Mirasbırakanın Parasıyla Mirasçı Adına Alınan Taşınmaz

Miras uyuşmazlıklarında sık karşılaşılan bir tablo şudur: Baba bir müteahhitten ya da üçüncü bir kişiden daire satın alır, bedeli kendi hesabından öder, ama tapuyu doğrudan oğlu adına yaptırır. Baba öldükten sonra diğer çocuklar bu dairenin de terekeye girmesi gerektiğini düşünür ve muris muvazaası davası açmak ister. Burada önemli bir engel vardır: Tapu hiçbir zaman babanın adına kayıtlı olmamıştır. Babanın tapuda yaptığı bir devir yoktur. Muris muvazaası ise mirasbırakanın kendi adına kayıtlı bir taşınmazı devretmesini konu alır.

Bu yazıda mirasbırakanın parasını ödediği taşınmazın doğrudan bir mirasçı adına tescil edildiği durumlarda neden muris muvazaası davasının açılamadığını ve diğer mirasçıların başvurabileceği tenkis, denkleştirme ve diğer yolları anlatıyoruz.

Muris muvazaası neden uygulanmaz?

Muris muvazaası, Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli, 1974/1 E. ve 1974/2 K. sayılı içtihadı birleştirme kararıyla şekillenmiş bir kurumdur. Bu karara göre mirasbırakan, kendi adına kayıtlı bir taşınmazı mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla tapuda satış gibi gösterip gerçekte bağışlamışsa, görünürdeki satış ve gizlenen bağış geçersizdir. Mirasçılar bu durumda tapunun iptalini ve kendi payları oranında tescilini isteyebilir.

Kararın uygulanabilmesi için mirasbırakandan yapılmış bir temlik, yani mirasbırakanın kendi malını devretmesi gerekir. Mirasbırakan taşınmazı hiç kendi adına tescil ettirmemiş, bedeli satıcıya ödeyip tapuyu doğrudan çocuğu adına yaptırmışsa, tapu kaydı satıcıdan çocuğa geçmiştir. Satıcı ile çocuk arasındaki satış gerçektir; satıcı bedeli almış ve taşınmazı devretmiştir. Muvazaalı olan bir işlem yoktur. Mirasbırakanın yaptığı, satış bedelini kendi cebinden ödeyerek çocuğuna bir kazandırma yapmaktır.

Bu nedenle bu durumda tapu iptal ve tescil davası muris muvazaasına dayanılarak açılırsa reddedilir. Mirasçıların hakkı ortadan kalkmaz; ama başka bir hukuki yola başvurmaları gerekir.

Benzer görünen ama farklı olan durumlar

Bazı tablolar ilk bakışta benzese de muris muvazaası kapsamına girer:

• Mirasbırakan taşınmazı önce kendi adına almış, sonra çocuğuna satış göstererek devretmişse: Ortada mirasbırakandan bir temlik vardır. Muris muvazaası koşulları araştırılır.
• Mirasbırakan kendi adına kayıtlı taşınmazı satıp elde ettiği parayla çocuğu adına yeni bir taşınmaz almışsa: Satılan ilk taşınmazın satışı gerçekse muris muvazaası uygulanmaz; yeni taşınmaz için bu yazıda anlatılan tenkis ve denkleştirme yolları gündeme gelir.
• Bedelin bir kısmını mirasbırakan, bir kısmını çocuk ödemişse: Mirasbırakanın ödediği kısım bir kazandırmadır. Tenkis ve denkleştirme hesabı bu kısım üzerinden yapılır.

Hangi tablonun söz konusu olduğunu anlamak için taşınmazın tapu kaydındaki ilk tescilden itibaren bütün el değiştirmeleri incelenmelidir.

Diğer mirasçıların başvurabileceği yollar

1. Tenkis davası

Mirasbırakanın bir mirasçısına taşınmaz alması için ödediği bedel, karşılıksız bir kazandırmadır. Kanun bazı sağlararası kazandırmaları ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi tutar:

Çocuğa ev alınması için ödenen bedel, çoğu durumda birinci bentteki “altsoyuna malvarlığı devri” ya da dördüncü bentteki “saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla” yapılan kazandırma kapsamında değerlendirilir. Dördüncü bent bakımından, kazandırmanın saklı payları etkisiz kılma amacının açık olması gerekir.

Tenkis davası yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılar tarafından açılabilir. Saklı pay sahibi mirasçılar, altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. Davacı, terekenin ve mirasbırakanın sağlığında yaptığı tenkise tabi kazandırmaların toplamı üzerinden kendi saklı payını hesaplar; aldığı değer saklı payından azsa aradaki fark kadar tenkis ister.

