabilir. Bu düzenlemenin amacı, dosyanın bozmadan sonra yeniden istinaf incelemesine girip süreci uzatmasını önlemektir. Böylece bozmaya uyularak kurulan hüküm doğrudan Yargıtay denetimine gider ve Yargıtay kendi bozma kararının gereğinin yerine getirilip getirilmediğini inceler.

Temyiz süresi, CMK 291 uyarınca hükmün açıklanmasından, yokluğunda verilen hükümlerde tebliğden itibaren iki haftadır. Temyiz dilekçesinde, mahkemenin bozma ilamının gereğini yerine getirip getirmediği ve yeni hükümde ortaya çıkan hukuka aykırılıklar gösterilmelidir. Temyiz sebeplerinin yazılması için Temyiz Dilekçesinde Temyiz Sebebi yazımıza bakılabilir.

Aleyhe bozma yasağı

CMK 307/5, sanık lehine önemli bir güvence içerir: Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı ya da CMK 262’de gösterilen kimselerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır olamaz. Bu kurala “aleyhe bozma yasağı” veya “aleyhe değiştirme yasağı” denir.

Kuralın amacı, sanığın kanun yoluna başvurduğu için daha kötü bir sonuçla karşılaşma korkusu yaşamadan bu hakkını kullanabilmesidir. Uygulamada şu sonuçlar doğar:

• Savcılık veya katılan aleyhe temyize gitmemişse, bozma sonrası verilecek ceza önceki cezayı geçemez.
• Suç vasfı ağırlaşsa bile, ceza miktarı önceki hükümdeki cezanın üzerine çıkamaz.
• Aleyhe bozma yasağı yalnızca ceza miktarıyla sınırlı değildir; hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya seçenek yaptırım gibi sanık lehine kazanılmış durumlar da kural olarak korunur.
• Savcı veya katılan aleyhe temyiz etmişse yasak uygulanmaz.

Aleyhe bozma yasağının ayrıntıları için Aleyhe Bozma Yasağı yazımız incelenebilir.

Yargıtay kararlarında bozma sonrası yargılama

Aleyhe bozmada sanığın dinlenmesi zorunludur

Yargıtay, CMK 307/2’nin son cümlesini emredici bir savunma güvencesi olarak uygulamaktadır. Aleyhe bozma ilamından sonra sanığın bozmaya karşı diyecekleri sorulmadan yargılamaya devam edilerek daha ağır ceza verilmesi, savunma hakkının kısıtlanması sayılır ve tek başına bozma nedenidir. Bu durumda Yargıtay çoğu zaman diğer temyiz sebeplerini incelemeye gerek görmeden hükmü bozar.

Aynı ilke, bozma sonrasında hükmolunan cezanın bozma öncesine göre ağır olduğu ve sanığın savunması alınmadan hüküm kurulduğu başka bir dosyada da uygulanmıştır (Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2016/7305, K. 2017/84, T. 16.01.2017).

Kazanılmış hak gözetilse de dinleme şartı kalkmaz

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, bölge adliye mahkemesinin bozma sonrası yeni delillere dayanarak daha ağır bir temel ceza belirlediği, ancak sanığın kazanılmış hakkını gözeterek sonuç cezayı indirdiği dosyada da sanığın dinlenmesinin zorunlu olduğunu kabul etmiştir. Sonuç cezanın önceki cezayı aşmaması, temel cezanın ağırlaştırılmasıyla ortaya çıkan aleyhe değerlendirme karşısında sanığın savunma hakkını ortadan kaldırmaz.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi de istinaf aşamasındaki bozmalar bakımından CMK 282/1-f’nin, 307/2 ile paralel bir güvence içerdiğini ve bu düzenlemelerin emredici olduğunu vurgulamıştır (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/4190, K. 2025/2147, T. 17.03.2025).

Direnme mi, yeni hüküm mü?

Ceza Genel Kurulu, yerel mahkemenin “direnme” adıyla verdiği kararı önce nitelik bakımından inceler. İlk hükümde bulunmayan ve dairenin denetiminden geçmemiş yeni ve değişik gerekçelerle veya bozmadan sonra elde edilen delile dayanılarak kurulan hüküm direnme değil, yeni hükümdür. Böyle bir hükmü Ceza Genel Kurulu doğrudan incelemez; dosyayı temyiz incelemesi için ilgili daireye gönderir.

Sonradan yürürlüğe giren ve sanık lehine hükümler içeren yeni kanun normlarına dayanılarak kurulan hüküm de aynı şekilde yeni hüküm sayılır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/365, K. 2021/426, T. 28.09.2021). Bu ayrım sanık açısından önemlidir: yeni hükme karşı temyiz incelemesi yeniden daire önünde yapılır ve temyiz dilekçesinde yeni gerekçenin hukuka aykırılıkları ayrıca gösterilmelidir.

Bozma sonrası yargılamada sanığın dikkat etmesi gerekenler

Bozma sonrası yargılama, sanık açısından çoğu zaman sonucu belirleyen bir aşamadır. Şu hususlara dikkat edilmelidir:

1. Dosyadaki adresin güncel tutulması gerekir. Tebligatın ulaşmaması, yargılamanın yoklukta bitirilmesine yol açabilir.
2. Bozma ilamı dikkatle okunmalı; bozmanın lehe mi aleyhe mi olduğu, hangi konuda yapıldığı belirlenmelidir.
3. Lehe bozmada uyma talep edilmeli, aleyhe bozmada direnme için gerekçe sunulmalıdır.
4. Bozma kararında eksik araştırma belirtilmişse, lehe delillerin mahkemeye sunulması için uygun aşama budur.
5. Uyma kararından sonra kurulan hükme karşı iki haftalık temyiz süresi kaçırılmamalıdır.

Örnek olay

Hırsızlık suçundan iki yıl hapis cezası alan sanığın istinaf başvurusu esastan reddedilir. Sanık hükmü temyiz eder; savcılık temyize gitmez. Yargıtay, suçun gece vakti işlendiğinin tespiti bakımından eksik inceleme yapıldığını ve sanığın lehine olan bir delilin tartışılmadığını belirterek hükmü bozar. Dosya ilk derece mahkemesine döner. Mahkeme sanığa ve müdafiine bozmaya karşı diyeceklerini sorar; müdafi bozmaya uyulmasını ister. Mahkeme bozmaya uyar, eksik araştırmayı tamamlar ve yeni hüküm kurar. Yalnızca sanık temyize gittiği için yeni hükümdeki ceza iki yılı aşamaz. Bu hükme karşı istinaf değil, doğrudan temyiz yoluna gidilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

CMK 307, bozma kararından sonra yürütülecek yargılamanın çerçevesini belirler. Bozmaya karşı diyeceklerin sorulması, aleyhe sonuç doğuracak hâllerde sanığın mutlaka dinlenmesi, uyma ve direnme seçenekleri ve aleyhe bozma yasağı, bu aşamanın temel güvenceleridir. Bozma ilamının içeriğinin doğru okunması ve sanığın bu aşamadaki usul haklarını etkin kullanması, sonuca doğrudan etki eder.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.