Haksız Rekabet Davası (TTK 54-63)

Rekabet, piyasa ekonomisinin temelidir. Bir işletmenin daha ucuz, daha kaliteli veya daha iyi tanıtılmış ürünlerle müşteri kazanması hukuka uygundur. Hukuk düzeni, rekabetin kendisine değil, dürüst olmayan yollarla yapılmasına müdahale eder. Rakibin markasını andıran bir isim kullanmak, rakibin ürünleri hakkında gerçek dışı söylentiler yaymak, rakibin çalışanını müşteri listesiyle birlikte ayartmak veya başkasının emeğiyle hazırlanmış bir işi izinsiz kopyalamak bu türden davranışlardır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 54-63, bu davranışları “haksız rekabet” olarak tanımlar ve zarar gören kişiye tespit, men, maddi durumun ortadan kaldırılması ve tazminat davası açma imkânı verir. Haksız rekabet hükümleri, taraflar tacir olmasa da uygulanır. Bu yazıda haksız rekabetin şartları, başlıca örnekleri, açılabilecek davalar, kimlerin dava açabileceği ve süreler ele alınmaktadır.

Kanun metni

Haksız rekabetin şartları

TTK m. 54/2, haksız rekabeti genel bir ilkeyle tanımlar: Rakipler arasındaki veya tedarikçilerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen, aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı her davranış haksızdır. Bu tanımdan üç sonuç çıkar.

Rakip olmak şart değildir. Kanun, rakipler arasındaki ilişkilerin yanında tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri de kapsar. Bir tüketici derneğinin veya bir gazetecinin bir işletme hakkında gerçek dışı açıklamaları da haksız rekabet oluşturabilir.

Kusur, ilk üç dava için aranmaz. Fiilin haksız olduğunun tespiti, men edilmesi ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için, davranışın objektif olarak dürüstlük kuralına aykırı olması yeterlidir. Davalının bunu bilerek yapıp yapmadığı önemli değildir. Kusur yalnızca maddi tazminat ve manevi tazminat istemlerinde aranır.

Fiilî zarar şart değildir. Zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi de dava açabilir. Bu sayede işletme, zararın gerçekleşmesini beklemeden men davası açabilir veya ihtiyati tedbir isteyebilir.

Taraflar tacir olmasa da haksız rekabet hükümleri uygulanır ve bu davalar, TTK m. 4/1-a uyarınca tarafların sıfatına bakılmaksızın ticari dava sayılır. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Başlıca haksız rekabet hâlleri

TTK m. 55, haksız rekabet hâllerini sınırlı sayıda değil, örnek olarak sayar. Kanunda sayılmayan bir davranış da m. 54’teki genel tanıma uyuyorsa haksız rekabettir. Uygulamada en sık rastlanan hâller şunlardır:

Kötüleme. Başkalarını, mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını veya faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabettir (TTK m. 55/1-a-1). Sosyal medyada rakip firma hakkında “ürünleri sahte” gibi dayanaksız iddialar yaymak bu kapsamdadır. Gerçeğe uygun ve ölçülü bir eleştiri ise kötüleme sayılmaz.

Yanıltıcı açıklama. Kendisi, işletmesi, malları, fiyatları, stokları veya iş ilişkileri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalar yapmak da haksız rekabettir (TTK m. 55/1-a-2). Olmayan bir ödülü veya sertifikayı reklamda kullanmak, “fabrika satış mağazası” olmadığı hâlde öyleymiş gibi tanıtım yapmak bunlara örnektir.

İltibas. Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işletmesiyle karışıklık yaratmaya elverişli önlemler almak, uygulamadaki en yaygın haksız rekabet türüdür. Tanınmış bir ürünün ambalajını, renk düzenini veya şeklini andıran bir ambalaj kullanmak, rakibin ticaret unvanına çok benzeyen bir unvan veya alan adı seçmek iltibas oluşturabilir. Ölçüt, ortalama bir alıcının iki işletmeyi veya ürünü birbirine karıştırma ihtimalidir. Bu değerlendirme genellikle bilirkişi incelemesiyle yapılır. Tescilli bir marka söz konusuysa, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’ndaki marka hakkına tecavüz hükümleri de birlikte ileri sürülebilir.

Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek. Müşterileri, rakiplerle yaptıkları sözleşmeleri ihlal etmeye veya feshetmeye yöneltmek haksız rekabettir. Rakibin çalışanını, işverenin iş sırlarını ele geçirmek amacıyla işten ayrılmaya ikna etmek de bu gruptadır.

Başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanmak. Kendisine emanet edilen teklif, hesap veya plan gibi iş ürünlerini yetkisiz olarak kullanmak ve başkasının emek ve masraf gerektiren pazarlanmaya hazır ürününü uygun olmayan yollarla doğrudan kopyalamak haksız rekabettir.

Üretim ve iş sırlarının ifşası. Gizlice veya hukuka aykırı olarak öğrenilen üretim veya iş sırlarından yararlanmak veya bunları başkalarına açıklamak haksız rekabettir. Eski çalışanın, işverenin müşteri listesini yeni işyerinde kullanması uygulamada sık görülür.

İş şartlarına uymamak ve dürüstlüğe aykırı işlem şartları. Rakiplerin de uyduğu kanuni veya sözleşmeye dayanan iş şartlarına uymamak ve karşı taraf aleyhine yanıltıcı genel işlem şartları kullanmak da kanunda sayılan hâllerdendir.

Açılabilecek davalar

TTK m. 56, zarar gören kişiye birbirini tamamlayan beş istem tanır. Bu istemler aynı dava dilekçesinde birlikte ileri sürülebilir.

Tespit davası. Fiilin haksız rekabet oluşturduğunun mahkemece belirlenmesidir. Haksız rekabet sona ermiş olsa bile etkileri sürüyorsa veya ileride tekrarlanma ihtimali varsa tespit istemekte hukuki yarar bulunur.

Men davası. Haksız rekabetin durdurulması ve tekrarının önlenmesi istemidir. Mahkeme, iltibas yaratan ambalajın kullanılmasının yasaklanmasına veya kötüleyici yayının sürdürülmemesine karar verebilir.

Maddi durumun ortadan kaldırılması. Haksız rekabetin sonuçlarının giderilmesidir. Yanıltıcı ilanların toplatılması, alan adının terkini, gerçeğe aykırı açıklamaların düzeltilmesi ve kaçınılmaz ise haksız rekabette kullanılan araçların ve malların imhası bu kapsamdadır.

Maddi tazminat. Kusur varsa zarar istenir. Zarar çoğu zaman kazanç kaybı şeklindedir ve hesaplanması güçtür. Bilirkişi, davacının satışlarındaki düşüşü ve davalının haksız fiil sayesinde elde ettiği kazancı inceleyerek zararı belirler. Hâkim, tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir (TTK m. 56/1-d). Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat istemlerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Bu konu sitemizdeki Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk yazısında açıklanmıştır.

Manevi tazminat. Türk Borçlar Kanunu m. 58’deki şartlar varsa, yani kişilik hakkı zedelenmişse manevi tazminat istenebilir. Özellikle kötüleme hâllerinde işletmenin ticari itibarı zarar görür.

Hükmün ilanı. Davayı kazanan taraf, giderleri haksız çıkan tarafa ait olmak üzere hükmün kesinleştikten sonra ilan edilmesini isteyebilir; ilanın şeklini ve kapsamını mahkeme belirler (TTK m. 59). Kötüleme ve iltibas hâllerinde ilan, müşterilerin gerçeği öğrenmesi için etkili bir araçtır.

Kimler dava açabilir, kime karşı açılır?

Dava açma hakkı, müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişiye aittir. Ekonomik menfaatleri zarar gören müşteriler de dava açabilir. Ayrıca ticaret ve sanayi odaları, meslek ve ekonomi birlikleri gibi kuruluşlar, üyelerinin ekonomik menfaatlerini korumak için tespit, men ve ortadan kaldırma davası açabilir.

