Kamu Davası Nedir? Kamu Davası Nasıl Açılır? (CMK 170-175)

Suç işlendiği şüphesiyle başlayan ceza muhakemesi iki evreden oluşur. Suçun öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre soruşturma, iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre ise kovuşturmadır. Bu iki evreyi ayıran işlem, kamu davasının açılmasıdır.

Kamu davası, suç işlediği şüphesi altındaki kişinin cezalandırılması amacıyla devlet adına Cumhuriyet savcısı tarafından açılan ceza davasıdır. Hukuk davalarından farklı olarak bu davayı mağdur açmaz; dava toplum adına açılır ve yürütülür. Bu yazı kamu davasının temel ilkelerini, iddianamenin içeriğini, mahkemenin iddianameyi incelemesini, dava açılmasının ertelenmesini ve mağdur ile şüphelinin süreçteki konumunu anlatır. Hükümler, 7593 sayılı Kanun’la 8/8/2026 tarihinde yapılan değişiklikler dâhil güncel metne göre aktarılmıştır.

Temel ilkeler

Kamu davasını açma görevi savcıya aittir

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 170/1. maddesine göre kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir. 1 Haziran 2005’te yürürlüğe giren CMK ile eski usul kanunundaki şahsi dava kurumu kaldırılmıştır. Bugün hakaret gibi şikâyete bağlı suçlarda da mağdur doğrudan ceza mahkemesine dava açamaz; şikâyetini savcılığa veya kolluğa yapar, davayı savcı açar.

Kanunilik ilkesi

Savcı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlamakla yükümlüdür (CMK m. 160/1). Toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (m. 170/2). Kural olarak savcının dava açıp açmama konusunda bir yerindelik takdiri yoktur; yeterli şüphe varsa dava açılır. Bu kuralın istisnaları kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.

Kamu davası geri alınamaz

İddianame kabul edilip dava açıldıktan sonra savcı davayı geri alamaz. Savcı yargılama sonunda beraat talep edebilir; mahkeme bu talebe bağlı değildir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme davanın düşmesine yol açar (TCK m. 73/4). Bu sonuç savcının iradesinden değil, kanunun şikâyete tanıdığı etkiden doğar.

Kamu davası nasıl başlar?

Suç duyurusu ve resen öğrenme

Savcılık bir suçu üç yolla öğrenir: mağdurun şikâyeti, herhangi bir kişinin ihbarı veya kendi tespiti ve kolluğun bildirimi. İhbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına, yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular da ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m. 158).

Soruşturma

Savcı, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar (CMK m. 160/2). Bu amaçla ifade alır, tanık dinler, bilirkişi incelemesi yaptırır, kayıt ve belge ister. Arama, el koyma, iletişimin tespiti gibi hâkim kararı gerektiren işlemler için sulh ceza hâkimliğine başvurur.

Soruşturma sonunda verilebilecek kararlar

Soruşturma sonunda savcı başlıca şu kararlardan birini verir:

• İddianame: Yeterli şüphe varsa düzenlenir ve görevli, yetkili mahkemeye gönderilir.
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar: Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememişse veya kovuşturma olanağı yoksa (örneğin zamanaşımı dolmuşsa, şikâyet yoksa) verilir (m. 172/1). Suçtan zarar gören, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (m. 173/1).
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: Aşağıda açıklanan koşullar varsa verilir.
• Uzlaştırma veya önödeme: Kapsamdaki suçlarda dava açılmadan önce bu yollara başvurulur.

İddianamenin içeriği

İddianame, görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir ve kanunda sayılan bilgileri içerir: şüphelinin ve müdafiin kimliği, mağdur ve suçtan zarar görenin kimliği, şikâyet tarihi, yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, suçun yeri ve zamanı, delilleri, şüphelinin tutuklu olup olmadığı ve gözaltı ile tutukluluk süreleri (CMK m. 170/3).

İddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; olayla ilgisi olmayan bilgilere yer verilmez (m. 170/4). Savcı sonuç kısmında yalnızca şüphelinin aleyhine olan hususları değil, lehine olanları da belirtmek zorundadır (m. 170/5). Hangi ceza ve güvenlik tedbirinin istendiği açıkça gösterilir (m. 170/6).

İddianame yargılamanın sınırını çizer. Hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve faili hakkında verilir (CMK m. 225/1). Mahkeme, fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir (m. 225/2); nitelendirme değişecekse sanığa önceden haber verilir ve savunma hakkı tanınır (m. 226/1).

İddianamede anlatılmayan bir fiil için mahkûmiyet ancak bu fiil hakkında ayrıca kamu davası açılırsa mümkündür.

Görevli ve yetkili mahkeme

İddianamenin hangi mahkemeye verileceği suçun cezasına ve türüne göre belirlenir. 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 12. maddesine göre ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik, hileli iflas, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ve terör suçları ağır ceza mahkemesinde görülür. Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller dışında kalan suçlar asliye ceza mahkemesinin görevindedir.

