Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk

Bir tacir, alacağını tahsil etmek için doğrudan asliye ticaret mahkemesinde dava açtığında, davasının esasına girilmeden reddedildiğini görebilir. Bunun en yaygın nedeni, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmamış olmasıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 5/A, 1 Ocak 2019’dan itibaren ticari davaların önemli bir bölümünde arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. 7445 sayılı Kanun ile 1 Eylül 2023’te yapılan değişiklik, kapsamı genişletmiş; itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da açıkça bu şartın içine almıştır. Arabuluculuk sürecinin işleyişi ise 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesinde düzenlenmiştir. Bu yazıda hangi ticari davaların arabuluculuğa tabi olduğu, başvurunun nasıl yapıldığı, sürenin ne kadar olduğu ve toplantıya katılmamanın sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Hangi davalar kapsamdadır?

Zorunlu arabuluculuğun uygulanması için iki şartın birlikte bulunması gerekir.

Dava ticari dava olmalıdır. Ticari davalar TTK m. 4’te sayılmıştır. Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davalar nispi ticari davadır. Tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın TTK’da, Türk Borçlar Kanunu’nun bazı hükümlerinde ve diğer kanunlarda düzenlenen konulardan doğan davalar ise mutlak ticari davadır. Örneğin kambiyo senetlerinden, haksız rekabetten, şirketler hukukundan ve sigorta sözleşmelerinden doğan davalar, taraflar tacir olmasa da ticari davadır. Bir tarafın tacir olmadığı ve konunun mutlak ticari dava kapsamına girmediği uyuşmazlıklar ticari dava değildir. Tacir ile tüketici arasındaki uyuşmazlıklar tüketici mahkemelerinde görülür ve tüketici hukukundaki ayrı arabuluculuk kurallarına tabidir.

Dava türü kanunda sayılan davalardan olmalıdır. Kapsamdaki davalar, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarıdır. 2023 değişikliğinden önce itirazın iptali ve menfi tespit davalarının kapsamda olup olmadığı tartışmalıydı; kanun metni bu tartışmayı sona erdirmiştir.

Kapsam dışında kalan davalara örnek olarak şunlar verilebilir: şirket genel kurul kararlarının iptali davası, şirketin haklı sebeple feshi davası, ticaret unvanının terkini, haksız rekabetin yalnızca tespit ve men’i istemleri, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri ile çekişmesiz yargı işleri. Bu davaların konusu bir miktar para değildir. Genel kurul kararlarına karşı açılan dava için sitemizdeki Genel Kurul Kararının İptali Davası (TTK 445-451) yazısına bakılabilir.

Kambiyo senedinin iadesi davası

Yargıtay, zayi nedeniyle çek iptali davası sırasında çeki elinde bulunduran kişiye karşı açılan çekin iadesi davasını da zorunlu arabuluculuk kapsamında görmüştür. Bölge Adliye Mahkemesinin bu yöndeki kararını oy çokluğuyla onaylayan kararda, çekin üzerinde yazılı bedel kadar parasal değer taşıdığı ve istirdat davalarının kanunda sayıldığı gerekçesine dayanılmıştır:

Kararda bir üyenin karşı oyu bulunmaktadır. Yine de uygulamada, şüpheli hâllerde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, davanın usulden reddi riskini ortadan kaldırır. Çek iptali süreci sitemizdeki Zayi Nedeniyle Çek İptali: Kaybolan veya Çalınan Çek Ne Olur? yazısında anlatılmıştır.

Tahkim şartı varsa

Taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa uyuşmazlık hakem önünde çözülür ve zorunlu arabuluculuk uygulanmaz. Özel kanunlarda başka bir alternatif çözüm yolunun zorunlu tutulduğu hâller de kapsam dışındadır.

Başvuru nasıl yapılır?

Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 s. K. m. 18/A-4). Karşı taraf, yetkisiz büroya başvurulduğunu en geç ilk toplantıda ileri sürebilir. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde başvuru, görevlendirilmiş sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Başvuru sırasında karşı tarafın adı, adresi, uyuşmazlığın konusu ve talep edilen tutar belirtilir.

Büro, başvuru üzerine sicile kayıtlı arabulucular arasından görevlendirme yapar. Taraflar, aralarında anlaşarak belirli bir arabulucuyu da seçebilir. Arabulucu, tarafları telefonla, elektronik yolla veya yazılı olarak toplantıya davet eder. Toplantı yüz yüze veya görüntülü olarak yapılabilir.

Süre. Arabulucu, ticari uyuşmazlıklarda başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m. 5/A-2). Süre dolduğunda veya taraflar anlaşamadığında arabulucu son tutanağı düzenler.