Haksız rekabet bir şirkete yönelikse dava açma hakkı şirkete aittir. Şirketin ortakları veya yönetim kurulu üyeleri, şirketin uğradığı zarar için kendi adlarına haksız rekabet davası açamaz. Yargıtay, bir anonim şirketin pay sahiplerinin, yönetim kurulu üyesinin şirketle haksız rekabet ettiği iddiasıyla açtığı davada bu görüşü benimseyen Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır:

Şirket yöneticisinin şirketle rekabet etmesi ayrıca rekabet yasağının ihlali niteliğindedir ve şirket adına sorumluluk davası açılabilir. Bu konu sitemizdeki Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu (TTK 553) yazısında ele alınmıştır.

Davalı, haksız rekabet fiilini işleyen kişidir. Fiil çalışanlar veya işçiler tarafından iş sırasında işlenmişse tespit, men ve ortadan kaldırma davaları işverene karşı da açılabilir; tazminat istemleri hakkında ise Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (TTK m. 57). Haksız rekabet basın, yayın veya internet yoluyla işlenmişse davaların kime karşı açılacağı TTK m. 58’de ayrıca düzenlenmiştir.

İhtiyati tedbir

Haksız rekabet davaları uzun sürebilir; bu süre içinde iltibas yaratan ürünün satılmaya devam etmesi davacının zararını büyütür. TTK m. 61, dava açma hakkı olan kişinin talebiyle mahkemenin mevcut durumun korunmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve yanlış beyanların düzeltilmesine Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki ihtiyati tedbir hükümlerine göre karar verebileceğini öngörür. Tedbir dava açılmadan önce istenirse, tedbir kararının uygulanmasından itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir. Mahkeme tedbir kararı için davacıdan teminat ister.

Zamanaşımı

Haksız rekabet davaları, davacının hakkın doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde fiilden itibaren üç yıl içinde açılmalıdır (TTK m. 60). Fiil aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’na göre daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, bu uzun süre hukuk davası için de geçerlidir.

Süre bakımından önemli bir ayrım vardır: Sürekli hâle gelen haksız rekabette, örneğin iltibas yaratan ürünün satışı devam ettiği sürece, fiil her gün yeniden işlenmiş olur. Bu nedenle men davası, fiil sürdükçe açılabilir. Geçmiş döneme ait tazminat istemlerinde ise bir ve üç yıllık süreler her dönem için ayrıca hesaplanır.

Cezai sorumluluk

TTK m. 62, m. 55’te sayılan haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenleri ve bazı ağırlaştırılmış hâlleri suç olarak düzenler. Tüzel kişilerin işleri sırasında işlenen fiillerde ceza sorumluluğu, tüzel kişi adına hareket eden veya etmesi gereken organ üyeleri ya da ortaklar hakkında uygulanır (TTK m. 63). Hukuk davası ile ceza yolu birbirinden bağımsızdır.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: Bir kuruyemiş firması, piyasada tanınmış bir markanın kırmızı-sarı ambalajına çok benzeyen bir ambalajla ürün satmaya başlar. Tanınmış marka sahibi, iltibas iddiasıyla tespit ve men davası açar ve dava sırasında ihtiyati tedbirle benzer ambalajlı ürünlerin satışının durdurulmasını ister. Bilirkişi, ortalama tüketicinin iki ürünü raf düzeninde karıştırabileceği sonucuna varırsa mahkeme, ambalajların toplatılmasına da karar verebilir.

Örnek 2: Bir yazılım firmasının satış müdürü işten ayrılırken müşteri listesini kopyalar ve kendi kurduğu şirket adına bu müşterilere daha düşük fiyat teklifi gönderir. Eski işveren, iş sırlarının hukuka aykırı kullanıldığı gerekçesiyle tespit ve men davası açar ve uğradığı kazanç kaybı için tazminat ister.

Örnek 3: Bir otel, rakip otel hakkında internet sitelerinde sahte kullanıcı adlarıyla olumsuz yorumlar yayımlatır. Rakip otel, kötüleme nedeniyle tespit ve men davasıyla birlikte yorumların kaldırılmasını, maddi ve manevi tazminat ve hükmün ilanını ister.

