Gümrükte El Konulan Malların ve Taşıtların İadesi: 5607 Sayılı Kanuna Göre Tasfiye, Teminat ve Başvuru Yolları

Gümrük kapılarında, karayolu denetimlerinde veya iş yerlerinde yapılan aramalarda kaçak olduğundan şüphelenilen eşya ile bu eşyanın taşınmasında kullanılan araçlara el konulur. Eşyanın veya aracın sahibi, çoğu zaman ceza soruşturmasının sonucunu beklemeden malının tasfiye edildiğini, yani satıldığını veya imha edildiğini öğrenir. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, el konulan eşya ve taşıtların muhafazası, tasfiyesi ve iadesi için özel kurallar ve kısa süreler öngörmüştür. Bu yazıda el konulan malların ve araçların geri alınması için izlenecek yol ele alınmaktadır.

Kanun metni

El koyma nasıl yapılır?

5607 sayılı Kanun kapsamındaki arama ve el koymalar, kural olarak Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre yapılır (m. 9/1). Gümrük salonlarında ve kapılarında, kaçak eşya sakladığından şüphelenilen kişilerin üzeri, eşyası ve araçları gümrük görevlilerince aranabilir ve tespit edilen kaçak eşyaya derhal el konulur (m. 9/2).

Kaçak eşyanın taşınmasında kullanılan taşıtlara ise CMK 128/4 uyarınca el konulur; bu el koyma, taşıtın kayıtlı olduğu sicile şerh verilerek yerine getirilir (m. 10/1). El konulan eşya ve alıkonulan taşıtlar; miktarı, cinsi, markası, modeli ve seri numarası gibi ayırt edici özelliklerini gösteren bir tutanakla gümrük idaresine teslim edilir (m. 11/1). Bu tutanak, ileride yapılacak iade talebinde eşyanın kimliğinin ve durumunun ispatı bakımından önemlidir; tutanağın bir örneğinin mutlaka alınması gerekir.

Taşıtın iadesi: el koyma ile alıkoyma farkı

5607 sayılı Kanun, kaçak eşya taşımasında kullanılan taşıtlar için iki farklı rejim öngörür.

Alıkonulan taşıtlar: Taşıt şu durumlarda el koyma kararı veren merci tarafından alıkonulur:

• Kaçak eşyanın taşıtta özel olarak hazırlanmış gizli bir tertibat içinde saklanmış olması (m. 13/1-a),
• Taşıtın Türkiye’de sicile kayıtlı olmaması,
• Soruşturma veya kovuşturma devam ederken taşıtın kaçakçılık suçunda yeniden kullanılması.

Alıkonulan taşıtın sahibi, taşıtın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim ederse taşıt kendisine iade edilir. Teminat verilmezse taşıt, soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeden tasfiye edilir. Teminat miktarının belirlenmesinde kara taşıtlarında kasko değeri, deniz taşıtlarında sigortaya esas değer, sigortasız taşıtlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında piyasa değeri esas alınır (m. 10/5).

Alıkonulmayan taşıtlar: Yukarıdaki hâller dışında, hakkında el koyma kararı bulunsa bile alıkonulmayan ve gümrük idaresine veya yediemine teslim edilen taşıtlar, gümrük idaresinin tebliğinden itibaren doksan gün içinde muhafaza ve diğer masraflar ödenerek sahibi tarafından teslim alınabilir. Bu süre içinde teslim alınmayan taşıtlar tasfiye edilir (m. 10/3). Bu durumda teminat aranmaz; ancak el koyma şerhi sicilde devam eder ve taşıtın satışı veya devri yapılamaz.

El konulan eşyanın tasfiyesi

Bu hükme göre el konulan eşya, ceza davasının sonucunu beklemeden en geç altı ay içinde tasfiye edilir. Gıda, ilaç veya kısa sürede değer kaybeden elektronik ürünler gibi eşya için bu süre bir aydır. Tasfiye, Gümrük Kanunu hükümlerine göre tasfiye idaresi tarafından yapılır ve satış, kamu kurumlarına tahsis veya imha şeklinde gerçekleşebilir. Tasfiyeden önce, mümkünse eşyadan numune alınır veya ayırt edici özellikleri tespit edilir.

Bandrolsüz tütün mamulleri, alkollü içkiler, ilaçlar, tıbbi cihazlar ve elektronik sigara gibi bazı ürünler ise tasfiye beklenmeden, numune alınarak veya özellikleri tespit edilerek doğrudan imha edilir (m. 11/5).

Satış bedelinin faiziyle iadesi

Tasfiyenin yapılmış olması, eşya sahibinin hakkını tamamen ortadan kaldırmaz. Ceza yargılaması sonunda beraat kararı verilir veya eşyanın müsaderesine yer olmadığına karar verilirse, eşya zaten satılmış olduğundan bedeli iade edilir.

