PAEM, PMYO ve POMEM Mülakat İptal Davası: Elenen Adayların Başvurabileceği Hukuki Yollar

Polis Amirleri Eğitim Merkezi (PAEM), Polis Meslek Yüksekokulları (PMYO) ve Polis Meslek Eğitim Merkezleri (POMEM), Emniyet Genel Müdürlüğüne polis memuru ve komiser yardımcısı yetiştiren kurumlardır. Bu kurumlara giriş, yazılı sınav veya KPSS puanının yanı sıra fiziki yeterlilik, sağlık kontrolü, mülakat ve güvenlik soruşturması gibi aşamalardan oluşur. Eğitimin sonunda ise adaylar, eğitim sonu sınavı (ESS) olarak bilinen bir değerlendirmeden geçirilir. Her yıl önemli sayıda aday, özellikle mülakat aşamasında, kısa süren bir görüşme sonunda başarısız sayılmakta ve bu sonucun hukuka uygunluğunu tartışmaktadır. Bu yazıda mülakat sonuçlarına karşı açılacak iptal davasının hukuki dayanağı, süre ve görevli mahkeme, idari yargının denetim ölçütleri, deliller ve iptal kararının sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Mülakat sonucunun hukuki niteliği

Polis eğitim kurumlarına giriş sürecinde yapılan mülakat, adayın kurumda öğrenim görmeye ve ileride polis olarak atanmaya hak kazanıp kazanamayacağını belirleyen bir idari işlemdir. Mülakat komisyonunun “başarısız” kararı, adayın hukuki durumunu doğrudan etkilediği için kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem niteliği taşır. Bu nedenle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2 uyarınca iptal davasına konu edilebilir.

İdarenin mülakat yapma yetkisi, takdir yetkisi kapsamında değerlendirilir. Ancak takdir yetkisi sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. İdari yargı, takdir yetkisinin kullanılmasında hukuka uygunluk denetimi yapar; idarenin yerine geçerek takdir kullanamaz, fakat takdirin objektif ölçütlere dayanıp dayanmadığını, eşitlik ilkesine uyulup uyulmadığını ve işlemin gerekçesinin denetlenebilir olup olmadığını inceler (İYUK m.2/2).

Giriş mülakatı ve eğitim sonu sınavı

Giriş mülakatı: PMYO ve POMEM’e girişte, yazılı sınav veya KPSS sonrasında yapılan fiziki yeterlilik ve sözlü mülakat aşamaları, adayın kuruma kabulünü belirler. PAEM’de de belirli lisans mezunlarının amir adayı olarak alınması mülakat sonucuna bağlıdır.

Eğitim sonu sınavı (ESS): Eğitimini tamamlayan adaylar, mezuniyet ve atanma öncesinde eğitim sonu sınavına alınır. Bu sınavda başarısız sayılan aday, aylarca süren eğitimi tamamlamış olmasına rağmen polis olarak atanamaz. Bu nedenle ESS sonuçlarına karşı açılan davalarda, adayın eğitim süresince gösterdiği başarı ile mülakat sonucu arasındaki orantısızlık önemli bir değerlendirme ölçütüdür.

Güvenlik soruşturması: Mülakattan ayrı olarak, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda olumsuz değerlendirilen adaylar için de iptal davası yolu açıktır. Bu davalarda olumsuzluğa dayanak gösterilen bilginin niteliği, güncelliği ve adayla ilişkisi incelenir.

Dava açma süresi

İdari davalarda dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1). Bu süre, işlemin ilgiliye yazılı olarak bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Mülakat sonuçları çoğu zaman Polis Akademisi Başkanlığının internet sitesinde veya aday bilgi sisteminde ilan edilir. Adayın sonucu öğrendiği tarihin ispatı güç olabileceğinden, en güvenli yol sonucun ilan edildiği ilk tarihten itibaren altmış günü hesaplamaktır.

