Bononun (Senedin) Şekil Şartları (TTK 776)

Günlük dilde “senet” denen belge, hukuki adıyla bono veya emre yazılı senettir. Araç satışlarında, taksitli alışverişlerde, kira ilişkilerinde ve tacirler arasındaki vadeli satışlarda en sık kullanılan ödeme ve teminat aracıdır. Bononun alacaklıya sağladığı en büyük avantaj, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla hızlı icra takibi yapılabilmesidir. Bu avantaj, senedin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 776’da sayılan zorunlu unsurları taşımasına bağlıdır. Bir unsur eksikse belge bono sayılmaz; alacaklı kambiyo takibi yapamaz ve alacağını genel hükümlere göre ispatlamak zorunda kalır. Bu yüzden senedin imzalanmadan önce dikkatle doldurulması, hem alacaklı hem borçlu için önem taşır.

Kanun metni

Zorunlu unsurlar tek tek

1. “Bono” veya “emre yazılı senet” kelimesi

Belgenin metninde “bono” veya “emre yazılı senet” ifadesi yer almalıdır. Kırtasiyelerde satılan matbu senetlerde bu ibare genellikle başlıkta ve metinde bulunur. Belge başka bir dille yazılmışsa o dildeki karşılığı kullanılır. “Borç senedi” veya “makbuz” gibi ifadeler bu şartı karşılamaz.

2. Kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi

Düzenleyen, belirli bir parayı ödeyeceğini kayıtsız ve şartsız vaat etmelidir. “Mal teslim edilirse ödenecektir” veya “inşaat tamamlandığında ödenecektir” gibi bir kayıt, ödemeyi şarta bağladığı için senedin bono niteliğini ortadan kaldırır. Bedelin rakamla ve yazıyla aynı tutarda yazılması, ileride çıkabilecek tartışmaları önler.

Bedel kaydı ise bundan farklıdır. Senede “bedeli nakden alınmıştır”, “bedeli malen alınmıştır” veya “hisse devri karşılığıdır” gibi borcun sebebini gösteren bir ifade yazılması, ödemeyi şarta bağlamaz. Yargıtay, bu kayıtların senedin bono niteliğini etkilemediğini kabul eder.

3. Vade

Vade, borcun ödeneceği gündür. TTK, vadenin dört şekilde belirlenmesine izin verir: belirli bir günde, görüldüğünde, görüldükten belirli bir süre sonra ve düzenleme gününden belirli bir süre sonra. Bunların dışında bir vade (örneğin “her ayın sonunda taksitle” veya birbirini izleyen birden fazla vade) geçersizdir. Kanun, vadesi gösterilmemiş bonoyu görüldüğünde ödenecek bono sayar (TTK m. 777/2). Bu nedenle vade, esaslı şekil şartları arasında sayılmaz.

Vade tarihinin düzenleme tarihinden önce olması ise ciddi bir sorundur. Mantıken imkânsız bir vade içeren senet, uygulamada bono niteliği taşımayan belge olarak değerlendirilir.

4. Ödeme yeri

Ödeme yeri yazılmamışsa, senedin düzenlendiği yer ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır (TTK m. 777/3). Ödeme yeri, icra takibinin yapılacağı yeri de belirlediği için alacaklı bakımından önemlidir.

5. Lehtar

Bono kime veya kimin emrine ödenecekse onun adı yazılmalıdır. Hamiline yazılı bono olmaz. Lehtarın adı yazılmamış senet bono sayılmaz. Uygulamada lehtar adı boş bırakılan senetler, sonradan hamil tarafından doldurulur; bu durum açığa imza tartışmalarını beraberinde getirir.

6. Düzenleme tarihi ve yeri

Düzenleme tarihi zorunludur ve eksikliği tamamlanamaz. Tarih, düzenleyenin ehliyetinin, vadenin ve zamanaşımının belirlenmesi bakımından gereklidir. Düzenleme yeri yazılmamışsa, bono düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır (TTK m. 777/4).

7. Düzenleyenin imzası

Senedi düzenleyenin el yazısıyla atılmış imzası şarttır. İmzanın inkârı hâlinde icra mahkemesi imza incelemesi yaptırır. Şirket adına düzenlenen bonoda, şirket kaşesinin altında şirketi temsile yetkili kişinin imzası bulunmalıdır. Temsil yetkisi olmayan kişinin şirket adına attığı imza, o kişiyi kişisel olarak borçlu kılabilir.

