Ç-149 Tahdit Kodu: Kamu Güvenliği Açısından Sakıncalı Görülen Yabancılar ve Kodun Kaldırılması

Ç-149 tahdit kodu, kamu güvenliği açısından sakıncalı görülen yabancılar hakkında kullanılan bir giriş yasağı kodudur. Bu kodu diğer güvenlik kodlarından ayıran özellik, çoğunlukla sınır kapısında, hudut personelinin yaptığı risk değerlendirmesi sonucunda işlenmesidir. Kaynaklarda bu kodun özellikle yabancı terörist savaşçı şüphesiyle değerlendirilen kişilerde kullanıldığı ve bu durumda beş yıllık giriş yasağı doğurduğu belirtilmektedir.

Ç-149 kodu, kişinin geçmişinde herhangi bir suç kaydı bulunmasa bile seyahat güzergâhı, yanında taşıdığı eşyalar, anlatımlarındaki çelişkiler veya bir istihbarat bilgisi nedeniyle konulabilir. Bu yazıda kodun hukuki dayanağı, sınır kapısındaki değerlendirme, kişinin itiraz hakları ve kodun kaldırılma yolları açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-149 kodunun anlamı

Kamu güvenliği, toplumun ve devletin varlığına, bireylerin can ve mal güvenliğine yönelik tehditlerin önlenmesini ifade eder. YUKK m. 9/1, kamu güvenliği açısından Türkiye’ye girişi sakıncalı görülen yabancıların girişinin yasaklanabileceğini düzenler. Ç-149 kodu, bu yetkinin özellikle sınır kapısında kullanıldığı durumlarda karşımıza çıkar.

Kod, aşağıdaki durumlarda sık görülmektedir:

• Çatışma bölgelerine geçiş güzergâhı olarak bilinen yerlere veya bu bölgelerden gelen seyahatlerde, seyahatin amacının inandırıcı açıklanamaması,
• Dönüş bileti, konaklama rezervasyonu veya yeterli maddi imkân bulunmaksızın tek yönlü seyahat,
• Yolcu beyanları ile taşıdığı belgeler veya eşyalar arasında çelişki bulunması,
• Kişi hakkında güvenlik birimlerinden gelen bir istihbarat bilgisi bulunması,
• Kişinin daha önce benzer bir şüpheyle geri çevrilmiş olması.

Bu ölçütler bir risk değerlendirmesine dayanır ve tek başına bir suç tespiti değildir. Bu nedenle kod, kişinin hiçbir suç kaydı olmadığı hâllerde de işlenebilmektedir.

Sınır kapısında değerlendirme süreci

Havalimanına veya kara sınır kapısına gelen yolcu, pasaport kontrolünde ikinci bir görüşmeye alınabilir. Bu görüşmede seyahat amacı, kalacağı yer, Türkiye’de tanıdığı kişiler ve mali durumu sorulur. Görüşme sonunda hudut personeli kişinin girişini kamu güvenliği açısından sakıncalı bulursa yolcu “kabul edilemez yolcu” olarak geri çevrilir ve kaydına Ç-149 işlenebilir.

Geri çevrilen yolcu, kendisini getiren taşıyıcıyla ülkesine veya geldiği ülkeye geri gönderilir (m. 7 ve m. 8). Bu süreçte YUKK m. 7/2 uyarınca geri çevirme işleminin kişiye tebliğ edilmesi ve itiraz haklarının bildirilmesi gerekir. Yolcunun bu aşamada şunlara dikkat etmesi önemlidir:

• Geri çevrilme belgesinin bir örneğini istemek,
• Anlamadığı bir metni imzalamamak ve tercüman istemek,
• Seyahat amacını gösteren belgeleri (otel, davet mektubu, iş yazısı, dönüş bileti) sunmak,
• Uluslararası koruma ihtiyacı varsa bunu açıkça beyan etmek.

