Hapis Cezasının Konutta, Hafta Sonu ve Geceleyin İnfazı: 5275 m. 110’daki Özel İnfaz Usulleri

Hapis cezasının infazı kural olarak ceza infaz kurumunda yapılır. Ancak kısa süreli cezalarda hükümlünün işini, eğitimini ve aile bağlarını tamamen koparmamak; yaşlı, hasta veya küçük çocuklu hükümlülerde ise cezanın amacını aşan sonuçlardan kaçınmak için kanun koyucu bazı özel infaz usulleri öngörmüştür. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 110. maddesi, cezanın hafta sonları, geceleri veya konutta çektirilmesine imkân tanır. Madde, 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla önemli değişikliklere uğramıştır. Bu yazıda özel infaz usullerinin şartları, istisnaları ve uygulamadaki sorunlar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Hafta sonu ve gece infazı

Süre sınırı: Kasten işlenen suçlarda hükümlünün toplam hapis cezası üç yıl veya daha az olmalıdır. Taksirle işlenen suçlarda bu sınır beş yıldır; ancak taksirle öldürme suçu bu genişletilmiş sınırdan yararlanamaz. “Toplam” ifadesi, hükümlünün birden fazla cezası varsa bunların toplamının esas alınacağını gösterir.

Hafta sonu infazı: Hükümlü her hafta cuma günü saat 19.00’da kuruma girer ve pazar günü aynı saatte çıkar. Böylece haftanın beş günü işini veya eğitimini sürdürebilir. 7550 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu usul, hükümlünün iş yaşamı ve ailevi durumu ile kurumun düzen ve işleyişi dikkate alınarak, süresi aynı kalmak koşuluyla hafta içi günlerde de uygulanabilir. Bu değişiklik özellikle hafta sonu çalışan sağlık, turizm, perakende ve güvenlik sektörü çalışanları için önemlidir.

Gece infazı: Hükümlü hafta sonları hariç her gün saat 19.00’da kuruma girer ve ertesi gün saat 07.00’de çıkar. Gündüzleri işinde çalışabilir, okuluna gidebilir.

Talep şartı: Bu iki usul ancak hükümlünün talebi üzerine uygulanır. İnfaz hâkimi kendiliğinden bu usule karar veremez. Talep, cezanın infazına başlanmadan önce yapılabileceği gibi infaza başlandıktan sonra da yapılabilir (m. 110/6).

Konutta infaz: kadın, çocuk ve yaşlı hükümlüler

Bu fıkrada kasıt ve taksir ayrımı yapılmamıştır; sınır hükümlünün cinsiyeti ve yaşına göre belirlenir. 7550 sayılı Kanunla seksen yaşını bitirmiş kişiler için altı yıllık yeni bir sınır getirilmiştir. Kadın hükümlüler bakımından yaş şartı aranmaz. Çocuk hükümlüler de cinsiyetlerinden bağımsız olarak üç yıllık sınırdan yararlanır.

Konutta infaz, hükümlünün suçtan doğan zararı giderme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Mağdurun tazminat hakkı saklıdır. Konutta infaz edilen hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğü ve kolluk tarafından denetlenir; uygulamada elektronik kelepçe ile takip yapılabilir. Hükümlünün konutundan izinsiz ayrılmaması gerekir; sağlık, adli işlemler ve benzeri zorunlu durumlar için izin alınmalıdır.

Ağır hastalık ve engellilik nedeniyle konutta infaz

7550 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen m. 110/3’e göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hariç olmak üzere, hapis cezasına mahkûm olan veya adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilen hükümlülerden, ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyeceği tespit edilen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilenlerin cezası konutta çektirilebilir.

Bu fıkrada süre sınırı yoktur. Hastalık veya engellilik hâli, m. 16/3’te belirtilen usule göre Adli Tıp Kurumu veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen ve Adli Tıp Kurumunca onaylanan raporla belgelenir. Hükümlünün durumu Cumhuriyet başsavcılığınca yılda bir incelettirilir; iyileştiği tespit edilirse konutta infaz kararı kaldırılır. Toplam cezası on yıldan fazla olan hükümlülerin elektronik cihazla takibi zorunludur. Bu fıkra, m. 110/9’daki istisna listesine tabi değildir; yani terör veya cinsel suç hükümlüleri de şartları taşıyorsa bu imkândan yararlanabilir.

Kadın, yaşlı ve hasta hükümlülere ilişkin diğer infaz imkânları için Kadın, Yaşlı ve Hasta Hükümlülerin İnfazı yazımıza bakılabilir.

Doğum yapan kadın hükümlüler

M. 110/4’e göre doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası hapse çevrilen kadın hükümlülerin cezası konutta çektirilebilir. Bu talep, doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmeden yapılmalıdır. Konutta infaz kararından sonra çocuk ölür veya anasından başka birine verilirse karar kaldırılır.

