Marka Tescilinde Öncelik İlkesi: Kim Önce Başvurursa Marka Onun mu?

Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırt etmeye yarayan işarettir. Türkiye’de marka hakkı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmektedir. Marka tescil sisteminin temel kurallarından biri öncelik ilkesidir. Bu ilkeye göre aynı veya benzer markalar için birden fazla kişi hak iddia ettiğinde, kural olarak önce başvuru yapan kişinin hakkı üstün tutulur. Ancak öncelik ilkesi mutlak değildir. Yabancı ülkede yapılan ilk başvuruya dayanan rüçhan hakkı, markayı tescil ettirmeden önce ticari hayatta kullanmış kişinin hakları ve kötü niyetli başvurulara karşı koruma, ilk başvuru sahibinin önceliğini sınırlayabilir. Bu yazıda marka tescilinde önceliğin nasıl belirlendiği ve önceliğe dayanarak hangi yollara başvurulabileceği ele alınmaktadır.

Kanun metni

Öncelik ilkesinin anlamı

Öncelik ilkesi, marka hakkının tescille korunduğu sistemlerde aynı işaret üzerinde birden fazla kişinin hak iddia etmesi hâlinde hangisinin üstün tutulacağını belirleyen kuraldır. SMK’ya göre marka hakkı tescil ile elde edilir (m. 7). Tescil başvurusunun tarihi, markanın korunmaya başladığı tarihi de belirler. Tescil edilen markanın koruması başvuru tarihinden itibaren geçerlidir ve on yıl sürer; on yıllık dönemler hâlinde yenilenebilir.

Öncelik iki şekilde işler:

• Resen inceleme: TÜRKPATENT, başvuruyu incelerken aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için önceden tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış aynı ya da ayırt edilemeyecek derecede benzer bir marka bulursa, başvuruyu mutlak ret nedeniyle kendiliğinden reddeder (m. 5/1-ç).
• İtiraz üzerine inceleme: Benzerlik daha düşük düzeydeyse veya karıştırılma ihtimali değerlendirme gerektiriyorsa, Kurum başvuruyu kendiliğinden reddetmez. Önceki marka sahibi yayına itiraz ederse başvuru nispi ret nedeniyle reddedilebilir (m. 6/1).

Bu ayrım uygulamada büyük önem taşır; çünkü Kurumun kendiliğinden ret yetkisi yalnızca açık benzerlik hâlleriyle sınırlıdır. Önceki marka sahibinin, kendi markasına benzer başvuruları takip etmesi ve süresi içinde itiraz etmesi gerekir. Aksi hâlde benzer marka tescil edilebilir ve sonradan ancak hükümsüzlük davasıyla ortadan kaldırılabilir.

Başvuru tarihi nasıl belirlenir?

Başvuru tarihi, başvuru formunun, başvuru sahibinin kimlik bilgilerinin, markanın örneğinin ve tescil edilmek istenen mal veya hizmetlerin listesinin TÜRKPATENT’e eksiksiz ulaştığı tarihtir. Başvuru ücretinin ödenmesi de bu unsurlar arasında yer alır. Eksik unsur tamamlanırsa, başvuru tarihi eksikliğin tamamlandığı tarih olur. Bu nedenle elektronik ortamda başvurunun eksiksiz yapılması ve ücretin aynı gün ödenmesi, önceliğin kaybedilmemesi bakımından önem taşır.

Rüçhan hakkı: yabancı başvuruya dayalı öncelik

SMK m. 11, Paris Sözleşmesi’nin 4. maddesine paralel olarak rüçhan hakkını düzenler. Paris Sözleşmesi’ne veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması’na taraf bir ülkede usulüne uygun olarak marka başvurusu yapan kişi, aynı marka için ilk başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’de başvuru yaparsa, Türkiye’deki başvurusu için yabancı ülkedeki ilk başvuru tarihi esas alınır.

