Çocuk İstememek Boşanma Sebebi mi?

Eşlerden birinin çocuk sahibi olmak istememesi, Türk Medeni Kanunu’nda ayrıca sayılmış bir boşanma sebebi değildir. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşin “makul bir sebep olmaksızın” çocuk istememesini, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına (TMK m. 166/1) yol açan kusurlu bir davranış olarak kabul etmektedir. Dolayısıyla çocuk istememe tek başına otomatik bir boşanma sonucu doğurmaz; fakat diğer eşin çocuk sahibi olma isteği ortadayken bu isteğin haklı bir gerekçe olmadan sürekli reddedilmesi, kusur belirlemesinde, tazminat ve nafaka taleplerinde belirleyici olabilir.

Bu yazı, isteğe bağlı olarak çocuk sahibi olmaktan kaçınma hâlini ele alır. Biyolojik nedenle çocuk sahibi olunamaması, kısırlık ve tüp bebek tedavisine ilişkin sorunlar Çocuk Olmaması ve Kısırlık Nedeniyle Boşanma yazımızda; genel boşanma sebebinin şartları ise Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma yazımızda anlatılmıştır.

Kanun metni

Çocuk sahibi olma kararı ve evlilik birliği

Çocuk sahibi olup olmama kararı, kişilik hakkının ve özel hayatın en temel parçalarından biridir. Hiçbir eş, diğerini çocuk sahibi olmaya zorlayamaz; bu yönde bir dava açılamaz ve mahkeme eşlerden birine çocuk sahibi olma yükümlülüğü yükleyemez. Hukuk düzeninin müdahalesi, yalnızca bu konudaki uyuşmazlığın evlilik birliğini sürdürülemez hâle getirip getirmediği ve bunda kimin ne kadar kusurlu olduğu sorusuyla sınırlıdır.

TMK m. 185/2, eşlere birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlama yükümlülüğü yükler. Evlilik, ortak bir hayat planına dayanır. Eşlerden biri çocuk sahibi olmayı ortak hayatın temel amaçlarından biri olarak görürken diğerinin bu isteği keyfî biçimde ve sürekli reddetmesi, ortak hayat planının çökmesi sonucunu doğurabilir. Yargıtay’ın bu davranışı kusur sayması, çocuk sahibi olmayı zorunlu tutmasından değil, eşin birlikte yaşam projesine ilişkin beklentiyi haklı bir neden göstermeden boşa çıkarmasından kaynaklanır.

Yargıtay’ın ölçütü: makul sebep

“Makul bir sebep olmaksızın çocuk istemeyerek kusurlu”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.12.2019 tarihli, 2019/4035 E., 2019/11741 K. sayılı kararında ilk derece mahkemesi kadını ağır, erkeği hafif kusurlu bulmuştur. Daire bu kararı bozarken erkeğin “makul bir sebep olmaksızın çocuk istemeyerek kusurlu olduğu” tespitini yapmış; güven sarsıcı davranışta bulunan ve kıskanç olan kadın ile şans oyunları oynayan, aile bütçesini iyi yönetemeyen ve çocuk istemeyen erkeği eşit kusurlu kabul etmiştir. Bu sonuç nedeniyle erkek lehine hükmedilen maddi ve manevi tazminatlar da bozulmuştur.

Karar iki açıdan önemlidir. Birincisi, çocuk istememe açıkça “kusur” olarak nitelendirilmiştir. İkincisi, bu kusurun ağırlığı diğer kusurlarla birlikte tartılmış ve tek başına ağır kusur sayılmamıştır. Uygulamada çocuk istememe, çoğu dosyada ilgisizlik, hakaret veya güven sarsıcı davranış gibi başka olaylarla birlikte ileri sürülür ve kusur oranı bu bütün içinde belirlenir.

Zina ile birlikte değerlendirme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 27.02.2024 tarihli, 2023/941 E., 2024/1270 K. sayılı kararına konu olayda bölge adliye mahkemesi, sadakatsiz olan, “eşi istemesine rağmen çocuk istemeyen”, eşini sosyal ortamlarda yalnız bırakan ve eşinin ailesiyle bayramlarda dahi görüşmeyen kadını ağır kusurlu; şehir dışında çalışıp eşine ilgisiz davranan erkeği az kusurlu bulmuştur. Yargıtay, bu kusur belirlemesini içeren kararı onamıştır. Bu dosyada çocuk istememe, zina ile birlikte kadının kusurunu ağırlaştıran olaylardan biri olarak değerlendirilmiştir.

Güncel Yargıtay kararlarında çocuk istememe

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin son kararları, çocuk istememenin kusur olarak değerlendirilmesine ilişkin yaklaşımın sürdüğünü göstermektedir. Daire, bu vakıa dilekçede ileri sürülmüş ve tanıkla doğrulanmışsa, kusur belirlemesinde dikkate alınmamasını bozma sebebi saymaktadır.

Bu dosyada ilk derece mahkemesi, eşinin ailesine saygı göstermeyen erkeği az, eşini evden gitmekle tehdit eden, kıskanç davranan ve hakaret eden kadını ağır kusurlu bulmuştu. Daire, erkeğin çocuk istememe kusuru eklendiğinde tarafların eşit kusurlu olduğunu kabul etmiş ve kusur belirlemesini bozmuştur. Bozmanın sonucu, kadının yoksulluk nafakası talebinin de yeniden değerlendirilmesi olmuştur; çünkü eşit kusurlu eş, diğer şartlar varsa yoksulluk nafakası alabilir.

