Kanuna aykırı olarak yakalanan, gözaltına alınan veya tutuklanan kişiler ile kanuna uygun tutuklandığı hâlde sonradan beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler, uğradıkları maddi ve manevi zararı Devletten isteyebilir (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m. 141). İstem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. 7499 sayılı Kanun ile 2024 yılından itibaren beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı hâllerine dayanan istemler ağır ceza mahkemesine değil, Tazminat Komisyonuna yapılmaktadır.
KISA CEVAP
- Tazminat Devlete karşı istenir; hâkim veya savcıya doğrudan dava açılamaz (CMK m. 141/3).
- İstem süresi, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıldır (CMK m. 142/1).
- Kanuna uygun tutuklandıktan sonra beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve fazla tutukluluk hâllerinde (m. 141/1-e, f, l) başvuru Tazminat Komisyonuna yapılır.
- Kanuna aykırı yakalama, tutuklama, makul sürenin aşılması ve diğer hâllerde istem, zarar görenin oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır.
- Ağır ceza mahkemesinin kararına karşı istinafa başvurulur; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.
- Uzlaşma, şikâyetten vazgeçme, af gibi nedenlerle dosyası kapanan kişiler tazminat isteyemez (CMK m. 144).
Tazminat istenebilecek hâller
CMK m. 141/1, tazminat hakkı doğuran hâlleri on iki bent hâlinde sayar. Başlıcaları şunlardır:
- (a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen kişiler
- (b) Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişiler
- (d) Kanuna uygun tutuklandığı hâlde makul sürede yargılanmayan kişiler
- (e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler
- (f) Gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süre, mahkûm olduğu cezadan fazla olan kişiler
- (h) Yakalanması veya tutuklanması yakınlarına bildirilmeyen kişiler
- (j) Eşyasına koşulları oluşmadığı hâlde el konulan veya eşyası zamanında geri verilmeyen kişiler
- (l) Konutu terk etmeme gibi ağır adli kontrol yükümlülüğü uygulandıktan sonra beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler
Uygulamada en sık rastlanan hâl (e) bendidir: kişi tutuklanmış, yargılama sonunda beraat etmiştir. Burada tutuklamanın başlangıçta kanuna uygun olması tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Başvuru yeri: ağır ceza mahkemesi mi, komisyon mu?
7499 sayılı Kanun, CMK m. 142/2’yi değiştirerek başvuru yerini ikiye ayırmıştır:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 142/2 (7499 sayılı Kanun ile eklenen cümle)
Ancak, 141 inci maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Bu nedenle beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve fazla tutukluluk hâllerinde başvuru Tazminat Komisyonuna yapılır. Komisyona başvuruyu sitemizdeki Tazminat Komisyonu Başvurusu yazısında anlattık.
Diğer bentlere dayanan istemler, örneğin kanuna aykırı tutuklama veya makul sürenin aşılması, zarar görenin oturduğu yerdeki ağır ceza mahkemesine yapılır. Bu fıkra uyarınca komisyonun görevine girdiği hâlde ağır ceza mahkemesine yapılan istemler komisyona gönderilir ve mahkemeye başvuru tarihi esas alınır.
Manevi tazminatın belirlenmesi
Tazminat miktarı, tazminat hukukunun genel ilkelerine göre belirlenir. Maddi tazminatta tutuklulukta kaybedilen kazanç, işten çıkarılma ve avukatlık ücreti gibi zararlar belgelendirilir. Manevi tazminatta ise Yargıtay’ın ölçütleri belirleyicidir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 470 gün gözaltı ve tutuklulukta kalan ve beraat eden davacı lehine hükmedilen 25.000 TL manevi tazminatı az bularak kararı bozmuş ve şu ölçütleri hatırlatmıştır:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 01.10.2025 tarihli, E. 2022/3499, K. 2025/7027 sayılı kararı
Nesnel bir ölçüt olmamakla birlikte, davacı lehine hükmedilecek manevi tazminatın davacının sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atılı suçun niteliği, tutuklanmasına neden olan olayın cereyan tarzı, tutuklu kaldığı süre ve benzeri hususlar ile tazminat davasının kesinleşeceği tarihe kadar faizi ile birlikte elde edeceği parasal değer dikkate alınıp, hak ve nefaset ilkelerine uygun, makul bir miktar olarak tayin ve tespiti gerekirken
Başvuru süreci
- Kesinleşme: Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya diğer karar kesinleşir ve ilgiliye tebliğ edilir.
- Süre: Tebliğden itibaren üç ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde istemde bulunulur.
- Dilekçe: Açık kimlik ve adres, zarara yol açan işlem, zararın niteliği ve miktarı yazılır, belgeler eklenir (CMK m. 142/3).
- İnceleme: Mahkeme dilekçeyi Hazine temsilcisine tebliğ eder, iki hafta içinde beyanını ister ve duruşma yapar.
- Karar ve ödeme: Karar kesinleştikten sonra davalı idareye banka hesabı bildirilir; tazminat bu bildirimden itibaren otuz gün içinde ödenir (CMK m. 142/10).
Tazminat isteyemeyecek kişiler
CMK m. 144’e göre kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişilerden bazıları tazminat isteyemez. Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma nedeniyle dosyası kapanan, kamu davası ertelenen ya da kusur yeteneği bulunmadığı için ceza verilmeyen kişiler bu kapsamdadır.
Sıkça sorulan sorular
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı tazminat hakkı verir mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı değildir; bu nedenle (e) bendine dayanılamaz. Tutuklamanın baştan kanuna aykırı olması veya gözaltı süresinin aşılması gibi diğer bentlerin şartları ise ayrıca değerlendirilir.
Yalnızca gözaltında kalan kişi tazminat isteyebilir mi?
Gözaltına alınıp serbest bırakılan ve hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişi de (e) bendi kapsamında tazminat isteyebilir. Kanuni gözaltı süresinin aşılması ise (b) bendi kapsamında ayrıca tazminat sebebidir.
Tazminat davasında avukatlık ücreti ödenir mi?
Ödenir. CMK m. 142/9 uyarınca nispi avukatlık ücreti hesaplanır; ancak bu ücret tarifedeki sulh ceza hâkimliği işleri için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza davaları için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.
Süre geçerse başka bir yol var mı?
CMK’daki süreler hak düşürücüdür. Süre kaçırılırsa tazminat istenemez. Bu nedenle beraat kararının kesinleştiği tarih ve tebliğ tarihi dikkatle takip edilmelidir. Tutuklama sürecindeki hakları sitemizdeki Tutuklama ve Tutuklamaya İtiraz yazısında anlattık.
Delillerin hazırlanması
Tutuklulukta geçen sürenin belgelenmesi için cezaevi giriş ve çıkış kayıtları, gözaltı tutanakları ve kesinleşmiş karar dilekçeye eklenir. Maddi zarar için iş yeri kayıtları, maaş bordroları, işten çıkarılma belgesi ve ödenen avukatlık ücretine ilişkin makbuzlar toplanır. Manevi zararın değerlendirilmesinde suçlamanın niteliği, basında yer alma ve aile hayatına etkiler de anlatılmalıdır.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6384 sayılı Tazminat Komisyonu Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.