Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması: 7315 Sayılı Kanun ve Olumsuz Sonuca Karşı Yollar

Kamu görevine atanacak kişilerin geçmişinin araştırılması, uzun süre 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinde ve 4045 sayılı Kanun’da dağınık hükümlerle düzenlenmişti. Anayasa Mahkemesi 2019 yılında 657 sayılı Kanun m. 48/A-8’deki “güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” şartını, temel ilkelerin kanunla düzenlenmemiş olması nedeniyle iptal etti (E.2018/73, K.2019/65). Bunun üzerine 17 Nisan 2021 tarihinde 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu yürürlüğe girdi. Bu yazıda Kanun’un kimlere uygulandığı, hangi bilgilerin araştırıldığı, değerlendirmenin nasıl yapıldığı, kişisel verilerin korunması ve olumsuz sonuç hâlinde başvurulabilecek yollar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması arasındaki fark

Kanun iki ayrı inceleme türü öngörür. Arşiv araştırması daha dar kapsamlıdır ve mevcut resmî kayıtlarla sınırlıdır. Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasını da içeren, daha geniş ve yerinde araştırma yapılmasına imkân veren bir incelemedir.

Arşiv araştırmasının kapsamı

Arşiv araştırması, kişinin şu bilgilerinin mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir (m. 4):

1. Adli sicil kaydı.
2. Kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığı.
3. Hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı.
4. Kesinleşmiş mahkeme kararları, CMK m. 171/5 kapsamındaki kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları, CMK m. 231/13 kapsamındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılması kayıtları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular.
5. Kamu görevinden çıkarılma veya kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı.

Bu liste, uygulamada en çok tartışılan noktayı da gösterir: arşiv araştırması yalnızca mahkûmiyetlerle sınırlı değildir. HAGB kararları, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları ve hatta sonuçlanmış soruşturmalardaki olgular da araştırma kapsamındadır. Tahdit kayıtlarının anlamı için C-149 tahdit kodu yazısına bakılabilir.

Güvenlik soruşturmasının kapsamı

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin şu bilgilerinin araştırılmasını kapsar (m. 5):

• Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal verileri.
• Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği.
• Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığı.

Bu bilgiler mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılması suretiyle tespit edilir. Kanun, araştırmanın kişinin kendisiyle ilgili olduğunu açıkça düzenlemiştir; yakınların kayıtları tek başına araştırma konusu olarak sayılmamıştır.

Kimler hakkında yapılır?

Arşiv araştırması, ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes için zorunludur (m. 3/1). Sözleşmeli personel, işçi ve memur ayrımı yapılmaz.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacağı görevler ise şunlardır (m. 3/2):

• Yetkisiz kişilerin bilgi sahibi olması hâlinde devlet güvenliğinin zarar görebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar.
• Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalışacak kamu personeli.
• Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel.
• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler.
• Üst kademe kamu yöneticileri.
• Özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturmasına tabi tutulan kişiler (örneğin hâkim ve savcı adayları).
• Millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler.

Araştırmayı kim yapar, kim karar verir?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahallî mülki idare amirlikleri tarafından yapılır (m. 6/1). Bu birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak bakanlıklar ve kamu kurumlarının arşivlerinden bilgi alabilir.

Araştırmayı yapan birimler karar vermez. Memuriyete veya kamu görevine uygunluğun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, ilgili kurum bünyesindeki Değerlendirme Komisyonuna iletilir (m. 7/2). Komisyon; bakanlıklarda bakan yardımcısı, diğer kurumlarda en üst yöneticinin görevlendireceği üst kademe yöneticisi, üniversitelerde rektör yardımcısı ve valiliklerde vali yardımcısı başkanlığında, teftiş, personel ve hukuk birimlerinden üyelerin katılımıyla en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur (m. 7/1).

Komisyon, kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler istediğinde bu bilgiler mahkemeye sunulur (m. 7/3). Atama kararını ise atamaya yetkili amir verir.

Kişisel verilerin korunması

Kanun, toplanan verilerin korunmasına ilişkin özel hükümler içerir:

• Kişinin istihbari faaliyetlere konu olmayan kendisiyle ilgili verileri hakkında bilgilendirilmesi, bunlara erişmesi, düzeltilmesi ve silinmesi taleplerine ilişkin tedbirler alınır (m. 8/1).
• Veriler doğru ve güncel olmalı, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılmalıdır (m. 8/2).
• 6698 sayılı KVKK’nın 4. maddesindeki genel ilkelere aykırı hareket edilemez; ancak millî güvenlik ve kamu düzeniyle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilmez (m. 8/3).
• Veriler amacı dışında işlenemez ve aktarılamaz; her aşamada gizliliğe uyulur (m. 9).
• Elde edilen veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda Değerlendirme Komisyonlarınca silinir ve yok edilir (m. 10/1).
• İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez (m. 10/3).

Görevliler tarafından kişisel verilerle ilgili suç işlenmesi hâlinde KVKK m. 17, kabahat işlenmesi hâlinde KVKK m. 18 uygulanır (m. 11).

Anayasa Mahkemesi denetimi

7315 sayılı Kanun, kabulünden sonra iki kez Anayasa Mahkemesi önüne gelmiştir. Mahkeme önce Kanun’un şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiş, ardından bazı kuralların esas yönünden iptali talebini de reddetmiştir (E.2021/60, K.2024/200; Resmî Gazete 26.3.2025). Bu nedenle Kanun bugün tüm hükümleriyle yürürlüktedir. Ancak Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulanan ölçülülük, verilerin sınırlı ve amaca bağlı kullanılması ile yargısal denetim imkânı, idare mahkemelerinin somut dosyalardaki değerlendirmelerinde de dikkate alınmaktadır.