Bu fıkra, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınlar hakkında hapis cezasının infazının geri bırakılmasını düzenleyen m. 16/4 ile birlikte değerlendirilmelidir. M. 16/4’teki erteleme kanunun emredici biçimde öngördüğü bir geri bırakma iken, m. 110/4’teki konutta infaz kadının talebine ve infaz hâkiminin kararına bağlıdır; bu nedenle iki imkânın süreleri ve sonuçları somut dosyada birlikte hesaplanmalıdır. Bu fıkra da m. 110/9’daki istisnalara tabi değildir.

Özel infaz usullerinden yararlanamayacak hükümlüler

Bu istisnalar hafta sonu, gece ve yaşa bağlı konutta infaz usullerini kapsar. Ağır hastalık ile doğum yapan kadına ilişkin konutta infaz bu listenin dışındadır. 7550 sayılı Kanunla eklenen (e) bendi uyarınca, denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal ettiği için veya bu dönemde işlediği iddia edilen suç nedeniyle açık kuruma gönderilen hükümlüler de özel infaz usullerinden yararlanamaz.

Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik

7550 sayılı Kanunla değişik m. 110/5’e göre özel infaz usulüne göre cezasını çeken hükümlüler hakkında, tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanır. Bu değişiklik önemlidir: önceki uygulamada özel infaz usulündeki hükümlülerin cezanın tamamını bu usulle çekip çekmeyeceği tartışmalıydı. Artık hükümlü, örneğin hafta sonu infazındayken de koşullu salıverilme tarihine ve denetimli serbestlik sınırına ulaştığında bu imkânlardan yararlanabilir.

Özel infaz usulünde geçirilen sürenin infaz hesabında nasıl dikkate alınacağı, yönetmelik hükümlerine ve Cumhuriyet başsavcılığının hesaplamasına göre belirlenir. Bu nedenle talep aşamasında güncel müddetnamenin istenmesi ve koşullu salıverilme tarihinin kontrol edilmesi önerilir.

İhlal ve usulün sona ermesi

İnfaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine özel infaz usulüne her zaman son verebilir. Hükümlü geçerli bir mazeret olmaksızın kuruma zamanında girmezse, konutundan izinsiz ayrılırsa veya diğer yükümlülüklere uymazsa bu usulün uygulanmasına son verilir ve infaza genel hükümlere göre kurumda devam edilir. Özel infaz usulüyle geçirilen süre cezadan mahsup edilir. Ancak bu şekilde usulü sona erdirilen hükümlü hakkında, m. 105/A’daki denetimli serbestlik hükümleri uygulanmaz (m. 110/7). Bu nedenle ihlal, hükümlü bakımından denetimli serbestlik imkânının da kaybedilmesi sonucunu doğurur.

Yargıtay kararlarında özel infaz usulleri

Özel infaz usullerine ilişkin kararlar infaz hâkimliği ve itiraz mercii aşamasında kesinleştiğinden, bu alandaki Yargıtay içtihadı çoğunlukla kanun yararına bozma yoluyla oluşmaktadır. Bu kararlar, m. 110/9’da açıkça sayılmayan hükümlü grupları bakımından da özel infaz usulünün sınırlanabileceğini göstermesi açısından önemlidir.

İkinci defa mükerrir hükümlüler

M. 110/9’daki istisna listesinde ikinci defa mükerrir hükümlüler ayrıca sayılmamıştır. Buna rağmen Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ikinci kez mükerrir olan bir hükümlünün kısa süreli hapis cezasının m. 110/2-c uyarınca konutta çektirilmesine ilişkin kararı kanun yararına bozmuştur. Daire, bu sonuca m. 108/3 ve m. 14/2-a hükümlerini birlikte değerlendirerek ulaşmıştır.

Bu kararın bugün nasıl uygulanacağı değerlendirilirken 7550 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler dikkate alınmalıdır. Karar, m. 110’un beşinci ve yedinci fıkralarının eski metinleri yürürlükteyken verilmiştir. Eski yedinci fıkra, usulün gereklerine uyulmaması hâlinde infaza açık ceza infaz kurumunda devam edileceğini öngörüyordu; ikinci defa mükerrirlerin m. 14/2-a uyarınca doğrudan açık kuruma ayrılamaması bu nedenle bir engel olarak görülmüştü. 7550 sayılı Kanunla değişik m. 110/7 artık infaza genel hükümlere göre ceza infaz kurumlarında devam edileceğini öngörmektedir. Ayrıca m. 108/3’e 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca ikinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanmaktadır.