Türkiye’de bulunan yabancılar bakımından

Ç-149 kodu, Türkiye’de bulunan bir yabancı hakkında kamu güvenliği değerlendirmesi yapıldığında da işlenebilir. Bu durumda yabancı hakkında çoğunlukla m. 54/1-d uyarınca sınır dışı kararı alınır ve yabancı geri gönderme merkezinde idari gözetim altına alınır. Sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m. 53/3). m. 54/1-d bendine dayanan kararlarda dava açılması sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurmaz; dilekçede yürütmenin durdurulması istenmelidir. İdari gözetim kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (m. 57/6). Ayrıntılar için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

İdarenin takdir yetkisinin sınırları

Kamu güvenliği değerlendirmesi idareye geniş bir takdir alanı tanır; ancak bu takdir sınırsız değildir. İdari işlemin sebep unsuru, somut ve denetlenebilir olgulara dayanmalıdır. Yalnızca kişinin uyruğu, dini, etnik kökeni veya belirli bir ülkeden gelmesi, kamu güvenliği tehdidi için yeterli bir sebep değildir; bu tür bir değerlendirme Anayasa m. 10’daki eşitlik ilkesine de aykırılık oluşturabilir.

Dava açıldığında idare mahkemesi, İYUK m. 20 uyarınca idareden kodun dayanağı olan görüşme tutanağını, risk analizi belgelerini ve varsa istihbarat bilgisini ister. Bu bilgiler gizli nitelikte olsa bile mahkeme tarafından incelenir. Tutanakta somut bir olguya yer verilmemesi, yolcunun açıklamalarının belgelerle doğrulanmasına rağmen dikkate alınmaması veya istihbarat bilgisinin genel nitelikte kalması, işlemin iptali için gerekçe oluşturur.

Havalimanı mülakatına dayanan yasakta yargı denetimi

Ç-149 kodunun dayanağı çoğu zaman yalnızca sınır kapısında yapılan kısa bir görüşmedir. Anayasa Mahkemesi, havalimanında yapılan mülakatta oluşan kanaate dayanılarak giriş yasağı konulan bir yabancının başvurusunda bu tür değerlendirmelerin sınırını çizmiştir. Kararda, başvurucunun çatışma bölgeleriyle bağlantılı olabileceğine ilişkin değerlendirmenin yalnızca havalimanındaki mülakatta oluşan kanaate dayandığı, somut bilgi, olgu ve belgeye dayanmadığı, idare mahkemesinin de idarenin soyut millî güvenlik argümanını olduğu gibi kabul ederek yalnızca şeklî bir denetim yaptığı tespit edilmiştir (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2018/6143, 16.12.2020).

Danıştay 10. Daire de bu ölçütü uygulayarak, idarenin dosyaya yalnızca isim listeleri sunduğu, listedeki kişilerin kamu güvenliğini tehdit eden ne gibi bir eylemi olduğunun tek tek değerlendirilmediği bir dosyada davayı reddeden ilk derece kararını bozmuştur. Buna karşılık Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi, giriş yasağının dayanağı olarak kişinin adının da bulunduğu ve çatışma bölgelerine geçiş şüphesi taşıyan bir yabancı makam listesinin dosyaya getirildiği bir davada işlemi hukuka uygun bulmuştur (Ankara BİM 10. İDD, 12.02.2020 tarihli, E. 2019/2560, K. 2020/220 sayılı kararı).

Bu kararlar birlikte okunduğunda, Ç-149 davasının sonucunu çoğu zaman mahkemenin ara kararıyla idareden istenen belgelerin içeriği belirler. Dilekçede kodun dayanağı olan tutanak ve bilgilerin getirtilmesi açıkça istenmeli, idarenin yalnızca genel bir güvenlik gerekçesiyle yetinmesi hâlinde AYM’nin bu kararı hatırlatılmalıdır.

Ç-149 kodu nasıl kaldırılır?

İdari başvuru

Göç İdaresi Başkanlığı YUKK m. 9/6 uyarınca kodu kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli süre için girişe izin verebilir. Başvuruda şunlar sunulmalıdır:

• Seyahatin gerçek amacını gösteren belgeler (iş davetiyesi, öğrenci kabul belgesi, tedavi randevusu, aile bağı belgeleri),
• Kişinin kendi ülkesinden alınmış adli sicil kaydı (apostilli ve yeminli tercümeli),
• Önceki Türkiye seyahatlerinin sorunsuz geçtiğini gösteren kayıtlar,
• Mesleki geçmişi ve sosyal bağları gösteren belgeler.