Açığa imzalanan senet

Uygulamada borçlunun yalnızca imzasını attığı, tutar, vade veya lehtar alanlarını boş bırakarak alacaklıya verdiği senetlere sık rastlanır. Senet, hamil tarafından sonradan doldurulduğunda bütün unsurları taşıyorsa bono olarak geçerlidir. Borçlu, senedin taraflar arasındaki anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ileri sürebilir; ancak bu savunmayı senedi iyiniyetle iktisap eden üçüncü kişiye karşı kural olarak ileri süremez. Anlaşmaya aykırı doldurma iddiası, uygulamada yazılı delille ispatlanmalıdır. Bu nedenle boş senet imzalamak yerine tutarın ve vadenin borçlunun kendi eliyle yazılması tavsiye edilir. Açığa atılan imzanın kötüye kullanılması ayrıca suç oluşturabilir; bu konu sitemizdeki Açığa Atılan İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu ve Cezası (TCK 209) yazısında anlatılmıştır.

Eksik unsurun sonucu

Zorunlu unsurlardan biri eksik olan senet, kanundaki tamamlayıcı kuralların uygulandığı hâller dışında bono sayılmaz (TTK m. 777/1). Bunun iki önemli sonucu vardır.

Birincisi, alacaklı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapamaz. İcra müdürü, takip talebinde senedin kambiyo senedi niteliğini inceler ve eksiklik varsa takip talebini reddeder. Takip başlatılmışsa borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurarak senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını ileri sürebilir. Bu itiraz yolu sitemizdeki Senede (Bonoya) Dayalı İcra Takibine İtiraz: Beş Günlük Süre, İmza ve Borca İtiraz yazısında anlatılmıştır.

İkincisi, belge tamamen değersiz hâle gelmez. Düzenleyenin imzasını taşıyan ve belirli bir parayı ödeme vaadini içeren bir belge, borç ikrarı niteliğinde adi bir yazılı delildir. Alacaklı genel haciz yoluyla ilamsız takip yapabilir ya da alacak davası açabilir. Ancak bu durumda borçlunun itirazı takibi durdurur ve alacaklı itirazın iptali davası açmak zorunda kalır.

İsteğe bağlı kayıtlar

Bonoya zorunlu unsurların yanında başka kayıtlar da eklenebilir:

• Yetkili mahkeme kaydı: Taraflar tacir ise geçerli olabilir.
• “Gidersiz iade olunacaktır” kaydı: Hamili protesto çekme yükümlülüğünden kurtarır.
• Bedel kaydı: “Nakden” veya “malen” gibi ifadeler, bono niteliğini etkilemez.
• Teminat kaydı: Senedin bir sözleşmenin teminatı olduğu senede yazılırsa, alacaklı alacağın doğduğunu ayrıca ispatlamak zorunda kalabilir. Teminat senedi iddiası sitemizdeki Kambiyo Senedinde Bedelsizlik İddiası: Bono ve Çekte İspat, Teminat Senedi ve Dava Yolları yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Ciro, aval ve protesto

TTK m. 778, poliçeye ilişkin ciro, vade, ödeme, başvurma hakları, zamanaşımı ve iptal hükümlerinin bononun niteliğine aykırı düşmedikçe bonolara da uygulanacağını düzenler.

Ciro. Bono, arkasına lehtarın imzasıyla devredilir. Ciro eden kişi (ciranta), bononun ödenmemesi hâlinde hamile karşı sorumlu olur. Ciro zinciri kesintisiz olmalıdır; hamil, son ciroya kadar düzgün bir ciro silsilesiyle hak sahibi olduğunu göstermelidir.

Aval. Bir kişi, bononun ön veya arka yüzüne “aval için” veya “kefilim” yazarak imza atarak düzenleyenin ya da bir cirantanın borcunu garanti eder. Aval veren, kimin için aval verdiyse onun gibi sorumludur. Aval, borçlar hukukundaki kefaletten farklıdır; eş rızası veya el yazısıyla azami miktar şartı aranmaz.

Protesto. Vadede ödenmeyen bono için cirantalara başvurulabilmesi, kural olarak süresinde protesto çekilmesine bağlıdır. Senette “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa protestoya gerek kalmaz. Düzenleyene karşı başvuru için protesto şart değildir.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: Bir araç satışında alıcı, kalan 300.000 TL için on ayrı bono düzenler. Bonolardan birinde düzenleme tarihi yazılmamıştır. Satıcı bu bono için kambiyo takibi başlatır. Borçlu icra mahkemesine başvurarak senedin bono niteliği taşımadığını ileri sürer. Düzenleme tarihi zorunlu unsur olduğu ve tamamlanamadığı için takip iptal edilir; satıcı alacağını genel hükümlere göre takip etmek zorunda kalır.