Ücret. Taraflar anlaşamazsa iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonradan açılacak davada yargılama giderinden sayılır. Taraflar anlaşırsa ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre kural olarak taraflarca eşit ödenir.

Toplantıya hazırlık

Arabuluculuk toplantısı bir yargılama değildir; arabulucu delil toplamaz ve karar vermez. Buna rağmen tarafların hazırlıklı gelmesi, anlaşma ihtimalini artırır. Alacaklı taraf faturaları, sözleşmeyi, cari hesap ekstresini, teslim belgelerini ve yazışmaları yanında bulundurmalı, talep ettiği tutarın hesabını açıkça ortaya koymalıdır. Karşı taraf da itiraz ettiği kalemleri ve gerekçesini belgeleriyle hazırlamalıdır. Toplantıda yapılan açıklamalar ve sunulan teklifler gizlidir; sonradan açılan davada delil olarak kullanılamaz. Bu nedenle taraflar, davadaki konumlarını zayıflatma kaygısı taşımadan uzlaşma önerisinde bulunabilir. Şirketler, toplantıya katılacak kişiye anlaşma yetkisi veren bir yetki belgesi veya vekâletname vermelidir.

Arabuluculuk sonunda ne olur?

Anlaşma. Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Belge taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Anlaşma konusunda artık dava açılamaz. Borçlu anlaşmaya uymazsa alacaklı, anlaşma belgesine dayanarak doğrudan ilamlı takip yapabilir.

Anlaşmazlık. Taraflar anlaşamazsa son tutanak düzenlenir. Davacı, son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine ekler. Tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu sürede tutanak sunulmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa, başka bir işlem yapılmaksızın dava usulden reddedilir.

Usulden ret kararı alacağı ortadan kaldırmaz. Davacı arabulucuya başvurup son tutanağı aldıktan sonra yeniden dava açabilir. Ancak bu durum, ilk davadaki harç ve vekâlet ücretinin davacı üzerinde kalmasına ve zaman kaybına yol açar.

Toplantıya katılmamanın sonuçları

Arabuluculuk sürecinin ciddiye alınmasını sağlamak için kanun ağır bir yaptırım öngörür. Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanakta belirtilir. Toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Bu kural 7531 sayılı Kanun’la (7/11/2024) yumuşatılmıştır; önceki metinde katılmayan taraf yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutuluyor ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmiyordu. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (6325 s. K. m. 18/A-11). Bu nedenle arabulucudan gelen davete karşı taraf olarak da yanıt verilmesi ve toplantıya katılınması gerekir. Toplantıda anlaşma zorunluluğu yoktur; yalnızca katılım yaptırıma bağlanmıştır.

Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etkisi

Arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu kural, kısa sürelere tabi ticari uyuşmazlıklarda önem taşır. Örneğin haksız rekabet nedeniyle tazminat davasında bir yıllık zamanaşımı süresi, arabuluculuk süreci boyunca işlemez. Haksız rekabet davaları için sitemizdeki Haksız Rekabet Davası (TTK 54-63) yazısına bakılabilir.

İcra takibine itiraz edilmesi hâlinde açılacak itirazın iptali davası için İcra ve İflas Kanunu m. 67’deki bir yıllık süre de bu kapsamdadır. Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde arabulucuya başvurmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan sonra kalan süre içinde davayı açmalıdır. Takibe itiraz ve sonrası için sitemizdeki Senede (Bonoya) Dayalı İcra Takibine İtiraz: Beş Günlük Süre, İmza ve Borca İtiraz yazısı yararlı olabilir.

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir

Zorunlu arabuluculuk, geçici hukuki koruma taleplerini engellemez. Alacaklı, arabulucuya başvurmadan önce veya süreç devam ederken mahkemeden ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir isteyebilir. Ancak bu kararların ardından kanuni süre içinde esas davanın açılması veya takibe geçilmesi gerekir. Bu nedenle geçici koruma kararından sonra arabuluculuk süreci gecikmeden başlatılmalıdır.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: İki tekstil şirketi arasında 850.000 TL tutarında fatura alacağı uyuşmazlığı vardır. Alacaklı şirket doğrudan asliye ticaret mahkemesinde alacak davası açar. Mahkeme, dava dilekçesine son tutanak eklenmediğini ve arabulucuya hiç başvurulmadığını tespit ederek davayı usulden reddeder. Şirket, arabulucuya başvurduktan sonra yeniden dava açmak zorunda kalır.

