Dikkat: Büromuz adına ödeme isteyen SMS, WhatsApp ve aramalara itibar etmeyiniz. Ayrıntılar

Ceza Muhakemesinde Tanıklık: Tanıklıktan Çekinme Hakkı ve Usul (CMK 43-58)

Av. Emrah KaratayGüncelleme: 7 Kasım 2026Okuma süresi: 8 dakika

Ceza davalarının büyük bölümünde tanık beyanı en önemli delillerden biridir. Tanıklık bir kamu görevidir; usulüne uygun çağrılan kişi gelmek ve doğruyu söylemek zorundadır. Bununla birlikte kanun, bazı kişilere aile bağları veya meslek sırrı nedeniyle tanıklıktan çekinme hakkı tanır. Bu hakkın tanığa hatırlatılmaması, alınan beyanın hükme esas alınmasını engelleyebilecek ciddi bir usul hatasıdır.

KISA CEVAP

  • Tanıklar çağrı kâğıdıyla çağrılır; mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirilir ve gelmemenin giderleri kendisine ödettirilir.
  • Sanığın nişanlısı, eşi, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir.
  • Avukatlar, hekimler, eczacılar, mali müşavirler ve noterler meslekleri sebebiyle öğrendikleri bilgiler için çekinebilir.
  • Avukatlar dışındaki meslek mensupları ilgilinin rızası varsa çekinemez.
  • Çekinme hakkı, tanık dinlenmeden önce kendisine bildirilmelidir.
  • Tanık, kendisini veya yakınlarını suçlayabilecek sorulara cevap vermekten de çekinebilir.

Kanun metni

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 45/3 ve 46

(45/3) Tanıklıktan çekinebilecek olan kimselere, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebilecekleri bildirilir. Bu kimseler, dinlenirken de her zaman tanıklıktan çekinebilirler. […] (46/1) Meslekleri ve sürekli uğraşıları sebebiyle tanıklıktan çekinebilecekler ile çekinme konu ve koşulları şunlardır: a) Avukatlar veya stajyerleri veya yardımcılarının, bu sıfatları dolayısıyla veya yüklendikleri yargı görevi sebebiyle öğrendikleri bilgiler. […] (2) Yukarıdaki fıkranın (a) bendinde belirtilenler dışında kalan kişiler, ilgilinin rızasının varlığı halinde, tanıklıktan çekinemez.

Tanığın çağrılması ve dinlenmesi

Tanıklık ve Tanıklıktan Çekinme bilgi grafiği

CMK 43’e göre tanık çağrı kâğıdıyla çağrılır ve kâğıtta gelmemenin sonuçları yazılır. Telefon veya elektronik posta ile de çağrı yapılabilir; ancak bu durumda zorla getirme gibi sonuçlar uygulanmaz. Usulüne uygun çağrıya rağmen mazeret bildirmeden gelmeyen tanık CMK 44 uyarınca zorla getirilir ve gelmemesinin neden olduğu giderler kamu alacaklarının tahsili usulüne göre kendisine ödettirilir. Zorla getirilen tanık, gelmemesini haklı gösteren sebepleri sonradan bildirirse bu giderler kaldırılır. Tutuklu işlerde tanıklar için doğrudan zorla getirme kararı da verilebilir (CMK m. 43/1).

Tanıklıktan sebepsiz çekinme. Yasal bir sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden çekinen tanık hakkında, bundan doğan giderlere hükmedilmekle birlikte, tanıklığın gerçekleştirilmesi için dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her hâlde üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilir (CMK m. 60). Tanık yükümlülüğünü yerine getirirse derhâl serbest bırakılır. Disiplin hapsi kararına itiraz edilebilir.

Tanığa önce kimlik bilgileri sorulur. Gerekirse sanık veya mağdurla ilişkisine dair sorular da yöneltilir (CMK m. 58/1). Her tanık ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir (CMK m. 52/1). Mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ancak tanıklığı zorunlu olan kişilerin dinlenmesi sırasında ses ve görüntü kaydı alınması zorunludur (CMK m. 52/3).

Yemin. Tanıklar kural olarak tanıklıktan önce ayrı ayrı yemin eder (CMK m. 54). Yemin, “Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim” biçimindedir. CMK 50’ye göre dinlenme sırasında on beş yaşını doldurmamış olanlar, ayırt etme gücü bulunmadığı için yeminin önemini kavrayamayanlar ve soruşturma konusu suça iştirak veya suçluyu kayırmaktan şüpheli, sanık ya da hükümlü olanlar yeminsiz dinlenir. Tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğu hâlde tanıklık yapmayı kabul eden yakınlara yemin verilip verilmemesi ise mahkemenin takdirindedir; ancak bu kişiler yemin etmekten çekinebilir ve bu hak kendilerine bildirilmelidir (CMK m. 51). Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda, tanığın kimliğinin ortaya çıkması ağır tehlike oluşturacaksa kimlik saklı tutulabilir. Bu konu Gizli Tanık Nedir? Şartları, Dinlenme Usulü ve Delil Değeri yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Tanıklıktan çekinme hâlleri

Kanun üç ayrı çekinme hâli düzenler:

  • Yakınlık sebebiyle (CMK 45): Nişanlı, evlilik bağı kalmasa bile eş, üstsoy ve altsoy, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları, evlatlık ilişkisindeki kişiler.
  • Meslek sebebiyle (CMK 46): Avukatlar, hekimler ve diğer sağlık meslek mensupları, mali müşavirler ve noterler. Çekinme yalnızca bu sıfatla öğrenilen bilgilerle sınırlıdır.
  • Kendisi veya yakınları aleyhine (CMK 48): Tanık, kendisini veya yakınlarını kovuşturmaya uğratabilecek sorulara cevap vermeyebilir.