Aday, dava açmadan önce idareye başvurarak işlemin kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir. Bu başvuru, işleyen dava açma süresini durdurur (İYUK m.11). Altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ancak bazı sınav düzenlemelerinde mülakat sonuçlarına itiraz yolu tanınmamış olabileceğinden, idari başvurunun süreyi durdurup durdurmayacağı konusunda tereddüt yaşanmaması için doğrudan dava açılması daha güvenlidir.

Görevli ve yetkili mahkeme

İptal davalarında yetkili idare mahkemesi, kanunlarda başka hüküm bulunmadıkça, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32/1). Mülakat sonuçları Polis Akademisi Başkanlığı tarafından açıklandığından, bu davalar uygulamada Ankara İdare Mahkemelerinde görülmektedir. İlk derece kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine istinaf, ardından kanunda öngörülen hâllerde Danıştaya temyiz yoluna başvurulabilir. Kanun yolları için İdari Yargıda İstinaf ve Temyiz yazısına bakılabilir.

İdari yargının denetim ölçütleri

İdari yargı kararlarında mülakat işlemleri bakımından öne çıkan değerlendirme ölçütleri şunlardır:

• Objektif ölçütler: Puanlamanın, adayın hangi niteliği bakımından ne kadar puan aldığını gösteren somut ölçütlere dayanması gerekir. Yalnızca toplam puanın yer aldığı tutanaklar, denetime elverişli bulunmayabilir.
• Komisyon üyelerinin ayrı puanlaması: Her komisyon üyesinin her ölçüt için ayrı puan vermesi ve bunun tutanağa geçirilmesi aranmaktadır.
• Sürecin belgelenmesi: Mülakatta sorulan soruların ve verilen cevapların, gerektiğinde mahkemece incelenebilecek şekilde kayıt altına alınması, işlemin denetlenebilirliği için önem taşır. İdare, mahkemenin istediği belge ve kayıtları sunamazsa, işlemin hukuka uygunluğunu ispat edemeyebilir.
• Eğitim başarısı ile orantı: Özellikle ESS davalarında, eğitim boyunca yüksek not alan ve disiplin cezası bulunmayan bir adayın kısa bir mülakatta başarısız sayılması, işlemin gerekçesinin ayrıca sorgulanmasına yol açar.
• Komisyonun oluşumu: Komisyonun mevzuata uygun oluşturulup oluşturulmadığı, üyelerin yetkili olup olmadığı ve toplantı nisabı incelenir.
• Eşitlik ilkesi: Aynı koşullardaki adaylara farklı ölçütler uygulanması hukuka aykırılık oluşturur.

Mahkeme, davayı incelerken idareden mülakat tutanaklarını, puan cetvellerini, komisyon oluşum kararını ve varsa ses ve görüntü kayıtlarını ister (İYUK m.20). İdarenin bu belgeleri sunmaması veya sunduğu belgelerin puanlamanın gerekçesini ortaya koymaması, iptal kararının en sık rastlanan gerekçesidir.

Yürütmenin durdurulması

Dava açılması, idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Ancak idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir (İYUK m.27/2). Mülakat davalarında yürütmenin durdurulması kararı, adayın eğitime veya bir sonraki aşamaya alınmasını sağlayabilir. Bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin gerekçeli olarak ileri sürülmesi önemlidir. Yürütmenin durdurulması talebinin reddine ilişkin karara karşı, tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir (İYUK m.27/7).

Dava dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?

Dava dilekçesinde şu hususlara yer verilmesi yararlıdır:

• Adayın başvuru sürecindeki tüm aşamalarda aldığı puanlar ve sıralaması,
• Mülakatın tarihi, süresi ve sorulan sorulara ilişkin adayın anlatımı,
• Eğitim sonu sınavında, eğitim süresince alınan notlar, ödüller ve disiplin durumu,
• İdareden mülakat tutanakları, puan cetvelleri ve kayıtların istenmesi talebi,
• Yürütmenin durdurulması talebi ve gerekçesi,
• Varsa aynı dönemde benzer durumdaki adaylar hakkında verilmiş yargı kararları.