Örneğin bir Alman şirketi Ocak ayında Almanya’da başvuru yapmış, Mayıs ayında da Türkiye’de başvurmuş olsun. Bu arada Mart ayında bir Türk şirketi aynı marka için Türkiye’de başvuru yapmışsa, Alman şirketi rüçhan hakkını ileri sürerek Ocak ayındaki başvuru tarihinin esas alınmasını sağlar. Böylece Türk şirketinin başvurusu sonraki tarihli sayılır.

Rüçhan hakkından yararlanmak için başvuru sırasında rüçhan talebinde bulunulması ve yabancı başvuruya ilişkin belgelerin Kanun’da belirtilen süre içinde sunulması gerekir. Rüçhan hakkı yalnızca aynı marka ve aynı mal veya hizmetler bakımından ileri sürülebilir.

Sergi rüçhanı

SMK m. 12, resmî veya resmî olarak tanınmış uluslararası sergilerde mal veya hizmetlerini marka ile sergileyen kişiye de bir öncelik hakkı tanır. Sergileme tarihinden itibaren altı ay içinde başvuru yapılırsa, başvuru sahibi sergileme tarihini rüçhan tarihi olarak talep edebilir. Bu hak, fuarlarda ürünlerini tanıtan işletmelerin, tanıtım ile başvuru arasındaki sürede markalarının başkaları tarafından tescil ettirilmesine karşı korunmasını sağlar.

Tescilsiz önceki kullanımın etkisi

Türk hukukunda marka hakkı tescille doğsa da, markayı tescil ettirmeden ticari hayatta kullanan kişi tamamen korumasız değildir. SMK m. 6/3’e göre tescilsiz bir marka veya ticari hayatta kullanılan başka bir işaret sahibi, başvuru tarihinden önce bu işareti edinmiş olması kaydıyla, sonraki başvuruya itiraz edebilir. İtirazın kabulü için önceki kullanımın ticari hayatta gerçek ve ciddi bir kullanım olması gerekir.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre markanın “gerçek hak sahibi”, işareti ilk yaratan, ticari hayatta ilk kullanan ve bu kullanımla işarete ilgili pazarda tanınırlık kazandıran kişidir. Gerçek hak sahibi, kendisinden sonra aynı işaret için başvuru yapan kişiye karşı itiraz yoluyla veya hükümsüzlük davasıyla hakkını ileri sürebilir. Bu nedenle tescil sistemi, ilk kullananın hakkını tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak önceki kullanımın ispatı için fatura, katalog, reklam ve satış kayıtları gibi tarihli belgelere ihtiyaç duyulur. Bu belgeler çoğu zaman eksik veya yetersiz olduğundan, ticari faaliyete başlanır başlanmaz marka başvurusu yapılması en güvenli yoldur.

Kötü niyetli başvurular

Öncelik ilkesinin en önemli istisnalarından biri kötü niyetli başvurulardır. SMK m. 6/9’a göre kötü niyetle yapılan marka başvuruları itiraz üzerine reddedilir. Kötü niyet şu durumlarda kabul edilebilir:

• Başkasına ait olduğu bilinen bir markanın, o kişi tescil yaptırmadan önce tescil ettirilmesi,
• Eski çalışanın, distribütörün veya ticari ortağın işverenine ya da ortağına ait markayı kendi adına tescil ettirmesi,
• Yurt dışında tanınan ancak Türkiye’de tescil edilmemiş bir markanın, satış amacıyla veya engelleme amacıyla tescil ettirilmesi.

Ayrıca SMK m. 6/2, marka sahibinin izni olmadan ticari vekil veya temsilci tarafından kendi adına yapılan başvuruları da itiraz üzerine reddedilecek başvurular arasında sayar. Kötü niyetli başvurular tescil edilse bile, SMK m. 25 kapsamında hükümsüzlük davası açılarak tescil iptal ettirilebilir.

Tanınmış markaların korunması

Önceki tarihli tanınmış markalar, farklı mal ve hizmetler için yapılan sonraki başvurulara karşı da korunur. SMK m. 6/4 ve 6/5’e göre tanınmış markanın itibarından haksız yarar sağlayacak, itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek başvurular, mal ve hizmetler farklı olsa bile itiraz üzerine reddedilebilir. Tanınmışlık, markanın ilgili kesimde yaygın olarak bilinmesine göre belirlenir ve itiraz eden tarafından ispat edilir.