Avukatların çekinme hakkı mutlaktır. Müvekkil rıza gösterse bile avukat, mesleği sebebiyle öğrendiği bilgiler hakkında tanıklık yapmaya zorlanamaz. Diğer meslek mensupları ise ilgilinin rızası varsa çekinemez.

Akıl hastası veya küçük tanıklar. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle tanıklıktan çekinmenin önemini anlayamayacak durumda olanlar, kanuni temsilcilerinin rızasıyla tanık olarak dinlenebilir. Kanuni temsilci aynı zamanda şüpheli veya sanıksa, bu kişilerin çekinmesi konusunda karar veremez (CMK m. 45/2). Örneğin babası hakkında açılan davada küçük çocuğun dinlenip dinlenmeyeceğine baba karar veremez; bu durumda çocuk için ayrıca temsilci belirlenmesi gerekir.

Devlet sırrı. CMK 47’ye göre bir suç olgusuna ilişkin bilgiler, Devlet sırrı olarak mahkemeye karşı gizli tutulamaz. Tanıklık konusu bilgi Devlet sırrı niteliğindeyse tanık, yalnızca hâkim veya mahkeme heyeti tarafından, zabıt kâtibi dahi bulunmaksızın dinlenir. Bu usul, alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarda uygulanır.

Çekinme sebebinin bildirilmesi. Mahkeme gerekli görürse tanıktan, çekinmesinin dayanağı olan olguları, örneğin sanıkla akrabalığını, açıklamasını isteyebilir ve gerektiğinde bu konuda yemin verdirebilir (CMK m. 49).

Tanığın dinlenmesi sırasında haklar ve yükümlülükler

CMK 53’e göre tanığa dinlenmeden önce gerçeği söylemesinin önemi, gerçeği söylememesi hâlinde yalan tanıklıktan cezalandırılacağı ve doğruyu söyleyeceğine yemin edeceği anlatılır. CMK 59’a göre ise tanığa, hakkında tanıklık yapacağı olay hakkında bilgi verilir ve hazır olan sanık gösterilir. Tanıktan bildiklerini anlatması istenir ve tanıklık ederken sözü kesilmez.

Tanık anlatımını tamamladıktan sonra Cumhuriyet savcısı, müdafi ve katılan vekili CMK 201 uyarınca tanığa doğrudan soru sorabilir; sanık ve katılan ise mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru yöneltebilir. Yöneltilen bir soruya itiraz edilirse, sorunun sorulmasının gerekip gerekmediğine mahkeme başkanı karar verir. Konuyla ilgisiz veya tanığı yönlendiren sorular bu yolla engellenebilir. Tanığın başka bir yerde bulunması hâlinde, ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesi de mümkündür.

Yargıtay kararı

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin incelediği dosyada tanık olarak dinlenen kişi, sanığın oğluna başka bir dosyada zorunlu müdafi olarak atanmış bir avukattı. Mahkeme, tanıklıktan çekinme hakkını hatırlatmadan beyanını almış ve bu beyana da dayanarak sanığı beraat ettirmişti. Daire hükmü bozmuştur:

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 10.10.2022 tarihli, E. 2020/24585, K. 2022/19290 sayılı kararı

[…] mahkemece CMK’nın 46/1-a ve 46/2. madde ve fıkralarına göre tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğu kendisine hatırlatılmadan beyanı alınan tanık …’ye anılan hakları hatırlatılarak sanığın rızasının varlığı ve tanık … tanıklıktan çekinmediği takdirde tanığın yöntemince dinlenmesi ve sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekirken eksik inceleme ve yerinde görülmeyen gerekçeyle beraatine karar verilmesi, Kanuna aykırı […]

Karar, çekinme hakkının hatırlatılmasının yalnızca şekli bir işlem olmadığını gösterir. Kararın dikkat çekici yönü, bozmanın sanığın beraatine karşı yapılan temyiz üzerine verilmiş olmasıdır: Usul hatası yalnız sanık aleyhine değil, lehine kurulan hükümler bakımından da sonucu etkiler. Mahkeme, hakkı hatırlatılan tanığın çekinmeyi tercih etmesi hâlinde dosyadaki diğer delillerle karar vermek zorundadır. Hak hatırlatılmadan alınan beyan, usulüne uygun dinlemeyle yenilenmeden hükme dayanak yapılamaz.

