Av. Emrah Karatay
Mirasbırakanın sağlığında bir taşınmazını çocuklarından birine veya başka bir yakınına tapuda “satış” olarak devretmesi, ancak gerçekte hiçbir bedel almaması uygulamada sık rastlanan bir durumdur. Bu işlem çoğu zaman diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapılır ve tapuda gösterilen satış, gerçekte bir bağışlamayı gizler. Yargıtay’ın 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, bu tür işlemlere “muris muvazaası” adını vermiş ve miras hakkı zedelenen mirasçıların tapu iptali ve tescil davası açabileceğini kabul etmiştir.
Bu sayfada muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil dava dilekçesinin nasıl yazılacağı ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Muris muvazaasının şartları “Muris Muvazaası“, ispat yöntemleri “Muris Muvazaasında İspat ve Deliller” yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesidir.
- Dayanak, Yargıtay’ın 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile TBK m. 19’dur; görünürdeki satış muvazaalı, gizli bağış ise resmî şekilde yapılmadığından geçersizdir.
- Dava, mirasbırakanın ölümünden sonra açılır ve zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.
- Her mirasçı tek başına ve kendi miras payı oranında dava açabilir.
- Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12); görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; arabuluculuk şartı yoktur.
- Muvazaa tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir; muvazaa ispatlanamazsa terditli olarak tenkis istenebilir.
Kanun metni
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 19/1
“Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.”
Dava açmadan önce
Muvazaa olgusunu gösteren işaretlerin toplanması
Muris muvazaasında asıl tartışma, mirasbırakanın gerçek amacının mirasçılardan mal kaçırmak olup olmadığıdır. Yargıtay bu amacı belirlerken şu olguları birlikte değerlendirir:
- Tapuda gösterilen satış bedeli ile taşınmazın işlem tarihindeki gerçek değeri arasında açık bir fark bulunması.
- Alıcının taşınmazı satın alacak ekonomik gücünün bulunmaması.
- Mirasbırakanın taşınmazı satmak için makul bir sebebinin, örneğin borcu veya hastalığı nedeniyle paraya ihtiyacının bulunmaması.
- Satış bedelinin mirasbırakanın hesabına girdiğine dair bir iz olmaması.
- Mirasbırakanın diğer çocuklarıyla arasında küslük veya alıcı çocuğa karşı yakınlık gibi duygusal sebepler.
- Mirasbırakanın yaşına ve sağlık durumuna göre işlemin ölümden kısa süre önce yapılması.
- Mirasbırakanın tüm veya büyük bölüm malvarlığını tek bir mirasçıya devretmesi.
- Taşınmazın devirden sonra da mirasbırakan tarafından kullanılmaya devam edilmesi.
Mirasbırakanın diğer mirasçılara da benzer değerde mal vermesi, yani “denkleştirme” amacıyla hareket etmesi ya da alıcının mirasbırakana uzun süre baktığı için minnet borcunu ödeme amacının bulunması, mal kaçırma kastının bulunmadığı yönünde değerlendirilir. Bu nedenle dilekçede bu ihtimallerin neden somut olayda bulunmadığı da açıklanmalıdır.
Belgelerin ve tanıkların hazırlanması
Tapu müdürlüğünden işlem tarihli akit tablosu ve tedavüllü tapu kaydı, mirasçılık belgesi, mirasbırakanın ve alıcının işlem tarihindeki banka hesap hareketleri ve gelir durumunu gösteren SGK kayıtları getirtilmelidir. Mirasbırakanın gerçek amacını bilen komşu, akraba ve aile dostları tanık olarak gösterilmelidir. Muris muvazaasında mirasçılar işleme taraf olmayan üçüncü kişi konumunda olduklarından, muvazaa tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. Taşınmazın aynına ilişkin olduğundan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12/1). Birden fazla taşınmaz farklı yerlerdeyse, HMK m. 12/3 uyarınca taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde tek dava açılabilir. Bu davada arabuluculuk dava şartı değildir. Dava harcı, davacının miras payına düşen taşınmaz değeri üzerinden nispi olarak alınır. Dava açılırken tapu kaydına davanın şerh edilmesi için ihtiyati tedbir istenmesi, davalının taşınmazı üçüncü kişiye devretmesini önler.