Yayına itiraz ve kullanım ispatı

Marka başvurusu TÜRKPATENT tarafından ön incelemeden geçtikten sonra Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanır. Önceki hak sahipleri, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir (m. 18). Bu süre kesindir ve uzatılamaz. İtiraz, gerekçeli olarak ve ücreti ödenerek yapılır.

İtiraza dayanak gösterilen önceki marka, başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde Türkiye’de ciddi olarak kullanılmamışsa, başvuru sahibi itiraz edenden kullanımın ispatını isteyebilir (m. 19/2). Kullanım ispat edilemezse, önceki marka itiraz gerekçesi olarak dikkate alınmaz. Bu kural, tescil edilip hiç kullanılmayan markaların piyasayı engellemesini önler.

Hükümsüzlük davası ve sessiz kalma

İtiraz süresi kaçırılmış veya tescil gerçekleşmişse, önceki hak sahibi Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde hükümsüzlük davası açabilir (m. 25). Ancak önceki hak sahibinin, sonraki tarihli markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde beş yıl boyunca sessiz kalması, kötü niyetli tescil hâlleri dışında, hükümsüzlük talebini engelleyebilir. Bu nedenle benzer markaların kullanımı fark edildiğinde gecikmeden harekete geçilmelidir. Marka hakkının ihlali hâlinde başvurulabilecek hukuki ve cezai yollar Marka Hakkına Tecavüz: Dava, Tazminat ve Ceza (SMK) yazımızda anlatılmıştır.

Örnek olay

İzmir’de 2019 yılından beri “Ege Çıtırı” adıyla kurabiye üreten ve satan bir aile işletmesi, markasını tescil ettirmemiştir. 2025 yılında, işletmenin eski satış temsilcisi aynı adı kendi adına TÜRKPATENT’e başvurmuştur. Başvuru Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanmış ve aile işletmesi durumu bir tedarikçisi aracılığıyla öğrenmiştir.

Aile işletmesi, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz etmiş ve SMK m. 6/3 ile m. 6/9’a dayanmıştır. İtirazına 2019 yılından beri düzenlenen faturaları, ürün ambalajlarını, sosyal medya paylaşımlarını ve eski satış temsilcisinin iş sözleşmesini eklemiştir. TÜRKPATENT, önceki kullanımın ispatlandığını ve başvurunun kötü niyetle yapıldığını kabul ederek başvuruyu reddetmiştir. Aile işletmesi bunun üzerine markayı kendi adına tescil ettirmek için başvuru yapmıştır.

Yargıtay kararlarında öncelik ve gerçek hak sahipliği

Marka hükümsüzlüğü davalarında temyiz incelemesi Yargıtay 11. Hukuk Dairesi tarafından yapılmaktadır. Daire ve Hukuk Genel Kurulu, son yıllarda verdiği kararlarda tescilin kurucu etkisi ile önceye dayalı kullanımın korunması arasındaki dengeyi ayrıntılı biçimde açıklamıştır.

Tescilin kurucu etkisi ve gerçek hak sahipliği

Yargıtay, Sınai Mülkiyet Kanununun 6. maddesinin üçüncü fıkrasının amacını şöyle tanımlamaktadır:

Aynı ilke Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/4710, K. 2026/1714, T. 26.03.2026 sayılı kararda da tekrarlanmıştır. Bu kararlara göre gerçek hak sahibi, hem yayına itiraz aşamasında tescili önleyebilir hem de tescil gerçekleşmişse Sınai Mülkiyet Kanununun 25. maddesine dayanarak hükümsüzlük davası açabilir.