Örnek olaylar

Aşağıdaki örnekler konunun anlaşılması için kurgulanmıştır.

Örnek 1. Kasten yaralama davasında sanığın kayınbiraderi A, olayın görgü tanığı olarak çağrılır. Mahkeme A’ya, ikinci derece kayın hısımı olduğu için tanıklıktan çekinebileceğini bildirmeden ifadesini alır ve bu ifadeye dayanarak sanığı mahkûm eder. Çekinme hakkı hatırlatılmadan alınan beyan hükme esas alınamayacağından karar bozma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Mahkemenin A’yı yeniden çağırıp hakkını hatırlatması gerekir.

Örnek 2. Dolandırıcılık davasında sanığın mali müşaviri B tanık olarak dinlenir ve mesleği nedeniyle öğrendiği bilgiler için tanıklıktan çekinmek ister. Sanık, B’nin tanıklık yapmasına açıkça rıza gösterir. CMK 46/2 uyarınca mali müşavirler ilgilinin rızası varsa çekinemez; B tanıklık yapmak zorundadır.

Örnek 3. Uyuşturucu ticareti davasında tanık C, kendisine yöneltilen bir soruya cevap verirse kendisinin de uyuşturucu kullandığının ortaya çıkacağını düşünür. CMK 48 uyarınca C, kendisini ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinebilir. Bu hakkın kendisine önceden bildirilmesi gerekir; ancak C diğer sorulara cevap vermekle yükümlüdür.

Sıkça sorulan sorular

Tanıklıktan çekinen kişinin önceki ifadesi okunabilir mi?
Kovuşturma aşamasında çekinme hakkını kullanan tanığın soruşturmada verdiği ifadenin okunması CMK 211 ve devamı hükümleri çerçevesinde sınırlıdır. Bu konuda somut dosyaya göre değerlendirme yapılmalıdır.

Yalan tanıklığın sonucu nedir?
Gerçeğe aykırı tanıklık TCK 272 uyarınca suçtur. Mahkeme huzurunda yapılan yalan tanıklığın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir; üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun yargılamasında yapılmışsa ceza iki yıldan dört yıla kadardır. Aleyhine tanıklık yapılan kişi tutuklanmış ve sonradan beraat etmişse, yalan tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. Çekinme hakkı bulunan kişi çekinmeyip tanıklık yaparsa, doğruyu söyleme yükümlülüğü devam eder.

Yalan tanıklıktan dönen kişi cezadan kurtulur mu?
TCK 274’e göre aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlaması veya yoksunluğu sonucunu doğuracak karar verilmeden ya da hükümden önce gerçek söylenirse cezaya hükmolunmaz. Daha sonraki aşamalarda gerçeğin söylenmesi ise cezada indirim sağlar.

Tanığa ücret ödenir mi?
Tanıklık bir kamu görevi olmakla birlikte, çağrı üzerine gelen tanığa yol gideri ve tanıklık ücreti ödenir. Bu ödemeler her yıl Adalet Bakanlığınca belirlenen tarifeye göre yapılır ve yargılama gideri olarak hükümle birlikte sorumluya yükletilir. Çalışan tanık, tanıklık nedeniyle işe gelemediği gün için mahkemeden belge alarak işverenine sunabilir.

Boşanmış eş de tanıklıktan çekinebilir mi?
Evet. CMK 45/1-b, evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşinin tanıklıktan çekinebileceğini açıkça düzenler. Nişanlı da çekinme hakkına sahiptir. Buna karşılık evlilik dışı birlikte yaşayan kişiler bu kapsamda sayılmamıştır.

Hekim, hastası hakkında tanıklık yapmak zorunda mıdır?
Hekim, mesleği dolayısıyla hastası hakkında öğrendiği bilgiler için çekinebilir. Ancak hasta rıza gösterirse çekinme hakkı ortadan kalkar.

Mağdur da tanık gibi dinlenir mi?
Mağdur ve şikâyetçi, yemin verilmeksizin dinlenebilir ve CMK 236 bu konuda özel kurallar içerir. Çocuk ve cinsel saldırı mağdurları için ek korumalar vardır.

Tanık dinletme talebinde nelere dikkat edilmelidir?
Delil dilekçesinde tanığın adı, adresi ve hangi olgu hakkında bilgi sahibi olduğu açıkça yazılmalıdır. Tanığın sanıkla yakınlık ilişkisi varsa bu durum da belirtilmelidir. Mahkeme tanık dinleme talebini reddederse, CMK 178 uyarınca sanık veya katılan o tanığı duruşmaya getirebilir ve tanık dinlenir; ancak davayı uzatma amacı taşıyan talepler reddedilir.

İlgili yazılar: İfadeye Çağrılmak: Şüpheli ve Tanığın Hakları, İfade Süreci, Yalan Tanıklık Suçu (TCK 272): Cezası, Etkin Pişmanlık ve Hukuk Davasında Yalan Şahitlik, Ceza Yargılamasında Hâkimin Reddi ve Çekinmesi (CMK 22-31)

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.

Bu yazı, 24 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.