Sanal Devriye İşlemlerinin Hukuki Boyutu – Anayasa Mahkemesi ve CMK Işığında 2025 Güncel Değerlendirme

Sosyal medyada veya internet ortamında işlendiği ileri sürülen pek çok suçta soruşturmanın başlangıç belgesi, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı veya il birimlerince düzenlenen “sanal devriye” ya da “açık kaynak araştırma” raporudur. Bu raporlarda kolluk, internette yaptığı tarama sırasında tespit ettiği paylaşımları ve bu paylaşımları yapan hesapların kime ait olduğuna ilişkin bilgileri savcılığa bildirir.

Raporun hangi yetkiye dayanılarak düzenlendiği, içindeki bilgilerin delil olarak kullanılıp kullanılamayacağını belirler. Polise sanal ortamda araştırma yapma ve internet abonelerinin kimlik bilgilerine ulaşma yetkisi veren hüküm 2020 yılında Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Sanal devriye yetkisinin düzenlenmesi ve iptali

2 Ocak 2017 tarihli ve 680 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile PVSK’nın ek 6. maddesine bir fıkra eklenmiş, bu düzenleme 1 Şubat 2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. Fıkranın metni şöyleydi:

Polis, sanal ortamda işlenen suçlarda, yetkili Cumhuriyet başsavcılığının tespiti amacıyla, internet abonelerine ait kimlik bilgilerine ulaşmaya, sanal ortamda araştırma yapmaya yetkilidir. Erişim sağlayıcıları, yer sağlayıcıları ve içerik sağlayıcıları talep edilen bu bilgileri kolluğun bu suçlarla mücadele için oluşturduğu birimine bildirir.

2559 sayılı PVSK ek m. 6/18 (iptal edilmiş metin)

Anayasa Mahkemesi, 19.02.2020 tarihli ve E. 2018/91, K. 2020/10 sayılı kararıyla bu on sekizinci fıkrayı oybirliğiyle iptal etmiştir. Karar 30.04.2020 tarihli ve 31114 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa’nın 153. maddesine göre iptal edilen hüküm, kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; Mahkeme bu fıkra için ayrı bir yürürlük tarihi belirlememiştir.

İptal davasını açan milletvekilleri, sanal ortamda araştırma yetkisinin doğrudan adli kolluğa bırakılmasının ceza muhakemesi sistemiyle bağdaşmadığını, soruşturmayı başlatma ve yürütme yetkisinin Cumhuriyet savcısına ait olduğunu ve internet abonelerinin bilgilerinin polisin takdirine bırakılmasının özel hayatın gizliliğine ölçüsüz bir müdahale oluşturduğunu ileri sürmüş; kuralın Anayasa’nın 2., 13., 15. ve 20. maddelerine aykırı olduğunu savunmuştur. Anayasa Mahkemesi kuralı Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırı bularak iptal etmiş, 2. madde yönünden ayrıca inceleme yapmamış ve kuralın 15. maddeyle ilgisini görmemiştir.

Anayasa Mahkemesinin gerekçesi

Mahkeme önce internet abonelerine ait kimlik bilgilerinin niteliğini belirlemiştir:

Bu bağlamda internet abonelerine ait kimlik bilgileri kişisel veri niteliğindedir.

AYM, E. 2018/91, K. 2020/10, 19.02.2020, § 93

Mahkeme, kuralın kanunilik ölçütünü karşıladığını kabul etmiştir:

Anılan açıklamalar gözönünde bulundurulduğunda kuralın belirli ve öngörülebilir olduğu, dolayısıyla kanunilik ölçütünü karşıladığı anlaşılmaktadır.

AYM, E. 2018/91, K. 2020/10, 19.02.2020, § 97

İptalin dayanağı, sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bulunmamasıdır. Mahkeme, yetkili Cumhuriyet başsavcılığının belirlenmesi ve bu konudaki uyuşmazlıkların çözümünün CMK m. 161 uyarınca yargı mercilerine ait olduğunu tespit ettikten sonra şu sonuca ulaşmıştır:

Dolayısıyla yalnızca yetkili Cumhuriyet başsavcılığının belirlenmesi amacıyla kolluğa, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını sınırlamak suretiyle kuralda belirtilen yetkiyi tanımanın zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediği ve bu yönüyle dava konusu kuralla getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

AYM, E. 2018/91, K. 2020/10, 19.02.2020, § 101

Bu sonuca varıldığı için Mahkeme, kişisel verilerin korunmasına ilişkin özel güvenceler yönünden ayrıca inceleme yapmamıştır (§ 102). Kararda, kuralın olağan dönemde Anayasa’ya aykırı olduğu yönündeki tespitin olağanüstü dönem bakımından bir değerlendirme içermediği de belirtilmiştir (§ 103).

