Müebbet hapis cezası, kanunda hükümlünün hayatı boyunca devam eden bir ceza olarak tanımlanır. Buna rağmen “müebbet kaç yıl yatılır” sorusu sıkça sorulur. Cevap cezanın kanundaki tanımında değil, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’daki koşullu salıverilme hükümlerindedir. Bu yazı müebbet ve ağırlaştırılmış müebbetin tanımını, bu cezaları gerektiren başlıca suçları, infaz rejimi farklarını, koşullu salıverilme sürelerini ve cezayı süreli hapse çeviren hâlleri anlatır.
KISA CEVAP
- Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, kanunda hükümlünün hayatı boyunca devam eder (TCK m. 47, 48). İki ceza arasındaki fark infaz rejiminde ve koşullu salıverilme süresindedir.
- Genel kuralda koşullu salıverilme için müebbette 24, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl iyi hâlli infaz gerekir (5275 sayılı Kanun m. 107/2).
- Örgüt kurma veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda süre 30 ve 36 yıldır (m. 107/4); tekerrürde 33 ve 39 yıldır (m. 108/1).
- Ağırlaştırılmış müebbet sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilir: tek kişilik oda, sınırlı ziyaret ve telefon, izin verilmemesi (m. 25).
- Takdiri indirim ve haksız tahrik müebbeti süreli hapse çevirir (TCK m. 62, 29). Yaş küçüklüğü de kural olarak aynı sonucu doğurur (TCK m. 31/2-3); ancak kasten öldürme suçunu işleyen on beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklarda bu indirim uygulanmayabilir (TCK m. 31/4).
- 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun, kasten öldürme (TCK m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m. 87/2, 4) suçlarını işleyen 12-18 yaş arasındaki çocuklar için TCK m. 31’e yeni bir fıkra ekledi ve 5275 sayılı Kanun m. 107/5’i değiştirdi.
Kanuni tanımlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) üç tür hapis cezası öngörür (TCK m. 46):
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder; kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir (TCK m. 47).
- Müebbet hapis cezası: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder (TCK m. 48).
- Süreli hapis cezası: Kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz (TCK m. 49/1).
Her iki müebbet türü de ömür boyu süren bir cezadır. Aralarındaki fark, infaz rejiminde ve koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken sürede ortaya çıkar.
Hangi suçlar müebbet cezayı gerektirir?
En bilinen örnek kasten öldürme suçudur. Bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m. 81). Kasten öldürmenin TCK m. 82’de sayılan nitelikli hâllerle işlenmesi ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir. Bu hâller arasında tasarlama, canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme, üstsoy, altsoy, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı işleme, çocuğa veya kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı işleme, kadına karşı işleme, kamu görevi nedeniyle işleme, kan gütme ve töre saikleri bulunur.
Nitelikli hâlin kabulü somut delile dayanmalıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilen bir dosyada, çok sayıda bıçak darbesi vurulmasının ve otopsi raporundaki yaraların bu amacı tek başına ortaya koymadığını belirterek hükmü bozmuştur. Aynı kararda takdiri indirim uygulanması da bozma nedeni sayılmıştır. Kararın metni aşağıdadır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2019/658, K. 2019/1864, T. 26.03.2019
1. Ceza Dairesi 2019/658 E. , 2019/1864 K. “İçtihat Metni” MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi ÖLDÜRÜLEN : … KATILANLAR : …, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Mersin Barosu Kadın Hakları Merkezi SUÇ : Eziyet çektirerek öldürme HÜKÜM : TCK’nin 82/1-b, 62, 53. maddeleri uyarınca müebbet hapis cezası.