Örnek 2: Bir lojistik şirketi, alacağı için icra takibi başlatır; borçlu takibe itiraz eder. Şirket itirazın iptali davası açmadan önce arabulucuya başvurur. Borçlu şirket, geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmaz. Sonraki davada borçlu kısmen haklı çıksa da alacaklı şirketin ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısını ödemeye mahkûm edilir; kendi lehine hükmedilecek vekâlet ücreti de yarıya iner.

Örnek 3: Bir şirket ortağı, genel kurulda alınan sermaye artırımı kararının iptali için dava açacaktır. Bu davanın konusu bir miktar para olmadığından arabulucuya başvurma şartı aranmaz.

Süreç

1. Uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığı ve konusunun bir miktar para olup olmadığı belirlenir.
2. Yetkili arabuluculuk bürosuna başvurulur; talep edilen tutar ve karşı taraf bilgileri bildirilir.
3. Arabulucu tarafları toplantıya çağırır; taraflar ilk toplantıya mutlaka katılır.
4. Altı hafta içinde, zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılarak, anlaşma belgesi veya son tutanak düzenlenir.
5. Anlaşma yoksa son tutanak dava dilekçesine eklenerek asliye ticaret mahkemesinde dava açılır.

Güncel Yargıtay kararları

Dava açıldıktan sonra arabulucuya gitmek eksikliği gidermez

Arabuluculuk, sonradan tamamlanabilen bir dava şartı değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/1175, K. 2025/6168, T. 13.10.2025 sayılı kararına konu dosyada itirazın iptali davası 16.12.2022’de açılmış, davacı arabulucuya ancak dava açıldıktan sonra, 26.04.2023’te başvurmuştur. İlk derece mahkemesi, dava tarihinde dava şartının yerine getirilmediğini ve bu eksikliğin sonradan giderilebilecek nitelikte olmadığını belirterek davayı usulden reddetmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/8645, K. 2023/2637, T. 03.05.2023 sayılı kararına konu dosyada da faturaya dayalı taşıma alacağı için açılan itirazın iptali davasında UYAP kayıtlarında hiçbir arabuluculuk başvurusu bulunmadığı tespit edilmiş, dava 6325 sayılı Kanun m. 18/A-2 uyarınca herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilmiş ve bölge adliye mahkemesi bu kararı yerinde bulmuştur.

1 Eylül 2023 öncesinde açılan itirazın iptali davaları

7445 sayılı Kanun’dan önce ticari nitelikteki itirazın iptali davalarının kapsamda olup olmadığı tartışmalıydı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5658, K. 2024/2064, T. 13.03.2024 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin önceki içtihadına dayanarak eski metin döneminde de ticari itirazın iptali davasında arabuluculuğun dava şartı olduğunu kabul etmiştir. 2023 değişikliğiyle bu konu kanun metninde açıkça düzenlendiğinden, bugün açılan davalarda tartışma kalmamıştır.

Uyuşmazlığın mutlak ticari dava olması yeterlidir

Taraflardan biri tacir olmasa bile dava mutlak ticari dava ise arabuluculuk şartı aranır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2026/5999, K. 2026/4548, T. 14.09.2026 sayılı kararına konu itirazın iptali dosyasında bölge adliye mahkemesi, uyuşmazlığın mutlak ticari dava niteliğinde olduğunu ve davacının dava açmadan önce arabulucuya başvurmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Arabuluculuk başvurusunu dava açtıktan sonra yapmak. Dava tarihinde eksik olan şart sonradan tamamlanamaz.
• Başvuruda uyuşmazlık konusunu eksik göstermek. Arabulucuya hiç götürülmeyen bir alacak kalemi için ayrıca başvuru gerekebilir; başvuruda bütün alacak kalemleri ve faiz talebi gösterilmelidir.
• İtirazın iptali davası için İİK m. 67’deki bir yıllık süreyi arabuluculuk başvurusunun son gününe bırakmak. Süre arabuluculukta durur, ancak son tutanaktan sonra kalan süre çok kısa olabilir.
• Toplantıya katılmayan tarafın yaptırımını eski metne göre hesaplamak. 7531 sayılı Kanun’dan sonra yaptırım, giderlerin tamamı değil yarısıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, bugün para alacağına ilişkin hemen her ticari uyuşmazlığın ilk adımıdır. Alacaklı, dava açmadan önce yetkili büroya başvurmalı, son tutanağı almalı ve dava dilekçesine eklemelidir. Karşı taraf ise davete yanıt vermeli ve ilk toplantıya katılmalıdır; aksi hâlde davayı kazansa bile yargılama giderlerine katlanır. Konusu para olmayan şirketler hukuku davaları ise bu şartın dışında kalır.

Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.