Sık karşılaşılan durumlar

Uygulamada olumsuz değerlendirmeye en sık konu olan durumlar şunlardır:

• Kişi hakkında açılmış ancak beraatle sonuçlanmış bir ceza davası.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş bir dosya. HAGB kararı adli sicile işlenmese de arşiv araştırmasının kapsamındadır.
• Yıllar önce verilmiş ve kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmış bir soruşturma.
• Kişinin sosyal medya paylaşımları veya katıldığı toplantılarla ilgili kolluk kayıtları.
• Kişinin örgütle irtibat veya iltisak iddiası taşıyan bir kurumda çalışmış olması, bir sendikaya veya derneğe üye olması ya da belirli bir bankada hesabının bulunması.

Bu olguların her biri, göreve engel olup olmadığı yönünden ayrı ayrı ve somut olarak değerlendirilmelidir. Tek başına bir kaydın varlığı, gerekçe gösterilmeden olumsuz karar verilmesi için yeterli değildir. Özellikle beraat kararının gerekçesi, fiilin kişi tarafından işlenmediğini ortaya koyuyorsa, aynı olgunun atanmama gerekçesi yapılması güçleşir.

Olumsuz sonuç ve atanmama

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasının “olumsuz” sonuçlanması, kişinin sınavı kazanmış olmasına rağmen atanmaması veya atamasının iptal edilmesi sonucunu doğurabilir. Bu işlem, kişiye genellikle “güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle atamanız yapılamamıştır” gibi kısa bir yazıyla bildirilir.

İptal davası

Atanmama işlemine karşı, tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davada mahkeme, Değerlendirme Komisyonunun gerekçesini ve araştırma birimlerinin gönderdiği olgusal verileri inceler. Kanun, mahkemelerin istemesi hâlinde bu bilgilerin sunulacağını açıkça düzenlemiştir (m. 7/3).

Danıştay ve idare mahkemesi uygulamasında öne çıkan ilkeler şunlardır:

• Olumsuz değerlendirme somut, nesnel ve doğrulanabilir olgulara dayanmalıdır. Soyut istihbari notlar veya doğrulanmamış iddialar tek başına yeterli kabul edilmez.
• Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya çok eski ve önemsiz bir olay, kişinin göreve uygunluğu bakımından ayrıca tartışılmalıdır. Hangi olgunun neden göreve engel sayıldığı gerekçede gösterilmelidir.
• Değerlendirme, atanılacak görevin niteliğiyle orantılı olmalıdır. Güvenlik birimi ile sıradan bir büro görevi için aynı ölçüt uygulanamaz.
• Kanunun kişinin kendisini esas alması nedeniyle, yalnızca yakınların kayıtlarına dayanan değerlendirmeler hukuka uygunluk bakımından tartışmalıdır.

Davada, kişi hakkındaki soruşturma veya kovuşturmaların sonuç kararları, beraat kararları, adli sicil kaydı ve kişinin göreve uygunluğunu gösteren diğer belgeler sunulmalıdır. Gerekirse yürütmenin durdurulması da talep edilebilir.

KVKK kapsamında başvuru

İstihbari faaliyete konu olmayan veriler bakımından kişi, kurumuna başvurarak verilerine erişim, yanlış verilerin düzeltilmesi ve silinmesi talebinde bulunabilir (m. 8/1). Kayıtlarda hatalı bir bilgi bulunması, örneğin başka bir kişiye ait bir kaydın kişiyle eşleştirilmesi hâlinde, bu yol dava ile birlikte veya dava öncesinde kullanılabilir.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

• Kamu görevine başvuracak kişinin, başvuru öncesinde adli sicil ve arşiv kaydını e-Devlet üzerinden kontrol etmesi; HAGB veya kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararlarının da araştırma kapsamında olduğunu bilmesi gerekir.
• Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararlarının kesinleşmiş örnekleri saklanmalıdır.
• Olumsuz sonuç bildiriminde dava süresi altmış gündür; bu süre kaçırılmamalıdır.
• Davada Değerlendirme Komisyonu raporunun ve araştırma birimlerinin gönderdiği verilerin dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir.
• Başvuru formlarında geçmiş soruşturma ve davaların gizlenmemesi gerekir; gerçeğe aykırı beyan, ayrı bir olumsuzluk nedeni ve disiplin sorunu oluşturabilir.
• İptal kararı alınması hâlinde idarenin kararı uygulama yükümlülüğü doğar; atanmama nedeniyle yoksun kalınan haklar için tam yargı talebi de değerlendirilmelidir.
• Veriler iki yıl sonra silindiğinden, aynı kişi sonraki bir atamada yeniden araştırmaya tabi tutulur; önceki olumsuz sonuç kendiliğinden kalıcı değildir.

Sonuç

7315 sayılı Kanun, kamu görevine atanacak kişiler hakkında yapılacak araştırmaların kapsamını ve sınırlarını kanuni dayanağa kavuşturmuştur. Arşiv araştırması herkes için zorunludur; güvenlik soruşturması ise kanunda sayılan hassas görevler için yapılır. Kararı araştırma birimleri değil, Değerlendirme Komisyonunun gerekçeli raporu üzerine atamaya yetkili amir verir. Olumsuz sonuç, somut ve göreve ilişkin olgulara dayanmak zorundadır ve idari yargı denetimine tabidir. Dava açılması hâlinde verilerin silinmesi de karar kesinleşinceye kadar durur.

Mevzuat: 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.