Muris muvazaası tapu iptal ve tescil dava dilekçesi örneği
… ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
DAVALI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
DAVA: Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, olmadığı takdirde tenkis istemidir.
DAVA DEĞERİ: Davacının miras payına isabet eden taşınmaz değeri olan … TL
AÇIKLAMALAR
1. Davacı ile davalının babası olan muris …, …/…/… tarihinde vefat etmiştir. Mirasçılık belgesine göre murisin mirasçıları davacı, davalı ve …’dır. Davacının yasal miras payı …’dir.
2. Muris, …/…/… tarihinde … Tapu Müdürlüğünde … yevmiye numarası ile … ili, … ilçesi, … ada, … parsel numaralı taşınmazını davalıya satış göstererek devretmiştir. Akit tablosunda satış bedeli … TL olarak gösterilmiştir.
3. Taşınmazın işlem tarihindeki gerçek değeri … TL civarında olup gösterilen bedel gerçek değerin çok altındadır. Davalının işlem tarihinde taşınmazı satın alacak geliri ve birikimi bulunmamaktadır. Murisin herhangi bir borcu veya paraya ihtiyacı bulunmadığı gibi satış bedelinin murisin hesabına girdiğine dair de bir kayıt yoktur.
4. Muris, devirden sonra da ölümüne kadar taşınmazda oturmaya devam etmiştir. Murisin davacı ile arasında … yılından itibaren küslük bulunmakta olup muris, çevresine “evi …’ya bırakacağım, diğerlerine bir şey kalmasın” şeklinde beyanlarda bulunmuştur.
5. Görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığından TBK m. 19 uyarınca muvazaalıdır. Gizli bağışlama sözleşmesi ise TMK m. 706 ve TBK m. 237 uyarınca resmî şekilde yapılmadığından geçersizdir. Yargıtay’ın 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca miras hakkı zedelenen davacı, miras payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir.
6. Mahkeme muvazaa iddiasını yerinde görmezse, işlem saklı paylı mirasçı olan davacının saklı payını ihlal ettiğinden, TMK m. 560 ve 565 uyarınca terditli olarak tenkis talep edilmektedir. Davacı saklı payının zedelendiğini murisin ölümünden sonra …/…/… tarihinde öğrenmiştir.
7. Dava süresince davalının taşınmazı üçüncü kişilere devretmesini önlemek için tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulması gerekmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 6098 sayılı TBK m. 19, 237; 4721 sayılı TMK m. 506, 560-571, 706, 1025; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı kararı; HMK m. 12, 389 vd.; ilgili mevzuat.
DELİLLER: Mirasçılık belgesi, tapu kaydı, akit tablosu ve tedavüllü kayıt, tarafların banka ve SGK kayıtları, vergi kayıtları, keşif, bilirkişi incelemesi (işlem tarihindeki değer), tanıklar (…, …), ihtiyati tedbir ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu taşınmazın tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulmasına,
2. … ada, … parsel numaralı taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının davacının miras payı oranında iptali ile davacı adına tesciline,
3. Mahkeme aksi kanaatte ise, davacının saklı payını ihlal eden kısım yönünden tenkis kararı verilmesine,
4. Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Davacı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Mirasçılık belgesi, tapu kaydı, akit tablosu, tanık listesi, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Muvazaayı gösteren olgular somut duruma göre ayrıntılı biçimde yazılmalıdır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
Miras payı oranında talep
Her mirasçı, tapunun tamamının değil, yalnızca kendi miras payı oranında iptalini ve kendi adına tescilini isteyebilir. Tüm mirasçılar adına tescil isteniyorsa, diğer mirasçıların da davaya katılması veya tereke temsilcisi atanması gerekir.