Önleyici istihbarat ile adli soruşturma arasındaki fark

İptal kararından sonra yürürlükte kalan PVSK ek m. 7, polise önleme amaçlı bir istihbarat yetkisi verir:

Polis, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğine dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve asayişi sağlamak üzere, ülke seviyesinde ve sanal ortamda istihbarat faaliyetlerinde bulunur, bu amaçla bilgi toplar, değerlendirir, yetkili mercilere veya kullanma alanına ulaştırır.

2559 sayılı PVSK ek m. 7/1

Bu fıkradaki “ve sanal ortamda” ibaresi de 680 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 28. maddesiyle eklenmiş ve 7072 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle kanunlaşmıştır. Aynı maddeye göre bilişim suçlarının önlenmesi amacıyla iletişimin ve internet veri trafiğinin tespiti, hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde maddede sayılan amirlerin yazılı emriyle yapılabilir. Yazılı emir yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde verir.

Maddenin önleme amacıyla toplanan kayıtların kullanımına ilişkin fıkrası şöyledir:

Bu madde hükümlerine göre yürütülen faaliyetler çerçevesinde elde edilen kayıtlar, birinci fıkrada belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.

2559 sayılı PVSK ek m. 7

Bir suçun işlendiği izlenimi doğduğunda ise adli süreç başlar. Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m. 160/1).

Soruşturmada yetki dağılımı

Cumhuriyet savcısı, emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür (CMK m. 160/2). Savcı her türlü araştırmayı doğrudan veya adli kolluk aracılığıyla yapabilir ve bütün kamu görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilir (CMK m. 161/1). Adli kolluk görevlileri el koydukları olayları derhâl savcıya bildirir ve savcının adliyeye ilişkin bütün emirlerini gecikmeksizin yerine getirir (CMK m. 161/2). Savcı emirlerini yazılı, acele hâllerde sözlü olarak verir; sözlü emir en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir (CMK m. 161/3).

İptal kararıyla kolluğun internet abonelerinin kimlik bilgilerini doğrudan erişim, yer ve içerik sağlayıcılarından isteme yetkisinin dayanağı ortadan kalkmıştır. Herkese açık bir paylaşımın görülerek savcılığa bildirilmesi bir ihbar niteliğindedir; bundan sonraki araştırma ve delil toplama işlemleri CMK m. 160 ve 161 uyarınca savcının emriyle yürütülür.

Bilgisayar ve hesap kayıtlarında arama (CMK m. 134)

Şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılması, kayıtlardan kopya çıkarılması ve bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesi CMK m. 134‘teki şartlara bağlıdır. Bunun için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması gerekir. Kararı hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı verir. Savcının kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir; süre dolar veya hâkim aksine karar verirse çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir (CMK m. 134/1).

Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine el koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır. Bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır (CMK m. 134/3-4).

Hukuka aykırı delil yasağı

Anayasa’nın 38. maddesine göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez. Ceza Muhakemesi Kanunu bu ilkeyi şu hükümlerle uygular:

• Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bir delilin ortaya konulması istemi reddolunur (CMK m. 206/2-a).
• Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m. 217/2).
• Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde, dosyada bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller ayrıca ve açıkça gösterilir (CMK m. 230/1-b).
• Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması hâlinde, temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa da hukuka kesin aykırılık var sayılır (CMK m. 289/1-i).

Kanuni dayanağı bulunmayan bir işlemle elde edilen delil, bu hükümler uyarınca hükme esas alınamaz. Bu yüzden savunma, delilin hangi işlemle, kimin emriyle ve hangi kanuni dayanakla elde edildiğini dosya üzerinden sorgulayabilir.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki üç kararda sanal devriye itirazı temyiz sebebi olarak ileri sürülmüş, Yargıtay hükümleri onamıştır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin Cumhurbaşkanına hakaret suçuna ilişkin kararında sanık müdafiinin temyiz sebebi, kararda şöyle özetlenmiştir:

Sanık müdafiinin temyiz istemi, sanığın 10.07.2018 tarihli paylaşımı ile Cumhurbaşkanını hedef almadığına, kolluğa sanal devriye yetkisi veren ilgili Kanun maddesinin Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edildiğine, bu kapsamda sanal devriye sonucunda elde edilen deliller ile sanık hakkında mahkumiyet kararı verilemeyeceğine yöneliktir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2025/7717, K. 2025/15868, T. 13.10.2025