İptal davası

Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde altmış gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Doğrudan kodun konulmasına karşı da kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Yurt dışındaki kişi, konsolosluktan veya apostilli noter onayıyla vereceği vekaletnameyle Türkiye’deki bir avukat aracılığıyla dava açabilir.

Meşruhatlı vize

Kod devam ederken belirli bir amaçla Türkiye’ye gelmek isteyen kişi yurt dışındaki Türk temsilciliğinden meşruhatlı vize talep edebilir. Güvenlik kodlarında bu başvuruların kabulü daha güçtür; amacın somut ve güçlü belgelerle desteklenmesi gerekir.

Diğer güvenlik kodlarıyla ilişkisi

Ç-149 kodu, uluslararası kaynaklı bilgiye dayanan Ç-141 ve ihtiyati amaçla konulan Ç-152 kodlarıyla karıştırılabilir. G grubu güvenlik kodları (G-26 ve G-87 gibi) ise çoğunlukla güvenlik birimlerinin uzun süreli takip ve değerlendirmelerine dayanır. Kişinin kaydında hangi kodun bulunduğu, kaldırma stratejisini belirler; bu nedenle kodun adı ve konulma tarihi mutlaka yazılı olarak öğrenilmelidir.

Seyahat öncesi alınabilecek önlemler

Ç-149 kodu çoğunlukla sınır kapısındaki birkaç dakikalık bir görüşmenin sonucunda konulduğu için, seyahatin amacını açıkça gösteren belgelerin yolcunun yanında bulunması büyük önem taşır. Özellikle çatışma bölgelerine komşu ülkelere transit geçiş yapacak veya Türkiye’de ilk kez bulunacak yolcular için şu belgeler hazırlanmalıdır:

• Dönüş veya devam bileti,
• Otel rezervasyonu ya da davet eden kişinin adresi ve kimlik bilgileri,
• İş seyahatlerinde işverenin veya davet eden şirketin resmî yazısı,
• Öğrenciler için okul kabul belgesi, tedavi için hastane randevu yazısı,
• Kalış süresine yetecek mali imkânı gösteren banka kartı veya hesap dökümü.

Belgelerin İngilizce veya Türkçe olması ve basılı kopyalarının bulundurulması, görüşmenin hızla sonuçlanmasını sağlar. Daha önce geri çevrilmiş bir kişinin ise yeni bir seyahatten önce kaydını kontrol ettirmesi ve gerekirse meşruhatlı vize başvurusu yapması gerekir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• Görüşme tutanağında kodun dayanağı olan somut bir olguya yer verilmemesi,
• Yolcunun sunduğu seyahat amacı belgelerinin değerlendirilmemesi,
• Değerlendirmenin yalnızca uyruğa, dine veya geldiği ülkeye dayanması (Anayasa m. 10),
• Geri çevirme işleminin tebliğ edilmemesi ve itiraz haklarının bildirilmemesi (m. 7/2),
• Kişinin önceki sorunsuz seyahatleri ve temiz adli sicili karşısında yasağın orantısız olması.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Örnek olay

Avrupa’da yaşayan bir mühendis, Türkiye üzerinden bir komşu ülkeye iş seyahatine gitmek için İstanbul’a gelir. Yanında dönüş bileti bulunmaz, çünkü bileti komşu ülkeden alacaktır. Pasaport kontrolünde ikinci görüşmeye alınır ve seyahat amacını gösteren iş davetiyesini telefonunda gösterir. Hudut personeli güzergâhı riskli bulur, yolcu geri çevrilir ve kaydına Ç-149 işlenir. Mühendis, işvereninin resmî yazısını, iş sözleşmesini, kendi ülkesinden aldığı temiz adli sicil kaydını ve önceki seyahat kayıtlarını sunarak Göç İdaresine başvurur. Başvurunun reddi hâlinde, risk değerlendirmesinin somut bir olguya dayanmadığı ve belgelerin dikkate alınmadığı gerekçesiyle iptal davası açılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Geri çevrilme belgesi, seyahat amacını gösteren belgeler ve kişinin kendi ülkesinden alınmış adli sicil kaydı bir araya getirilmeli, kodun adı ve tarihi yazılı olarak öğrenilmelidir. Türkiye’de sınır dışı kararı verilmişse yedi günlük süre öncelikle gözetilmelidir. İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes rehberimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.