TÜRK MİLLETİ ADINA A) Suçtan doğrudan zarar görmemesi ve bu yönde bir yasal düzenleme bulunmaması nedeniyle, davaya katılma ve hükmü temyize hak ve yetkisi bulunmayan Mersin Barosu Kadın Hakları Merkezinin temyiz talebinin, 1412 sayılı CMUK.un 317. maddesi gereğince REDDİNE, B) Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanık …’in, maktul …’a yönelik eyleminin sübutu kabul, sanık savunmaları inandırıcı gerekçelerle reddedilmiş, incelenen dosyaya göre bozma üzerine verilen hükümde bozma nedenleri dışında bir isabetsizlik görülmemiş olduğundan, sanık müdafinin; bir sebebe dayanmayan, katılan … vekilinin; yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine, Ancak; 1- Sanığın, maktul …’ı öldürme kastına yönelik çok sayıda bıçak darbesi vurmak şeklindeki eylemlerinin, otopsi raporunda belirtilen yaraları meydana getirmesinin, canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme amacı güttüğünü tek başına ortaya koymayacağı gibi, bu amaçla hareket ettiğine yönelik dosyada kesin ve inandırıcı kanıt bulunmadığı anlaşıldığından, sanığın eylemine uyan TCK.nin 81. maddesi gereğince cezalandırılması yerine, suç vasfında yanılgıya düşülerek, canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürmek suçundan cezalandırılmasına karar verilmesi, 2- 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun “Takdiri İndirim Nedenleri” başlıklı 62. maddesinde; “fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir. Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususlar göz önünde bulundurulabilir. Takdiri indirim nedenleri kararda gösterilir” şeklinde düzenleme yer almaktadır. 5237 sayılı TCK’nin 62. maddesinin ikinci fıkrasında takdiri indirim nedenleri sayıldıktan sonra “gibi” denilmek suretiyle takdiri indirim nedenlerinin yasada sayılanlarla sınırlı olmadığı, aksine bunların örnek olarak belirtildiği açıkça vurgulanmıştır. Burada sayılan “failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri” gibi nedenler, uygulamada sınırlayıcı değil yol gösterici nitelikteki gerekçelerdir. Bunun sonucu olarak da, 5237 sayılı TCK’nin takdiri indirim nedenleri yönünden serbest değerlendirme sistemini benimsediği kabul edilmektedir. Serbest takdir sisteminin bir gereği Hâkim; “failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri”nin yanında, her somut olaya göre değişebilecek ve önceden öngörülemeyecek nedenleri de birlikte değerlendirerek bu hususta hak, adalet ve nasafet kurallarına uygun biçimde uygulama yapacaktır. 07.06.1976 gün ve 3-4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile bu doğrultudaki birçok Ceza Genel Kurulu kararında açıkça vurgulandığı üzere; yasa koyucu, takdiri indirim hükmünün tatbiki konusunda uygulamada çıkabilecek olan ve önceden öngörülme olanağı bulunmayan çeşitli halleri kapsayacak bir kalıp bulmanın zorluğu karşısında indirim nedenlerini kısıtlamaktan özenle kaçınmıştır. Hâkimin bu konudaki takdir yetkisi sınırsız olmayıp, bütün kararlarda olduğu gibi takdiri indirimin uygulanmasına veya uygulanmamasına ilişkin kararlar da gerekçeli olmalıdır. Bununla birlikte gösterilen gerekçelerin hak, adalet ve nasafet kuralları ile dosya içeriğine uygunluğunun Yargıtay denetimine tabi olacağında da kuşku bulunmamaktadır. Nitekim Ceza Genel Kurulunun 27.09.2011 gün ve 122-187 sayılı kararında da benzer hususlara işaret edilmiştir. Bu açıklamalar ışığında somut olayda takdiri indirim uygulanmasının “makul” ve “makbul” olup olmadığı değerlendirildiğinde; yukarıda ayrıntıları ile açıklanan suçun işlenme biçimindeki hususiyetler, toplumda meydana getirdiği tepki ve infial, kamu vicdanını rencide edici niteliği nazara alındığında, takdiri indirime müstehak görülmeyen sanık lehine, hak etmediği halde takdiri indirim uygulanmasına karar verilmesi suretiyle eksik cezaya hükmolunması, Bozmayı gerektirmiş olup, sanık müdafiinin ve katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün tebliğnamedeki düşünceye aykırı olarak BOZULMASINA, 26/03/2019 gününde oy birliği ile karar verildi.
Bunların dışında soykırım, insanlığa karşı suçlar ve devletin güvenliğine, anayasal düzene karşı bazı suçlar da müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir.
İnfaz rejimindeki farklar
Ağırlaştırılmış müebbet: sıkı güvenlik rejimi
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, 5275 sayılı Kanun m. 25’te düzenlenen sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilir. Bu rejimin başlıca özellikleri şunlardır:
- Hükümlü tek kişilik odada barındırılır.
- Günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır. Risk ve güvenlik gerekleri ile iyi hâle göre bu süre uzatılabilir ve aynı ünitede kalan hükümlülerle sınırlı temasa izin verilebilir.
- Eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve vasisi, on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere hükümlüyü ziyaret edebilir.
- Hükümlü, kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde on beş günde bir kez, on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.
- Hükümlü ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.
- Cezanın infazına hiçbir surette ara verilemez.