Önceki kullanımın niteliği

Önceye dayalı kullanımın her türlüsü koruma sağlamaz. Hukuk Genel Kurulu, korumanın kapsamını kullanılan mal ve hizmetlerle sınırlamıştır:

Kullanımın yoğunluğu da önemlidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/6862, K. 2024/8542, T. 02.12.2024 sayılı kararda aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesinde, iki sayfalık bir sosyal medya ekran görüntüsü ve tek bir sözleşmeden ibaret delillerin yetersiz görüldüğü; önceye dayalı hak için markanın yerelden daha geniş bir coğrafyada ve ciddi biçimde markasal olarak kullanılmasının arandığı belirtilmiştir. Yargıtay ise bu dosyada tescil tarihinden önceki markasal kullanımın sabit olduğu sonucuna vararak ret kararını bozmuştur. Bu sonuç, delillerin bütün olarak değerlendirilmesinin ve kullanım tarihinin tescil tarihinden önce olduğunun açıkça ispatlanmasının belirleyici olduğunu göstermektedir.

Distribütör ve eski çalışan tarafından yapılan tescil

Öncelik ilkesine en sık rastlanan istisna, ticari ilişki içindeki kişinin karşı tarafa ait markayı kendi adına tescil ettirmesidir. Yargıtay, mülga 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname döneminde dahi bu tür tescilleri kötü niyetli saymıştır:

Eski çalışan bakımından da benzer bir değerlendirme yapılmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/313, K. 2025/5228, T. 10.09.2025 sayılı kararda aktarılan ilk derece mahkemesi kararında, davacı şirkette çalışmış ve markanın davacı tarafından kullanıldığını bilen kişinin diğer davalılarla birlikte markayı tescil ettirmesi, gerçek hak sahibinin tescilini önlemeye yönelik kötü niyetli bir davranış olarak nitelendirilmiştir.

Kötü niyet hâlinde sessiz kalma süresi işlemez

Kötü niyetli tescillerde beş yıllık sessiz kalma süresi hak sahibinin aleyhine sonuç doğurmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/2751, K. 2024/5697, T. 09.07.2024 sayılı kararda aktarılan ilk derece mahkemesi gerekçesinde, uzun yıllar distribütörlük yapan şirketin hak sahibine haber vermeden markaları kendi adına tescil ettirdiği, bu nedenle kötü niyetli olduğu ve davacının sessiz kalma yoluyla hak kaybına uğramayacağı belirtilmiştir.

Önceliği korumak için uygulama önerileri

• Ticari faaliyete başlamadan önce marka araştırması yapılmalı ve başvuru gecikmeden yapılmalıdır. Önceye dayalı kullanımın ispatı, tescile göre her zaman daha zor ve maliyetlidir.
• Tescilsiz kullanım sürdürülüyorsa, tarihli faturalar, ambalajlar, reklam harcamaları ve satış kayıtları düzenli olarak arşivlenmelidir. Bu belgelerin hangi mal ve hizmetlere ilişkin olduğu açıkça görülmelidir.
• Distribütörlük ve bayilik sözleşmelerine, karşı tarafın markayı veya benzerini kendi adına tescil ettiremeyeceğine ilişkin açık bir hüküm konulmalıdır.
• İş sözleşmelerinde ve ayrılık süreçlerinde, işletmeye ait marka ve işaretlerin çalışan tarafından tescil ettirilemeyeceği yazılı olarak kayda geçirilmelidir.
• Yurt dışında başvuru yapılmışsa altı aylık rüçhan süresi takvime işlenmeli; Türkiye başvurusunda rüçhan talebi başvuru sırasında yapılmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Yeni bir marka kullanmaya başlamadan önce TÜRKPATENT veri tabanında benzerlik araştırması yapılmalı ve marka gecikmeden tescil ettirilmelidir. Yurt dışında başvuru yapan işletmeler altı aylık rüçhan süresini takip etmelidir. Önceki hak sahipleri ise Resmî Marka Bülteni’ni düzenli olarak izleyerek iki aylık itiraz süresini kaçırmamalıdır. Haksız rekabet boyutu bulunan uyuşmazlıklar için Haksız Rekabet Davası (TTK 54-63) yazımıza bakılabilir.

İlgili yazılar: Patent Nedir? Patent Alma, Patent Sorgulama ve Patent Hakkının Korunması

Mevzuat: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 4-7, 11, 12, 18, 19, 25; Sınai Mülkiyetin Korunmasına Dair Paris Sözleşmesi m. 4..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.