Bu değişiklikler karşısında ikinci defa mükerrir hükümlülerin özel infaz usullerinden yararlanıp yararlanamayacağı konusunun yeni metin üzerinden yeniden tartışılması mümkündür. Bununla birlikte Yargıtayın bu yöndeki yerleşik yaklaşımı değişmedikçe, ikinci defa mükerrir olduğu hükümde belirtilen bir hükümlünün talebinin reddedilme ihtimali yüksektir. Talepte bulunulacaksa, değişen kanun metni ve hükümlünün kişisel durumu ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.

Mazeretin değerlendirilmesi

M. 110/7 uyarınca özel infaz usulüne son verilebilmesi için usulün gereklerine “geçerli bir mazeret olmaksızın” uyulmamış olması gerekir. Kanun, her ihlali otomatik olarak usulün sona ermesine bağlamamaktadır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, benzer bir yapıya sahip olan denetimli serbestlik kararının kaldırılmasına ilişkin bir dosyada, hükümlünün mazereti araştırılmadan verilen kararı kanun yararına bozmuştur.

Bu karar denetimli serbestliğe ilişkin olmakla birlikte, aynı mantık özel infaz usulleri için de geçerlidir. Hafta sonu infazında kuruma zamanında giremeyen veya konutta infaz sırasında konutundan ayrılmak zorunda kalan hükümlünün mazeretini derhâl ve belgeli olarak bildirmesi gerekir. Hastane kayıtları, kaza tutanağı veya resmî bir makamdan alınmış yazı gibi belgeler, usulün sona erdirilmesine karşı yapılacak itirazda belirleyici olur. Usule son verilmesi, m. 110/7’nin son cümlesi uyarınca m. 105/A’daki denetimli serbestlik imkânının da kaybedilmesi sonucunu doğurduğundan, mazeretin zamanında bildirilmemesi hükümlü açısından ağır sonuçlar doğurabilir.

Başvuru ve itiraz

Özel infaz usulü talebi, hükmün infazına ilişkin işlemleri yürüten Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla infaz hâkimliğine yapılır. Talep dilekçesine kimlik, ikametgâh, çalışma belgesi, öğrenci belgesi veya sağlık raporu gibi talebin gerekçesini gösteren belgeler eklenmelidir. Konutta infaz talebinde konutun adresi ve hükümlüyle birlikte yaşayanlar bildirilmelidir.

İnfaz hâkimi, kanuni şartları taşıyan bir talebi de takdir yetkisini kullanarak reddedebilir. Maddedeki “karar verebilir” ifadesi bu takdir yetkisini gösterir. Bu nedenle talepte hükümlünün kişisel durumu, işi, aile bağları ve kurumda infazın orantısız sonuçları ayrıntılı olarak açıklanmalıdır. Verilen karara karşı itiraz yolu açıktır (m. 110/8). İtiraz, CMK 268 uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılır.

Örnek olay

Bir hastanede hafta sonu nöbetleri tutan hemşire B, trafik kazasında taksirle yaralama suçundan bir yıl altı ay hapis cezasına mahkûm olmuştur. Taksirle işlenen suçlarda beş yıllık sınır uygulandığından B, hafta sonu infazını talep edebilir. Ancak hafta sonları çalıştığı için 7550 sayılı Kanunla getirilen imkândan yararlanarak, hafta sonu infazının süresi aynı kalmak koşuluyla hafta içi günlerde uygulanmasını isteyebilir. Kanuna göre bu kaydırmaya, hükümlünün iş yaşamı ve ailevi durumu ile kurumun düzen ve işleyişi dikkate alınarak ceza infaz kurumu karar verir. Kaydırma uygun görülürse B, belirlenen günlerde kuruma girip çıkar; koşullu salıverilme tarihine geldiğinde ise denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanır. Aynı ceza 72 yaşındaki bir hükümlüye verilmiş olsaydı, dört yıllık sınır içinde kaldığından cezanın konutta çektirilmesi de istenebilirdi.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

5275 m. 110, kısa süreli hapis cezalarında ve korunmaya muhtaç hükümlü gruplarında cezanın kurumda infazına önemli bir alternatif sunar. 7550 sayılı Kanunla getirilen hafta içi uygulama, seksen yaş sınırı ve koşullu salıverilme ile denetimli serbestliğin açıkça uygulanması, bu usulleri daha işlevsel hâle getirmiştir. Ancak usulün uygulanması infaz hâkiminin takdirine bağlıdır ve ihlal hâlinde hükümlü denetimli serbestlik imkânını da kaybeder. Bu nedenle talebin belgelerle desteklenmesi ve yükümlülüklere titizlikle uyulması gerekir. İnfaz süresinin hesabı için İnfaz Hesaplama aracımızdan yararlanılabilir.

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.