Müebbet: genel infaz rejimi
Müebbet hapis cezası genel hükümlere göre infaz edilir. Sıkı güvenlik rejimindeki tek kişilik oda, sınırlı ziyaret ve izin yasağı gibi kurallar bu cezada uygulanmaz. Hükümlü, iyi hâli ve mevzuattaki diğer koşulları taşıyorsa diğer hükümlüler gibi açık ceza infaz kurumuna ayrılma ve izin imkânlarından yararlanabilir.
Koşullu salıverilme süreleri: “kaç yıl yatılır?”
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının bir bölümünü cezaevinde iyi hâlli olarak geçirmesi üzerine kalan kısmı denetim altında dışarıda geçirmesidir. 5275 sayılı Kanun m. 107/2’ye göre:
| Ceza türü | Genel kural | Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet | 30 yıl | 36 yıl |
| Müebbet | 24 yıl | 30 yıl |
Örgüt kurma veya yönetme ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlara ilişkin süreler 5275 sayılı Kanun m. 107/4’te düzenlenmiştir.
Birden fazla cezada süreler artar. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyette süre otuz altı yıl, birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyette otuz yıldır (m. 107/3). Örgüt kurma veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süreler sırasıyla kırk ve otuz dört yıldır (m. 107/4). Tekerrür hâlinde ise ağırlaştırılmış müebbette otuz dokuz, müebbette otuz üç yıl uygulanır (m. 108/1).
Bazı hâllerde koşullu salıverilme hiç mümkün değildir. TCK’nın devletin güvenliğine, anayasal düzene ve millî savunmaya karşı suçlarından birinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar koşullu salıverilmeden yararlanamaz (m. 107/16).
Denetim süresi
Koşullu salıverilen hükümlü, cezaevinde geçirmesi gereken süre kadar denetim süresine tabi tutulur (m. 107/6). Örneğin müebbet hapis cezasından yirmi dört yıl sonra koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi de yirmi dört yıldır. Denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenirse veya yükümlülüklere uymakta ısrar edilmezse koşullu salıverilme kararı geri alınır (m. 107/12). Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m. 107/14).
Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, talepleri hâlinde cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını denetimli serbestlik tedbiriyle infaz edebilir. Bu konuda infaz hâkimi karar verir (m. 105/A).
Müebbet cezayı süreli cezaya dönüştüren hâller
Bazı ceza indirim hükümleri müebbeti belirli süreli bir hapis cezasına çevirir. Cezanın fiilî süresini en çok bu hükümler değiştirir.
Takdiri indirim (TCK m. 62/1)
Fail yararına takdiri indirim nedenleri varsa ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine yirmi beş yıl hapis cezası verilir. Bu hükümde oransal indirim yapılmaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müebbet hapis cezasından takdiri indirim nedeniyle altıda bir oranında indirim yapılmasını yasaya aykırı bulmuş, bu ibareyi hüküm fıkrasından çıkararak hükmü düzelterek onamıştır. Karar metni aşağıdadır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2014/1472, K. 2014/3589, T. 23.06.2014
1. Ceza Dairesi 2014/1472 E. , 2014/3589 K. “İçtihat Metni” MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi SUÇ : Kasten öldürme HÜKÜM : 5237 sayılı TCK.nun 81/1,62/1,53 ,63,54 md. uyarınca 25 yıl hapis cezası
TÜRK MİLLETİ ADINA Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanık …’un maktül …’i kasten öldürme suçunun sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde suç niteliği tayin, takdire ilişen cezayı azaltıcı sebebin niteliği takdir kılınmış, savunması inandırıcı gerekçelerle reddedilmiş, incelenen dosyaya göre verilen hükümde düzeltme nedeni dışında isabetsizlik görülmemiş olduğundan, sanık müdafiilerinin temyiz dilekçelerinde ve duruşmalı incelemede sübuta, eksik incelemeye, suçun niteliğine, haksız tahrik indirimi uygulanması gerektiğine, yasal savunma koşullarının oluştuğuna, vesaireye yönelen ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, 5237 sayılı TCK.nun 62. maddesi uyarınca sanık hakkında cezayı hafifleten takdiri nedenlerin varlığı halinde, müebbet hapis cezası yerine yirmibeş yıl hapis cezası verileceği, diğer cezaların altıda birine kadarının indirileceği anlaşılmakla, sanık hakkında 5237 sayılı TCK.nun 81. maddesi uyarınca belirlenen müebbet hapis cezasından, 62. madde uyarınca 1/6 oranında indirim yapılması yasaya aykırı ise de bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, hüküm fıkrasının mahsus bölümündeki “takdiren 1/6 oranında indirim yapılarak” ibaresinin çıkartılmasına karar verilmek suretiyle CMUK.nun 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak DÜZELTİLEN, re’sen de temyize tabi bulunan hükmün tebliğnamedeki düşünce gibi (ONANMASINA), 23.06.2014 gününde oybirliği ile karar verildi. 23.06.2014 gününde verilen iş bu karar Yargıtay Cumhuriyet Savcısı ‘in huzurunda ve duruşmada savunmasını yapmış bulunan sanık … müdafiileri Avukat … ve…’nun yokluklarında 26.06.2014 gününde usulen ve açık olarak anlatıldı.