Dava dilekçesinin İYUK m.3’te sayılan unsurları taşıması gerekir. Eksik dilekçe, mahkemece reddedilerek yenilenmesi için süre verilebilir; ancak bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır. İptal davasının genel şartları için İptal Davası yazısına bakılabilir.

Birden fazla adayın birlikte dava açması

Aynı dönemde çok sayıda adayın mülakatta elenmesi durumunda, adaylar ortak bir dilekçeyle dava açmayı düşünebilir. Birden fazla kişinin ortak dilekçeyle dava açabilmesi için davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebebin aynı olması gerekir (İYUK m.5/2). Mülakat sonuçları her aday için ayrı bir değerlendirmeye dayandığından, mahkemeler bu tür davalarda çoğunlukla davaların ayrı ayrı açılmasını istemektedir. Bu nedenle her adayın kendi adına ve kendi puan cetveli üzerinden dava açması, usulden ret riskini azaltır. Mülakatın dayanağı olan yönetmelik hükümlerinin iptali ise ayrı bir dava konusu olup Danıştayda ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür.

İptal kararının sonuçları

Mahkemenin mülakat sonucunu iptal etmesi, adayın doğrudan kuruma kabul edileceği veya polis olarak atanacağı anlamına gelmez. İptal kararı, işlemi tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kaldırır; idare, kararın gereklerine uygun olarak yeni bir işlem tesis etmekle yükümlüdür. Uygulamada idare, iptal kararından sonra adayı yeniden mülakata alabilmekte veya kararın gerekçesine göre adayın bir sonraki aşamaya kabulüne karar verebilmektedir.

İdare, mahkeme kararlarını gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK m.28/1). Kararın uygulanmaması hâlinde, idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kararı otuz gün içinde kasten yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir (İYUK m.28/3-4).

Danıştay kararlarında polis mülakatları

Komisyon üyelerinin puanları ayrı ayrı tutanağa geçirilmelidir

Mülakat davalarında en sık iptal sebebi, puanlamanın denetlenebilir biçimde belgelenmemesidir. Danıştay, mülakat komisyonunun verdiği puanları mevzuatta öngörüldüğü şekilde ayrı ayrı tutanağa geçirmemesini şekil yönünden hukuka aykırı bulan kararları onamaktadır:

Benzer bir yaklaşım başka kurumların sözlü sınavlarında da görülür. Defterdarlık uzman yardımcılığı sözlü sınavında, sınavlar bittikten sonra bütün adaylar için tek bir tutanak tutulduğu, tutanakta yalnızca isimler ve puanların yer aldığı ve tutanağın ne zaman düzenlendiğinin belli olmadığı gerekçesiyle başarısızlık işlemi iptal edilmiştir (Danıştay 12. Daire, E. 2023/4019, K. 2024/2122, T. 25.04.2024). Polis mülakatına giren adayın davasında da mahkemeden, kendisi için düzenlenen bireysel değerlendirme formunun ve her üyenin her ölçüt için verdiği puanın getirtilmesi istenmelidir.

Bütün üyelerin aynı puanı vermesi

Puanların ayrı ayrı yazılması tek başına yeterli değildir; puanların gerçekten bağımsız bir değerlendirmeyi yansıtması da gerekir. Polis memurluğu için yapılan mülakatta başarısız sayılan davacının dosyasında, Danıştay’ın bozma kararına uyan bölge idare mahkemesi şu tespiti yapmıştır:

Bu karar, polis mülakatlarında sık görülen bir duruma ışık tutar. Değerlendirme formunda beş üyenin bütün ölçütlerde birebir aynı puanı verdiği görülüyorsa, bu durum puanların önceden belirlendiği yönünde güçlü bir karine olarak ileri sürülebilir. Tersi de mümkündür: Danıştay’ın incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi, cevabı tek ve kesin olan bir bilgi sorusuna komisyon üyelerinin farklı puanlar vermesini takdir yetkisinin objektif kullanılmadığının göstergesi saymıştır (Danıştay 12. Daire, E. 2023/5072, K. 2024/1833, T. 16.04.2024).