Taşınmaz üçüncü kişiye devredilmişse
Davalı taşınmazı iyiniyetli üçüncü kişiye satmışsa, tapu sicilinin güvenilirliği ilkesi uyarınca üçüncü kişinin edinimi korunur (TMK m. 1023). Bu durumda tapu iptali yerine davalıdan tazminat istenir. Bu konu “Muris Muvazaasında Taşınmaz Satılmışsa: Tazminat Davası” yazımızda anlatılmıştır.
Murisin parasıyla alınan taşınmaz
Mirasbırakanın kendi parasıyla bir mirasçı adına doğrudan üçüncü kişiden taşınmaz satın alması muris muvazaası değildir; bu durumda tenkis veya mal kaçırma iddiası farklı yollarla ileri sürülür. Ayrıntılar “Mirasbırakanın Parasıyla Mirasçı Adına Alınan Taşınmaz” yazımızdadır.
Davadan sonra
Mahkeme tapu ve banka kayıtlarını getirtir, keşif yaparak taşınmazın işlem tarihindeki değerini tespit ettirir ve tanıkları dinler. Muvazaa ispatlanırsa tapu iptali ve tescil kararı verilir. Karar kesinleştikten sonra tapu müdürlüğüne gönderilerek tescil yapılır. Tenkise karar verilmesi hâlinde ise TMK m. 564 uyarınca davalıya, tenkis edilen kısmın bedelini ödeyerek taşınmazı alıkoyma imkânı tanınabilir.
Sık yapılan hatalar
- Mirasbırakan sağken dava açmak; dava ancak ölümden sonra açılabilir.
- Tapunun tamamının iptalini istemek.
- Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki farkı ve diğer işaretleri ortaya koymamak.
- Terditli tenkis talebini eklememek veya tenkis süresini kaçırmak.
- İhtiyati tedbir istememek; dava sürerken taşınmaz devredilebilir.
Sıkça sorulan sorular
Muris muvazaası davası için süre var mı?
Hayır. Dava zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak terditli tenkis talebi için TMK m. 571’deki süreler geçerlidir.
Mirasbırakan hayattayken bir şey yapılabilir mi?
Mirasbırakan sağken muris muvazaası davası açılamaz. Kısıtlılık şartları varsa vesayet yoluna başvurulabilir.
Davalı, bedeli ödediğini nasıl ispat eder?
Davalı, satış bedelini gerçekten ödediğini banka kayıtları, kredi belgeleri veya mirasbırakanın hesabına giren paralarla gösterebilir. Bedelin ödendiği ve mirasbırakanın gerçekten satış iradesiyle hareket ettiği anlaşılırsa muvazaa iddiası reddedilir.
Dava açmak için diğer mirasçıların onayı gerekir mi?
Gerekmez. Her mirasçı kendi payı oranında tek başına dava açabilir; diğer mirasçılar isterlerse ayrı dava açar veya davaya katılır.
Bağış açıkça yapılmışsa ne olur?
Tapuda bağış olarak yapılan devirde muvazaa yoktur; bu durumda yalnızca tenkis davası açılabilir.
Davalı da mirasçı ise sonuç nasıl hesaplanır?
Davalı mirasçının kendi miras payı oranındaki kısım iptal edilmez. Örneğin iki çocuklu bir mirasta taşınmaz bir çocuğa muvazaalı olarak devredilmişse, diğer çocuk tapunun yalnızca kendi payına düşen kısmının iptalini ve adına tescilini isteyebilir.
Muris muvazaası davası ne kadar sürer?
Tanık dinlenmesi, keşif ve bilirkişi incelemesi nedeniyle ilk derece aşaması genellikle bir ile iki yıl arasında sonuçlanır.
Sonraki adım
Akit tablosu, tapu kaydı ve tarafların işlem tarihindeki mali durumunu gösteren kayıtlar toplanmalı, mal kaçırma kastını bilen tanıklar belirlenmelidir. Dava, yukarıdaki örnek esas alınarak ihtiyati tedbir talebiyle birlikte taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.
Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 19, 237; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560-571, 706, 1023, 1025; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12, 389.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.