Bu hükmün önemli sonuçları vardır. Eşya düşük bedelle satılmış olsa bile, emanet hesabındaki tutar iade edilecek bedeli karşılamıyorsa aradaki fark devlet bütçesinden ödenir. Eşya imha edilmişse de bedeli ödenir. İade talebi, kesinleşen beraat veya iade kararıyla birlikte gümrük idaresine yapılır.

Müsaderenin şartları

Eşya ve taşıtın sahibine iade edilip edilmeyeceğini belirleyen temel soru, müsadere şartlarının bulunup bulunmadığıdır. 5607 m. 13’e göre kaçakçılık suçlarında TCK’nın eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümleri uygulanır. Ancak taşıma aracının müsadere edilebilmesi için şu koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekir:

• Kaçak eşyanın, suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içinde saklanmış veya taşınmış olması,
• Kaçak eşyanın taşıma aracının yükünün tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması ya da naklinin bu aracın kullanılmasını gerekli kılması,
• Taşınan eşyanın ithali veya ihracı yasak ya da toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması.

Bu şartlar bulunmuyorsa, örneğin bir kamyonun yükünün küçük bir kısmının kaçak eşyadan oluştuğu bir olayda, taşıtın müsaderesine karar verilemez ve taşıtın sahibine iadesi gerekir. Taşıt üçüncü kişiye aitse ve bu kişi suça iştirak etmemişse, TCK 54 uyarınca iyi niyetli üçüncü kişinin hakkı da korunur. Etkin pişmanlık nedeniyle cezaya hükmolunmaması veya kamu davasının düşmesi ise yalnızca suç konusu eşyanın müsaderesine engel değildir (m. 13/2). Kaçakçılık suçlarının genel çerçevesi için Kaçakçılık Suçu (5607 Sayılı Kanun) yazımıza bakılabilir.

İade talebi ve itiraz yolları

El konulan eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmamışsa veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılmışsa, CMK 131 uyarınca eşyanın sahibine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından re’sen veya istem üzerine karar verilir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.

Bu kapsamda başvurulabilecek yollar şunlardır:

• El koyma kararına itiraz: Sulh ceza hâkimliğince verilen el koyma kararına, öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK 268). Konu için El Koyma Kararına İtiraz Dilekçesi yazımıza bakılabilir.
• Tasfiye kararına itiraz: Hâkim veya mahkemenin m. 16 uyarınca verdiği tasfiye kararına da itiraz edilebilir. İtirazda eşyanın kaçak olmadığına ilişkin belgeler, örneğin fatura, gümrük beyannamesi veya ithalat belgeleri sunulmalıdır.
• İade talebi: Soruşturma veya kovuşturma sırasında, eşyanın delil olarak saklanmasına gerek bulunmadığı ve müsadere şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle iade istenebilir.
• Kesinleşen karar sonrası başvuru: Beraat veya müsadereye yer olmadığı kararı kesinleştikten sonra gümrük idaresine başvurularak eşyanın veya satış bedelinin faiziyle iadesi istenir.

Yargı kararlarında taşıtın iadesi ve tasfiye bedeli

El konulan taşıtın sahibine iade edilip edilmeyeceği, uygulamada en çok uyuşmazlık çıkan konulardan biridir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin kararları, 5607 sayılı Kanun m. 13/1’deki şartların dar yorumlandığını ve bu şartlar somut olarak gösterilmeden taşıtın müsaderesine karar verilemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır.

Müsadere için kanundaki özel şartlardan biri aranır

M. 13/1, TCK’nın genel müsadere hükümlerine bir istisna getirir. Kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan taşıtın müsaderesi için ayrıca kanunda sayılan koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekir. Maddedeki “bilerek” ifadesi de önemlidir: Taşıtın kaçak eşya taşımasında kullanıldığından haberi olmayan malik bakımından müsadere tartışması bu aşamada sona erer. Yargıtay, gizli tertibat bulunmayan ve kaçak eşyanın yükün ağırlıklı bölümünü oluşturmadığı dosyalarda verilen müsadere kararlarını bozmaktadır.

Benzer bir dosyada Daire, bir çekici ve dorseye ilişkin müsadere hükmünü bozmak yerine düzeltmiş ve taşıtın iadesine kendisi hükmetmiştir.

Bu karar, iade hükmünün yanında sicildeki tedbir şerhinin kaldırılmasının da açıkça istenmesi gerektiğini göstermektedir. Aksi hâlde taşıt fiilen iade edilse bile şerh nedeniyle satış veya devir işlemi yapılamayabilir.

“Aracın kullanılmasının gerekli olması” şartı dar yorumlanır

M. 13/1-b’deki “naklinin, bu aracın kullanılmasını gerekli kılması” ifadesi, ilk derece mahkemelerince zaman zaman geniş yorumlanmaktadır. Yargıtay ise kaçak eşyanın başka bir araçla da taşınabileceği durumlarda bu şartın gerçekleşmediğini kabul etmektedir.