Ses ve görüntü kaydı her zaman zorunlu değildir

Mülakatın kamera kaydına alınmamış olması, adayların en sık ileri sürdüğü iddialardan biridir. Danıştay bu iddiayı tek başına iptal sebebi saymamaktadır. Polis Amirleri Eğitim Merkezi mülakatına ilişkin bir davada, kura ile belirlenen soruya verilen cevapların komisyon üyelerince ayrı ayrı notlandırılıp ortak tutanağa geçirildiği, kamera kaydı uygulaması bulunmadığı ve tutanaklardan yönetmeliğe aykırılık görülmediği değerlendirilmiştir (Danıştay 8. Daire, E. 2017/4550, K. 2021/2844, T. 02.06.2021). Aynı kararda, PAEM Yönetmeliği’nin mülakat puanına ilişkin 17. maddesinin 3. fıkrasındaki “On” ibaresinin Daire’nin başka bir kararıyla iptal edildiği ve davacının durumunun bu iptal kararı karşısında yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla davada yalnızca bireysel işleme değil, dayanılan yönetmelik hükmünün hukuka uygunluğuna da bakılmalıdır.

Emniyet mevzuatının kendisi de yargı denetiminden geçmektedir. Danıştay, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nda “sözlü sınav” öngörüldüğü hâlde yönetmelikte yalnızca mülakata özgü değerlendirme ölçütlerine yer verilip bilgi ölçmeye yönelik ölçütlere hiç yer verilmemesini Kanun’a aykırı bulmuştur (Danıştay 2. Daire, E. 2021/9931, K. 2024/907, T. 15.02.2024). Adayın girdiği sınavın hangi yönetmelik hükmüne göre yapıldığı ve bu hükmün iptal edilip edilmediği, dava dilekçesi hazırlanırken kontrol edilmelidir.

İptal kararı atanma sonucu doğurmaz

Mülakat davalarında kazanılan iptal kararı, adayı kendiliğinden göreve getirmez. Danıştay’ın incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi bu sınırı açıkça belirtmiştir:

Bu nedenle iptal kararından sonra idarenin yeniden mülakat yapması olağandır. Yeniden yapılan mülakatın da aynı hatalarla yapılması hâlinde bu yeni işleme karşı ayrıca dava açılabilir. Yoksun kalınan hakların iadesi talebi ise, yeniden yapılacak değerlendirmenin sonucuna göre gündeme gelir.

Örnek olay

C, POMEM’de eğitimini tamamlamış, eğitim süresince sınıf ortalamasının üzerinde notlar almış ve hiç disiplin cezası almamıştır. Eğitim sonu sınavında yaklaşık üç dakika süren bir görüşmenin ardından başarısız sayılmış, sonuç Polis Akademisi Başkanlığının sisteminde ilan edilmiştir. C, ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde Ankara İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmalıdır. Dilekçesinde eğitim notlarını, disiplin kaydının temiz olduğunu ve mülakatın kısa sürdüğünü belirtmeli; mahkemeden idarenin puan cetvelini, komisyon üyelerinin ayrı ayrı puanlamalarını ve varsa kayıtları istemesini talep etmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Polis eğitim kurumlarındaki mülakat ve eğitim sonu sınavları, adayların meslek hayatını doğrudan belirleyen işlemlerdir. İdari yargı, bu işlemlerde idarenin takdir yetkisini tanımakla birlikte, puanlamanın objektif ve denetlenebilir olmasını aramaktadır. Elenen adayların altmış günlük süreyi kaçırmadan, yürütmenin durdurulması talepli dava açmaları ve idareden mülakata ilişkin tüm belgelerin getirtilmesini istemeleri gerekir. Kamu görevlilerinin disiplin cezalarına karşı başvuru yolları için Memur Disiplin Cezasına İtiraz yazısına bakılabilir.

Mevzuat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.125; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 3, 5, 7, 11, 20, 24, 27, 28, 32.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata ve ulaşılabilen yargı kararlarına göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için hukuki destek alınması önerilir.