Daire bu temyiz sebebini şu gerekçeyle reddetmiştir:

Davaya konu paylaşıma ilişkin ekran görüntüleri ve sanığın bu paylaşımı kendisinin gerçekleştirdiğine dair savunması doğrultusunda eylemin katılana yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum bulunduğuna yönelik Bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin takdir ve gerekçesi yerinde bulunmakla temyiz sebeplerinin reddine karar vermek gerekmiştir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2025/7717, K. 2025/15868, T. 13.10.2025

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama suçuna ilişkin kararında temyiz sebepleri arasında “IP araştırması yapılmaksızın eksik incelemeyle karar verildiğine, kolluğa sanal devriye yetkisi veren hükmün Anayasa Mahkemesince iptal edildiğine” ilişkin itiraz da yer almıştır. Daire hükümleri onamıştır (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2024/6647, K. 2025/8845, T. 12.05.2025).

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin silahlı terör örgütüne üye olma suçuna ilişkin kararında temyiz sebeplerinden biri “Kolluğun açık kaynak araştırması ya da sanal devriye olarak adlandırdığı uygulamanın dayanaksız olduğuna, tespitlerin hukuka aykırı delil niteliğinde olduğuna” ilişkindir. Daire hükmü onarken şu tespiti yapmıştır:

Yargılama sürecindeki usuli işlemlerin kanuna uygun olarak yapıldığı, hükme esas alınan tüm delillerin hukuka uygun olarak elde edildiğinin belirlendiği, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde eksiksiz olarak sergilendiği, özleri değiştirilmeksizin tartışıldığı, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırıldığı, eylemin doğru olarak nitelendirildiği ve kanunda öngörülen suç tipine uyduğu, yaptırımın kanuni bağlamda şahsileştirilmek suretiyle uygulandığı anlaşılmakla, sanık müdafilerinin yukarıda ilgili bölümde ileri sürdüğü temyiz sebepleri ve sair hususlar yerinde görülmemekle, sanık hakkında kurulan hükümde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2023/11149, K. 2023/8082, T. 30.10.2023

Savunma bakımından dikkat edilecek hususlar

• Sanal devriye raporunun hangi tarihte, hangi birim tarafından ve kimin talimatıyla düzenlendiği dosyadan tespit edilmelidir.
• Hesabın şüpheliye ait olduğunun hangi yöntemle belirlendiği; abone bilgilerinin savcılık veya hâkim kararıyla mı, yoksa kolluk tarafından doğrudan mı alındığı incelenmelidir.
• Şüphelinin bilgisayarında veya bilgisayar kütüklerinde arama yapıldıysa CMK m. 134’e göre verilmiş bir hâkim kararının ya da hâkim onayına sunulmuş bir savcı kararının bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
• Paylaşımın herkese açık mı, yoksa erişimi kısıtlı mı olduğu belirlenmelidir.
• Şüpheliye, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu ifade sırasında söylenir (CMK m. 147/1-e). Paylaşımın kabul edilip edilmeyeceği, dosyanın içeriği değerlendirilerek müdafiyle birlikte kararlaştırılmalıdır; yukarıdaki 2025/7717 sayılı kararda Daire, sanığın paylaşımı kendisinin yaptığına dair savunmasını gerekçesinde esas almıştır.

Sıkça sorulan sorular

Yararlanılan kaynaklar

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 13, 20, 38, 153
• 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ek m. 6, ek m. 7
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134, 147, 160, 161, 206, 217, 230, 289
• Anayasa Mahkemesi, E. 2018/91, K. 2020/10, T. 19.02.2020 (RG 30.04.2020, sayı 31114)
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2025/7717, K. 2025/15868, T. 13.10.2025
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2024/6647, K. 2025/8845, T. 12.05.2025
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2023/11149, K. 2023/8082, T. 30.10.2023

Mevzuat ve kararlar 16.10.2026 tarihinde mevzuat.gov.tr, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası ve Yargıtay karar arama sistemi üzerinden kontrol edilmiştir.

İlgili yazılar: Uyuşturucu Suçlarında Hukuka Aykırı Arama ve Yargıtay Kararları, Üst Araması Nedir, Nasıl Yapılır? Kaba Üst Yoklaması, Arama Kararı ve Hukuka Aykırı Arama

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez.

İlgili yazılar: Sosyal Medya Hesabım Çalındı, Ne Yapmalıyım?, Kanunun Kapsamı (CMK m.1). Kanunun güncel metni: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).