Tenkis davasının süresi hak düşürücüdür:

Mirasçılar, babalarının ölümünden sonra taşınmazın bedelini babanın ödediğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde harekete geçmelidir. Tenkisin hesaplanması ve sırası için Tenkis Davası ve Saklı Pay: Oranlar, Hesaplama, Tenkis Sırası ve Süreler yazımıza bakılabilir.

2. Denkleştirme

Tenkis, saklı payı korumaya yöneliktir; denkleştirme ise yasal mirasçılar arasında eşitliği sağlamaya. Denkleştirmenin şartları daha geniştir:

Babanın oğluna ev alması için ödediği bedel, babanın aksini açıkça belirtmediği durumda denkleştirmeye tabidir. Denkleştirme yükümlüsü mirasçı, aldığını aynen geri verebilir ya da değerini miras payından mahsup ettirebilir (TMK m. 671). Denkleştirme, terekenin paylaştırılması sırasında, örneğin ortaklığın giderilmesi ya da mirasın paylaşılması davasında ileri sürülür. Bu kurumu Mirasta Denkleştirme (TMK 669): Sağlığında Verilen Mallar Paylaşmada Nasıl Hesaplanır? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Tenkisle denkleştirmenin önemli bir farkı vardır: Denkleştirme, saklı payın zedelenmiş olmasını aramaz. Saklı payı zedelenmemiş bir mirasçı da, kardeşine yapılan kazandırmanın miras paylaşımında hesaba katılmasını isteyebilir.

3. İnanç sözleşmesi iddiası

Bazı durumlarda mirasbırakan taşınmazı kendisi için almış, ama vergi, borç ya da başka bir nedenle tapuyu güvendiği çocuğu adına yaptırmıştır. Çocuğun taşınmazı mirasbırakan için elinde tuttuğu ve istendiğinde geri vereceği konusunda bir anlaşma varsa bu bir inanç sözleşmesidir. Bu durumda mirasçılar, terekeye ait bir hakkın iadesini ister. İnanç sözleşmesinin ispatında yazılı delil aranır. Bu konuyu İnanç Sözleşmesi: Güvenle Devredilen Tapunun Geri Alınması ve Yazılı Delil Şartı yazımızda ayrıca anlattık.

4. Ödünç iddiası

Mirasbırakan parayı çocuğuna bağışlamamış, ödünç vermişse, ödünç verilen para terekenin alacağıdır. Bu alacak, mirasçıların birlikte hareket etmesiyle ya da tereke temsilcisi aracılığıyla istenir. Ödünç iddiası da belgelerle desteklenmelidir.

Davaların tarafları ve mahkemesi

Tenkis davası: Saklı payı zedelenen mirasçı tarafından, kendisine kazandırma yapılan mirasçıya karşı açılır. Her mirasçı kendi saklı payı için tek başına dava açabilir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ölüme bağlı tasarrufların tenkisinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11/1-a). Sağlararası kazandırmaların tenkisinde istem taşınmazın aynına yönelikse taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi de tartışılır; bu nedenle yetki dava açılmadan önce ayrıca değerlendirilmelidir.

Denkleştirme: Ayrı bir dava olarak değil, çoğu zaman mirasın paylaşılması ya da ortaklığın giderilmesi davasında, paylaşma yapılırken ileri sürülür. Denkleştirme yükümlüsünün aldığı değer, payından mahsup edilir.

İnanç sözleşmesi ve ödünç: Bu istemler terekeye ait bir hakkın ileri sürülmesidir. Mirasçıların birlikte dava açması ya da tereke temsilcisi atanması gerekir. Mirasçılardan biri dava açmışsa, diğerlerinin davaya katılması ya da onay vermesi sağlanır; sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesinden tereke temsilcisi atanması istenir.

Mirasbırakan sağlığında ne yapabilirdi?

Bir çocuğuna ev alan mirasbırakan, ileride çıkacak uyuşmazlığı önlemek için bu kazandırmanın niteliğini yazılı olarak belirleyebilir. Kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığını ya da denkleştirmeye tabi olmadığını açıkça belirten bir beyan, paylaşmada nasıl hesap yapılacağını gösterir. Diğer çocuklara benzer kazandırmalar yapılması da eşitliği sağlar. Mirasbırakan bütün mirasçılarıyla birlikte bir miras taksim ya da mirastan feragat sözleşmesi de yapabilir.