Örnek 2: Bir bonoda vade yazılmamıştır, diğer bütün unsurlar eksiksizdir. Senet, görüldüğünde ödenecek bono sayılır (TTK m. 777/2). Alacaklı senedi ibraz ederek ödemeyi isteyebilir ve kambiyo takibi yapabilir.

Örnek 3: Bir tacir, mal teslimi karşılığında aldığı bononun üzerine “bedeli malen alınmıştır” yazıldığını görür. Borçlu takip üzerine bu kaydın senedi teminat senedine dönüştürdüğünü ileri sürer. Yargıtay’ın kabulüne göre bu kayıt yalnızca borcun sebebini gösterir ve bono niteliğini etkilemez.

Süreç

1. Senette “bono” ibaresi ve kayıtsız şartsız ödeme vaadi kontrol edilir.
2. Bedel rakam ve yazıyla, lehtarın adı ve vade açıkça yazılır.
3. Düzenleme tarihi ve yeri ile ödeme yeri doldurulur.
4. Düzenleyen el yazısıyla imzalar; şirket adına imzada temsil yetkisi kontrol edilir.
5. Gerekirse aval imzası alınır; senedin fotokopisi borçluda kalır.

Güncel Yargıtay kararları

Düzenleme tarihinin bulunması yeter, doğru olması aranmaz

Yargıtay, düzenleme tarihinin gerçeği yansıtmasını değil, senette bulunmasını şart koşar. İleri bir tarih yazılması ya da tarihin alacaklı tarafından sonradan doldurulması bono niteliğini etkilemez.

Tarih hiç yazılmamışsa sonuç farklıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/10116, K. 2023/2882, T. 27.04.2023 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, düzenleme tarihi bulunmayan ve borcun kabulü de bulunmayan senedin kambiyo vasfı taşımadığını belirterek takibin iptalini yerinde bulmuştur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/1451, K. 2024/6371, T. 24.06.2024 sayılı kararına konu dosyada ise düzenleme tarihi olarak beş haneli yıl içeren, anlaşılmaz bir tarih yazılmış ve ilk derece mahkemesi bu senedi düzenleme tarihi bulunmayan senet gibi değerlendirerek takibi iptal etmiştir.

Çift vade ve aynı gün vade

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/3932, K. 2024/2080, T. 02.05.2024 sayılı kararında, aynı bonoda birbirinden farklı iki vadenin bulunmasını geçersizlik sebebi saymış; vade tarihi ile düzenleme tarihinin aynı gün olmasının ise bono niteliğini ortadan kaldırmadığını belirtmiştir. Taksitli borçlarda tek senede birden fazla vade yazmak yerine her taksit için ayrı bono düzenlenmesinin nedeni budur.

Vade tarihinde sonradan oynama yapılması da ayrı bir sorundur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2021/2668, K. 2021/4693, T. 29.04.2021 sayılı kararına göre tahrifat kambiyo vasfını etkilemiyorsa takip iptal edilmez; ancak tahrifattan önceki vade çift vade oluşturuyor ya da düzenleme tarihinden önceye düşüyorsa senet kambiyo vasfını kaybeder ve takip İİK m. 170/a uyarınca re’sen iptal edilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Düzenleme tarihi alanını boş ya da okunaksız bırakmak. Bu eksiklik icra mahkemesinde re’sen gözetilir.
• Tek senede taksit tablosu yazmak. Birden fazla vade senedi bono olmaktan çıkarır.
• Vade tarihini düzenleme tarihinden önceye yazmak. Senet kambiyo takibine konu olamaz, alacaklı genel hükümlere döner.
• Senet üzerindeki rakamları düzeltmek için üzerine yazmak. Düzeltme gerekiyorsa yeni senet düzenlenmesi daha güvenlidir.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Bir bononun kambiyo senedi olarak kullanılabilmesi, TTK m. 776’daki unsurların eksiksiz yazılmasına bağlıdır. Düzenleme tarihi, lehtar, ödeme vaadi ve imza tamamlanamayan unsurlardır; vade, ödeme yeri ve düzenleme yeri ise kanundaki kurallarla tamamlanabilir. Senedi alan kişi, senedi teslim almadan önce bu unsurları kontrol etmeli, eksik bırakılmış alanların doldurulmasını istemelidir.

İlgili yazılar: Boş Senet (Bono) Örneği ve Doldurma Rehberi

Mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.