Daire, başka bir dosyada iade kararını onarken suça konu eşyanın gümrüklenmiş değeri ile taşıtın değeri arasındaki orantısızlığı da gözetmiştir.

Bu kararlar, taşıtın iadesini isteyen malikin savunmasında şu noktaların ayrı ayrı ele alınması gerektiğini göstermektedir: taşıtta gizli bölme bulunup bulunmadığı, kaçak eşyanın yükün ne kadarını oluşturduğu, eşyanın başka bir taşıtla taşınıp taşınamayacağı, eşyanın yasak veya sağlığa zararlı olup olmadığı ve eşyanın değeri ile taşıtın değeri arasındaki oran. Bu hususlar için yükün hacim ve ağırlığını gösteren tutanakların ve taşıtın değerine ilişkin bilirkişi raporunun dosyaya alınması istenmelidir.

Tasfiye bedelinin iadesi

Danıştay da 5607 sayılı Kanun m. 16’daki tasfiye rejimini aynı şekilde özetlemiş ve iade kararı hâlinde satış bedelinin kanuni faiziyle ödeneceğini vurgulamıştır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 07.07.2025 tarihli, E. 2024/3852, K. 2025/6110 sayılı kararına konu dosyada, alıkonulan ve tasfiye edilen bir taşıt için iade kararı kesinleştikten sonra satış bedeli faiziyle birlikte ödenmiş, ardından açılan koruma tedbiri tazminatı davasında ilk derece mahkemesi, CMK m. 141/1-j kapsamındaki şartların oluşmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bu örnek, tasfiye edilen malın piyasa değeri ile satış bedeli arasındaki farkın her zaman tazminat yoluyla karşılanamayabileceğini göstermektedir. Bu nedenle alıkonulan taşıtlarda otuz günlük süre içinde teminat verilerek taşıtın geri alınması, sonradan bedel talep etmekten çoğu zaman daha güvenli bir yoldur.

Yolcu beraberindeki eşya

Yurt dışından dönen yolcuların beraberinde getirdiği eşyaya da gümrükte el konulabilir. 5607 m. 6/4’e göre yolcuların beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyası arasında veya taşıma araçlarında çıkan eşyanın ticari mahiyette olması veya ithali ya da ihracı yasak eşyadan bulunması hâlinde kaçakçılık suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Ticari mahiyette olmayan ve yasak eşyadan sayılmayan zati eşya için ise kural olarak kaçakçılık suçu değil, Gümrük Kanunu’ndaki vergilendirme ve idari yaptırım hükümleri gündeme gelir. Bu durumda eşya, vergileri ödenerek veya yurt dışına geri gönderilerek alınabilir. Telefon gibi kayıt gerektiren cihazlarda ise ayrıca kayıt işlemleri yapılmalıdır.

Örnek olay

Bir nakliye firmasına ait tırın dorsesinde, yasal yükün arasında gümrük vergisi ödenmemiş on koli cep telefonu aksesuarı bulunmuştur. Tıra ve aksesuarlara el konulmuştur. Aksesuarlar tırın yükünün küçük bir bölümünü oluşturduğundan ve gizli tertibat bulunmadığından, tır 5607 m. 10/2 kapsamında alıkonulmamış, gümrük idaresine teslim edilmiştir. Firma, gümrük idaresinin tebliğinden itibaren doksan gün içinde muhafaza masraflarını ödeyerek tırı teslim alabilir. Aksesuarlar ise altı ay içinde tasfiye edilir. Yargılama sonunda sürücünün kaçak eşyadan haberi olmadığı anlaşılıp beraat kararı verilirse, aksesuarların satış bedeli el koyma tarihinden itibaren kanuni faiziyle firmaya ödenir. Tır gizli bir bölmeyle donatılmış olsaydı, alıkonulur ve firma otuz gün içinde tırın kasko değeri kadar teminat vermedikçe tırı geri alamazdı.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

5607 sayılı Kanun, el konulan eşya ve taşıtlar için ceza davasının sonucunu beklemeyen hızlı bir tasfiye sistemi öngörür. Bu nedenle mal sahibinin, el koymadan hemen sonra harekete geçmesi gerekir. Alıkonulan taşıtlarda otuz günlük teminat süresi, alıkonulmayan taşıtlarda doksan günlük teslim alma süresi ve eşya için altı aylık tasfiye süresi kaçırılmamalıdır. Tasfiye gerçekleşmiş olsa bile, beraat veya müsadereye yer olmadığı kararı hâlinde satış bedelinin faiziyle iadesi mümkündür. El koyma ve tasfiye kararlarına karşı itiraz yolları kullanılmalı, eşyanın kaçak olmadığını gösteren belgeler erken aşamada dosyaya sunulmalıdır. Adli emanetteki eşyanın iadesi için Adli Emanetteki Eşyanın İadesi Dilekçesi yazımıza da bakılabilir.

Mevzuat: 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.