Yetki bakımından kural, davanın suçun işlendiği yer mahkemesinde görülmesidir (CMK m. 12/1). İddianame görev ve yetki kurallarına uygun mahkemeye verilmelidir; aksi hâlde mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

Mahkemenin iddianameyi incelemesi

İade

Mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakının verilmesinden itibaren on beş gün içinde dosyayı inceler. Aşağıdaki hâllerde iddianameyi eksik ve hatalı noktaları göstererek Cumhuriyet başsavcılığına iade eder (CMK m. 174/1):

• İddianamenin m. 170’e aykırı düzenlenmesi,
• Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delilin toplanmamış olması,
• Önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu açıkça anlaşılan işlerde bu yollar uygulanmadan iddianame düzenlenmesi,
• İzne veya talebe bağlı suçlarda izin alınmadan ya da talep olmadan iddianame düzenlenmesi,
• 7593 sayılı Kanun’la eklenen bentle, on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan iddianame düzenlenmesi.

Suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez (m. 174/2). Savcı eksikleri tamamlayıp yeniden iddianame düzenler; ilk kararda gösterilmeyen sebeplerle ikinci kez iade yoluna gidilemez (m. 174/4). İade kararına karşı savcı itiraz edebilir (m. 174/5).

Kabul

On beş günlük süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (m. 174/3). İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar (m. 175/1). Bu andan itibaren şüpheli “sanık” sıfatını alır. Mahkeme duruşma gününü belirler (m. 175/2); iddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir. Çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunmalıdır (m. 176/1, 4).

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

CMK m. 171/2, kanunilik ilkesinin önemli bir istisnasıdır. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda savcı, yeterli şüphe bulunmasına rağmen kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Bunun için şu koşulların birlikte bulunması gerekir (m. 171/3):

• Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış bulunması,
• Ertelemenin, şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi,
• Ertelemenin şüpheli ve toplum açısından dava açılmasından daha yararlı olması,
• Suçun neden olduğu ve savcının tespit ettiği zararın tamamen giderilmesi.

Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; işlenirse kamu davası açılır. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez (m. 171/4). Örgüt suçları, kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bu kurumun dışındadır (m. 171/6). Suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara CMK m. 173 hükümlerine göre itiraz edebilir (m. 171/2).

Mağdurun ve şüphelinin konumu

Kamu davasını savcı açsa da mağdur süreçte pasif değildir. Soruşturmada delil toplanmasını isteyebilir; kovuşturmada davaya katılarak taraf sıfatı kazanabilir ve hükme karşı savcıdan bağımsız olarak kanun yoluna başvurabilir. Şüpheli ise soruşturma boyunca susma, müdafi yardımından yararlanma ve lehine delillerin toplanmasını isteme haklarına sahiptir. İddianame tebliğ edildikten sonra sanık, savunma delillerinin toplanması için duruşmadan en az beş gün önce mahkemeye dilekçe verebilir (CMK m. 177/1).

Sıkça Sorulan Sorular

Mağdur doğrudan ceza mahkemesine dava açabilir mi?

Hayır. CMK’da şahsi dava kurumu bulunmaz. Mağdur şikâyetini savcılığa veya kolluğa yapar; kamu davası savcı tarafından açılır.

Kamu davası açıldığı nasıl anlaşılır?

İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle dava açılmış olur. Sanığa iddianame ve çağrı kâğıdı tebliğ edilir; dosya UYAP üzerinden de görüntülenebilir.

Şikâyetten vazgeçilirse kamu davası düşer mi?

Şikâyete bağlı suçlarda düşer (TCK m. 73/4). Re’sen soruşturulan suçlarda şikâyetten vazgeçme davayı sona erdirmez.

İddianame kabul edilmeden önce şüpheli itiraz edebilir mi?

İddianameye karşı ayrı bir itiraz yolu yoktur. Eksiklikler mahkemenin iade incelemesinde ve yargılama sırasında savunmada ileri sürülür.

Sonuç

Yeterli şüphe bulunduğunda kamu davası açılır; dava açılmasının ertelenmesi, kanunda sayılan koşullara bağlı bir istisnadır. İddianame mahkemenin inceleme sınırını ve sanığın neye karşı savunma yapacağını belirlediğinden, iddianameyi tebliğ alan sanığın önce içeriğini m. 170’e göre kontrol etmesi, savunma delilleri için de duruşmadan en az beş gün önce dilekçe vermesi gerekir. Somut soruşturmalarda süreç hakkında büromuzdan bilgi alınabilir.

• CMK m. 158, 160, 170-177, 225-226 (Ceza Muhakemesi Kanunu)
• TCK m. 73 (Türk Ceza Kanunu)
• 5235 sayılı Kanun m. 12

İlgili yazılar: İddianame Nedir? İddianamenin İadesi Sebepleri (CMK 174)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.