Haksız tahrik (TCK m. 29)
Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişiye ağırlaştırılmış müebbet yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
Yaş küçüklüğü (TCK m. 31)
Fiili işlediği sırada on iki ile on beş yaş arasında olup ceza sorumluluğu bulunan çocuklara ağırlaştırılmış müebbet yerine on üç yıldan on sekiz yıla, müebbet yerine on yıldan on iki yıla kadar hapis cezası verilir (m. 31/2). On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklara ağırlaştırılmış müebbet yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla, müebbet yerine on beş yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir (m. 31/3).
2026 değişikliği: çocuklar bakımından yeni istisna
8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanunla TCK m. 31’e dördüncü fıkra eklendi. Fıkra yalnızca kasten öldürme (m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m. 87/2 ve 4) suçlarında uygulanır. Kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm olunması gibi hususlar gözetilerek, bu suçları işleyen on beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklara üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. On iki ile on beş yaş arasındaki ceza sorumluluğu bulunan çocuklara ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir. Bu değişiklikle, kasten öldürme suçunu işleyen on beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklar hakkında üçüncü fıkra uygulanmazsa yetişkinler için öngörülen müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilebilir. On iki ile on beş yaş arasındaki çocuklar bakımından ise üçüncü fıkranın uygulanması müebbet sonucunu doğurmaz; ceza ağırlaştırılmış müebbet yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla, müebbet yerine on beş yıldan on sekiz yıla kadar hapis olur.
Aynı Kanunla 5275 sayılı Kanun m. 107/5 de değiştirildi. Hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir günün koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılması kuralı, kasten öldürme (TCK m. 81, 82, 83), cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı (m. 102, 103), uyuşturucu imal ve ticareti (m. 188) ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma (m. 220) suçlarında uygulanmaz.
Uluslararası boyut
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, hükümlüye salıverilme umudu tanımayan ve cezanın belirli bir süre sonra gözden geçirilmesine imkân vermeyen ömür boyu hapis cezalarını Sözleşme’nin 3. maddesi bakımından sorunlu görür. Mahkeme, Öcalan/Türkiye (No. 2) kararında (18/03/2014), koşullu salıverilme imkânı bulunmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yönünden 3. maddenin ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu içtihat, 5275 sayılı Kanun m. 107/16 kapsamındaki cezalar bakımından tartışılmaya devam etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Müebbet hapis cezası alan kişi 24 yıl sonra mutlaka serbest kalır mı?
Hayır. Koşullu salıverilme, cezaevinde geçirilen sürenin iyi hâlli olarak tamamlanmasına bağlıdır (5275 sayılı Kanun m. 107/1). Ceza infaz kurumu idaresi gerekçeli bir rapor hazırlar ve infaz hâkimliğine verir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa koşullu salıverilmeye dosya üzerinden karar verir; bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir (m. 107/11).
Tutuklulukta geçen süre müebbet cezadan düşülür mü?
Düşülür. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir (TCK m. 63). Bu süreler koşullu salıverilme hesabında da dikkate alınır.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlü izne çıkabilir mi?
Çıkamaz. Sıkı güvenlik rejiminde hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez (5275 sayılı Kanun m. 25/1-g).
Teşebbüs hâlinde kalan kasten öldürmede müebbet ceza verilir mi?
Verilmez. Suç teşebbüs aşamasında kalırsa, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre ağırlaştırılmış müebbet yerine on dört yıldan yirmi bir yıla, müebbet yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 35/2). Bu sınırlar 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunla artırılmıştır.
Sonuç
Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet kanunda ömür boyu sürer; ancak koşullu salıverilme hükümleri nedeniyle belirli bir süre sonra denetimli bir döneme dönüşebilir. Genel kuralda bu süre müebbette yirmi dört, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıldır. Nitelikli hâlin doğru belirlenmesi ile takdiri indirim, haksız tahrik ve yaş küçüklüğü hükümlerinin uygulanması cezanın türünü ve süresini doğrudan değiştirir. Somut dosyaya ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçilebilir.
Kanunların güncel metni: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.