İspat: paranın kimden çıktığı

Bu davalarda ilk ispat konusu, taşınmaz bedelinin gerçekten mirasbırakan tarafından ödendiğidir. Bunun için:

• Mirasbırakanın banka hesabından satıcıya ya da müteahhide yapılan havale ve EFT kayıtları
• Müteahhitle yapılan sözleşmede ödeme planı ve ödemeyi yapan kişinin adı
• Mirasbırakanın kredi kullanıp kullanmadığı, kredinin taşınmaz alımında kullanılıp kullanılmadığı
• Satıcının ya da müteahhidin tanıklığı
• Çocuğun o tarihteki geliri ve birikimi

Mahkeme bu kayıtları bankalardan ve ilgili kurumlardan getirtir. Dava dilekçesinde hangi banka ve hangi dönem için kayıt istendiği açıkça belirtilmelidir.

Kazandırmanın değeri nasıl belirlenir?

Tenkis ve denkleştirmede söz konusu olan, mirasbırakanın yaptığı kazandırmadır. Mirasbırakanın ödediği para doğrudan bir taşınmaz alımında kullanılmışsa, kazandırmanın değeri bu taşınmazla ilişkilendirilerek tartışılır. Değerin ödeme tarihindeki para tutarı mı, yoksa o parayla alınan taşınmazın bugünkü değeri mi olacağı, tenkis ve denkleştirmenin kendi hesaplama kurallarına göre belirlenir. Bu hesap bilirkişi incelemesiyle yapılır ve sonucu doğrudan etkilediği için davada ayrıca tartışılmalıdır.

Yargıtay kararlarında gizli bağış ve tenkis

1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı bu işlemlere uygulanmaz

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, muris muvazaasına ilişkin İçtihadı Birleştirme Kararının yalnızca mirasbırakanın kendi adına kayıtlı taşınmazları devretmesi hâlinde bağlayıcı olduğunu, bedelini ödeyerek üçüncü kişiden aldığı taşınmazı başkası adına tescil ettirmesi hâlinde ise uygulanamayacağını, Hukuk Genel Kurulu kararlarına da atıf yaparak açıklamıştır.

Saklı pay zedelenmişse tenkis yolu açıktır

Bu tür kazandırmalar karşısında diğer mirasçıların başvurabileceği temel yol tenkis davasıdır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu sonucu açık bir ifadeyle ortaya koymuştur.

Kazandırmanın değeri: paranın ölüm tarihindeki karşılığı

Tenkis hesabında hangi değerin esas alınacağı konusunda Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, gizli bağış iddiasının bulunduğu bir dosyada bağışlanan şeyin para olduğunu kabul etmiş ve bu paranın mirasbırakanın ölüm tarihinde ulaşacağı değerin denkleştirici adalet ilkesine göre belirlenmesini istemiştir.

Bu yaklaşıma göre hesapta taşınmazın bugünkü değeri değil, mirasbırakanın ödediği paranın ölüm tarihindeki alım gücü esas alınır. Bu nedenle ödeme tarihini ve tutarını gösteren banka kayıtları, tapu harç makbuzları ve satış sözleşmesi, tenkis davasının en önemli delilleridir.

Dava sürecinin aşamaları

1. Tapu müdürlüğünden taşınmazın ilk tescilden itibaren tedavüllü kaydı alınır; mirasbırakanın adına hiç tescil yapılıp yapılmadığı belirlenir.
2. Bedelin mirasbırakan tarafından ödendiğini gösteren banka ve sözleşme kayıtları araştırılır.
3. Mirasçılık belgesi alınır, saklı pay hesabı için terekenin dökümü çıkarılır.
4. Saklı pay zedelenmişse, öğrenme tarihinden başlayarak bir yıl içinde tenkis davası açılır.
5. Mirasın paylaşılması aşamasında denkleştirme talebi ileri sürülür.
6. Varsa inanç sözleşmesi ya da ödünç iddiası, yazılı delillerle birlikte ayrıca değerlendirilir.

Sıkça sorulan sorular

Dava açmadan önce

Tapu kaydının hiçbir zaman mirasbırakan adına olmadığı anlaşılıyorsa muris muvazaasına dayanmak yerine tenkis ve denkleştirme yollarına odaklanmak gerekir. Bedelin mirasbırakan tarafından ödendiğini gösteren banka kayıtları toplanmalı, saklı pay hesabı yapılmalı ve tenkis davası bir yıllık süre dolmadan açılmalıdır. Denkleştirme talebi ise mirasın paylaşıldığı davada ileri sürülür.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.