Süreç

1. Haksız rekabet fiili ve tarihi; ekran görüntüsü, fatura, numune veya tespit yoluyla belgelenir.
2. Gerekirse noter ihtarnamesiyle fiilin durdurulması istenir.
3. Zarar büyüyorsa asliye ticaret mahkemesinden ihtiyati tedbir istenir.
4. Tespit, men ve ortadan kaldırma davası açılır; tazminat istemi için önce arabulucuya başvurulur.
5. Bilirkişi incelemesinden sonra hüküm kurulur ve kesinleşmeden sonra ilan ettirilir.

Güncel Yargıtay kararları

Karıştırılma ölçütü

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iltibas hâlini haksız rekabetin uygulamada en sık görülen türü olarak nitelendirmiş ve “karıştırılma” kavramının geniş anlaşılması gerektiğini belirtmiştir.

Bu nedenle iki ürünün yan yana konulduğunda ayırt edilebilmesi tek başına yeterli değildir. Alıcının ürünü aynı işletmeden geldiği izlenimiyle satın alması da karıştırılma sayılabilir.

Marka tecavüzü yoksa da haksız rekabet olabilir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/6423, K. 2024/2750, T. 03.04.2024 sayılı kararın konusu olan fotokopi kâğıdı dosyasında, davalının kullandığı ibarelerin davacının tescilli markalarına tecavüz oluşturmadığı kabul edilmiştir. Buna karşılık ambalajın tüm yüzeyini kaplayan yazım biçiminin ortalama tüketici açısından neredeyse birebir benzerlik taşıdığı ve ambalajlar arasında iltibas yarattığı belirlenmiş, haksız rekabetin tespiti ve önlenmesi istemi kabul edilmiştir. Marka iddiası zayıf olan dosyalarda haksız rekabet istemi ayrıca ve özenle gerekçelendirilmelidir.

Tek başına renk benzerliği yetmeyebilir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/3382, K. 2025/1481, T. 04.03.2025 sayılı kararın konusu olan unlu mamul ambalajı uyuşmazlığında ilk derece mahkemesi, ürünlerin mor renk bakımından kısmen benzediğini, ancak ambalaj tasarımları ve üzerlerindeki esas unsurlu markalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde ortalama tüketicide karışıklık doğmadığını kabul etmiştir. Karşılaştırma, tek bir unsura göre değil, genel izlenime göre yapılır.

Fiil suç da oluşturuyorsa uzun ceza zamanaşımı

Bir yıllık süre dolmuş görünse bile fiilin TTK m. 62 kapsamında suç oluşturup oluşturmadığı ayrıca incelenmelidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Öğrenme tarihini dilekçede gereksiz yere erken göstermek. Faiz başlangıcı ya da olay anlatımı için yazılan eski bir tarih, karşı tarafın bir yıllık zamanaşımı itirazına dayanak olabilir.
• Yalnızca marka tecavüzüne dayanmak. Tescil kapsamı dar kalırsa ambalaj, şekil ve sunum benzerliği ancak haksız rekabet hükümleriyle korunabilir.
• Benzerliği tek unsura indirgemek. Renk, yazı karakteri, yerleşim ve ürün adı birlikte gösterilmeli; raf ortamındaki görüntü fotoğraflarla belgelenmelidir.
• Tazminat için arabuluculuğu atlamak. Tespit ve men istemleri için arabuluculuk aranmaz; aynı dilekçedeki para alacağı için ise önce arabulucuya başvurulmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Haksız rekabet, rekabetin kendisini değil, dürüst olmayan yöntemlerini yasaklar. Zarar gören kişi, kusur aranmaksızın fiilin tespitini, durdurulmasını ve sonuçlarının giderilmesini, kusur varsa tazminat isteyebilir. Bir ve üç yıllık zamanaşımı süreleri kısadır; fiilin delilleri erken toplanmalı, zarar büyüyorsa ihtiyati tedbir istenmelidir. Şirkete yönelik fiillerde davayı ortaklar değil, şirketin kendisi açmalıdır.

İlgili yazılar: Haksız Rekabet Suçu (TTK 62): Hangi Fiiller Suçtur, Kim Şikâyet Eder?, Acentelik Sözleşmesi ve Denkleştirme Tazminatı

Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.