Tanık beyanı, ceza ve hukuk davalarında en sık başvurulan delillerden biridir. Bu nedenle tanığın gerçeğe aykırı beyanda bulunması, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 272. maddesinde adliyeye karşı bir suç olarak cezalandırılır. Ceza, beyanın hangi merci önünde verildiğine ve hangi suçun soruşturmasında yapıldığına göre değişir. Gerçeğin zamanında söylenmesi hâlinde ise etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.
KISA CEVAP
- Soruşturma kapsamında, tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde (örneğin Cumhuriyet savcısı) yalan tanıklık dört aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir (TCK m. 272/1).
- Mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili merci önünde yalan tanıklık bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektirir (m. 272/2).
- Üç yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturmasında ceza iki yıldan dört yıla kadar hapistir (m. 272/3).
- Aleyhine tanıklık yapılan kişi gözaltına alınmış, tutuklanmış veya mahkûm olmuşsa ceza önemli ölçüde artar (m. 272/4-8).
- Gerçeğin hükümden önce söylenmesi cezayı kaldırabilir veya indirebilir (m. 274).
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 272/2
Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
Suçun unsurları
Fail. Yalnızca tanık sıfatıyla dinlenen kişi bu suçu işleyebilir. Davanın tarafı veya şüpheli-sanık tanık değildir; tarafın gerçeğe aykırı beyanı ancak hukuk davasında yemin edilmişse TCK 275’teki yalan yere yemin suçunu oluşturabilir.
Gerçeğe aykırı beyan. Tanığın bildiği bir olayı farklı anlatması, bilmediği bir olayı biliyormuş gibi anlatması veya bildiği önemli bir hususu gizlemesi suçu oluşturabilir. Tanığın hatırlamadığını söylemesi ise tek başına yalan tanıklık değildir.
Yetkili merci. Beyan, kanunen tanık dinlemeye yetkili bir merci önünde verilmelidir. Cumhuriyet savcısı, mahkeme ve kanunla tanık dinleme yetkisi verilmiş kurullar bu kapsamdadır. Kolluğun kanunen tanık dinleme yetkisi bulunmadığından, Yargıtay kollukta verilen gerçeğe aykırı beyanların yalan tanıklık suçunu oluşturmadığını kabul etmektedir.
Kast. Tanık, beyanının gerçeğe aykırı olduğunu bilerek hareket etmelidir. Yanılma veya algı hatası suçu oluşturmaz.
Ağırlaştırıcı hâller
| Hâl | Sonuç |
|---|---|
| Aleyhine tanıklık yapılan kişiye gözaltı ve tutuklama dışında koruma tedbiri uygulanmışsa (m. 272/4) | Ceza yarı oranında artırılır |
| Kişi gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa (m. 272/5) | Ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumluluk |
| Kişi müebbet hapse mahkûm olmuşsa (m. 272/6) | 20 – 30 yıl hapis |
| Hapis dışında adli veya idari yaptırım uygulanmışsa (m. 272/8) | 3 – 7 yıl hapis |
Dördüncü ve beşinci fıkralar, aleyhine tanıklık yapılan kişinin fiili işlemediği için beraat etmesi veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi şartına bağlıdır.
Etkin pişmanlık ve indirim
Etkin pişmanlık (m. 274). Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hak kısıtlaması veya yoksunluğu sonuçlayan bir karar verilmeden ya da hükümden önce gerçek söylenirse ceza verilmez. Hak kısıtlayıcı karardan sonra ama hükümden önce söylenirse ceza üçte ikiden yarıya kadar, mahkûmiyet kesinleşmeden önce söylenirse yarıdan üçte bire kadar indirilebilir.
Yakınlar hakkında indirim (m. 273). Kişinin kendisinin, üstsoy, altsoy, eş veya kardeşinin soruşturmaya uğramasına neden olabilecek bir konuda yalan söylemesi ya da tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılmadan dinlenmesi hâlinde ceza indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir. Bu hüküm özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanmaz.
Yargıtay uygulamasında öne çıkan ilkeler
- Tanığın gerçeğe aykırı her beyanı yalan tanıklık suçunu oluşturmaz; tanığın bilerek ve isteyerek gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu, yani kast unsuru ayrıca ispat edilmelidir.
- Kolluğun kanunen tanık dinleme yetkisi bulunmadığından, kollukta alınan beyanlar nedeniyle yalan tanıklık suçu oluşmaz.
- Etkin pişmanlık hükümleri, sanık aleyhine yapılan yalan tanıklıktan dönülmesi hâlinde uygulanır. Sanık lehine yapılan yalan tanıklıktan dönülmesi bu madde kapsamında değerlendirilmez.
- Hangi beyanın gerçeğe aykırı olduğu, asıl davadaki diğer delillerle karşılaştırılarak eksiksiz araştırılmalıdır.
Yalan tanıklığın hükme etkisi
- Suç duyurusu: Tanığın yalan söylediğini düşünen taraf, beyanın tutanağını ve aksini gösteren delilleri ekleyerek savcılığa başvurur.
- Soruşturma: Savcılık beyanı, diğer delillerle karşılaştırır. Dosya genellikle asıl davanın sonucunu da dikkate alır.
- Kovuşturma: Suç re’sen kovuşturulur ve uzlaştırma kapsamında değildir.
- Ceza davasında yenileme: Yemin verilerek dinlenen tanığın hükümlü aleyhine gerçek dışı tanıklık yaptığı anlaşılırsa, kesinleşmiş ceza hükmü için yargılamanın yenilenmesi istenebilir (CMK m. 311/1-b).
- Hukuk davasında iade: İfadesi karara esas alınan tanığın yalan tanıklık yaptığı kesinleşmiş ceza mahkûmiyetiyle belirlenirse, hukuk davasında yargılamanın iadesi istenebilir (HMK m. 375/1-e ve 375/2).
Sıkça sorulan sorular
Kollukta verilen ifade ile mahkemedeki ifadenin farklı olması yalan tanıklık mıdır?
İfadeler arasındaki her çelişki suç değildir. Hangi beyanın gerçeğe aykırı olduğu ve tanığın bunu bilerek yapıp yapmadığı ayrıca ispat edilmelidir.
Boşanma davasında yalan şahitlik yapan kişi cezalandırılır mı?
Hukuk mahkemesinde dinlenen tanık da mahkeme huzurunda beyanda bulunduğundan TCK 272/2 kapsamında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilir. Yakınlar hakkındaki indirim hükmü özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanmaz.
Tanık sonradan gerçeği söylerse ne olur?
Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hak kısıtlayıcı bir karar verilmeden gerçeğin söylenmesi hâlinde ceza verilmez. Daha geç aşamalarda indirim uygulanır.
Tanıklıktan çekinme hakkı olan kişi yalan söylerse ne olur?
Bu hak kendisine hatırlatılmadan dinlenmişse ceza indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (m. 273/1-b). Hak hatırlatılmış ve kişi tanıklık yapmayı seçmişse doğruyu söylemekle yükümlüdür.
Değerlendirme
Yalan tanıklık dosyalarında belirleyici olan, beyanın gerçeğe aykırılığının nesnel delillerle ortaya konmasıdır. Kamera kayıtları, telefon sinyal bilgileri veya belgeler tanık anlatımını çürütüyorsa suç kolaylıkla ispat edilir. Yalnızca diğer tanıkların farklı anlatımına dayanan şikâyetler ise çoğunlukla kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.