Karar, makalenin başında anlatılan 2019 tarihli kararla aynı çizgidedir: çocuk istememe tek başına ağır kusur sayılmamakta, ancak kusur terazisini değiştirebilecek bir ağırlık taşımaktadır.

Tedaviden kaçınma ve erteleme

Çocuk sahibi olmak için tıbbi tedavi gereken durumlarda, eşin tedaviye katılmaması veya tedaviyi sürekli ertelemesi de kusur olarak değerlendirilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2022/10274, K. 2023/899 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, kadının çocuk sahibi olma isteğine duyarsız kalan, tedavi sürecini takip etmeyen ve erteleyen erkeği bu yönden kusurlu bulmuştur. E. 2023/8748, K. 2024/6654 sayılı kararına konu dosyada ise bölge adliye mahkemesi, kadının çocuk sahibi olma isteğine rağmen çocuk yapmaktan kaçınan, gerekli tedavilere ve doktor kontrollerine gitmeyen erkeği, şiddet ve hakaret gibi diğer kusurlarıyla birlikte tam kusurlu kabul etmiştir. Bu dosyada kadın, eşinin bağımlılık ve hastalık tedavisi nedeniyle çocuk isteğini uzun süre ertelemek zorunda kaldığını, tedavi bittikten sonra da eşinin bu isteği görmezden geldiğini ileri sürmüştür.

Bu iki dosya, makalede anlatılan “erteleme ile kesin ret arasındaki fark” ayrımını somutlaştırır. Hastalık süresince ertelemek makul olabilir; ancak engel ortadan kalktıktan sonra da isteğin görmezden gelinmesi kusur hâline gelir.

Ailenin etkisiyle çocuk istememe

Çocuk istememenin gerekçesi olarak eşin ailesinin isteğinin gösterilmesi, makul sebep sayılmamaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2023/45, K. 2023/3288 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, kadının çocuk istemesine karşılık erkeğin “ailem istemiyor, onların istemediği bir şeyi ben de senden istemiyorum” dediğini tespit etmiş ve bu davranışı, eşinin hareket özgürlüğünü kısıtlama ve ona para vermeme gibi diğer kusurlarla birlikte erkeğe yüklemiştir. Mahkeme sonuçta erkeği ağır kusurlu kabul ederek kadın lehine tazminat ve yoksulluk nafakasına hükmetmiştir.

Bu tespit, TMK m. 185/2’deki “birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlama” yükümlülüğünün eşlerin kendi aralarında yerine getirilmesi gerektiğini, çocuk gibi temel bir konuda üçüncü kişilerin iradesine bağlı kalınmasının bu yükümlülükle bağdaşmadığını göstermektedir.

Çocuk istemek kusur değildir

Ters yönden bakıldığında, eşin çocuk sahibi olmak istemesi hiçbir durumda ona kusur olarak yüklenemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2024/7998, K. 2025/5688 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, evlenen kadının çocuk sahibi olmak istemesinin tabii olduğunu, bu nedenle kadına kusur yüklenmesinin yerinde olmadığını belirtmiştir. Aynı kararda, evlilik öncesinde gizlenen bir hastalığın boşanma davasında değil, ancak evliliğin iptali davasında ileri sürülebileceği de vurgulanmıştır. Bu ayrım, evlilikten önce var olan bir durumun boşanma davasında kusur olarak ileri sürülmesi yerine, şartları varsa TMK m. 149 ve devamındaki nispi butlan sebeplerine dayanılması gerektiğini hatırlatır.

Makul sebep sayılabilecek hâller

Kararlarda “makul sebep” kavramının içeriği somut olaya göre belirlenir. Aşağıdaki hâller, çocuk istememenin kusur sayılmasını önleyebilir veya kusurun ağırlığını azaltabilir:

Evlilik öncesindeki anlaşma

Eşler evlenmeden önce çocuk sahibi olmamaya açıkça karar vermiş ve bu karara uygun yaşamışsa, sonradan çocuk isteyen eşin, diğerinin bu tutumunu kusur olarak ileri sürmesi kolay değildir. Bununla birlikte kişinin görüşünü değiştirmesi de hukuka aykırı değildir. Bu durumda çocuk konusundaki görüş ayrılığı evliliği sürdürülemez hâle getirmişse boşanma kararı verilebilir; ancak tarafların hiçbirine ağır kusur yüklenmeyebilir.

Erteleme ile kesin ret arasındaki fark

“Şimdi değil” ile “hiçbir zaman” aynı şey değildir. Eğitimini tamamlamak, kariyerinin belirli bir aşamasına gelmek veya ekonomik istikrarı sağlamak için çocuk sahibi olmayı makul bir süre ertelemek, kural olarak kusur sayılmaz. Buna karşılık yıllar boyunca her defasında farklı bahanelerle konunun ertelenmesi ve sonunda kesin bir ret ortaya çıkması, kusur değerlendirmesinde dikkate alınır.

Gizli doğum kontrolü ve aldatma

Eşlerden birinin, diğerine çocuk sahibi olmak için çalıştıklarını söylerken gizlice doğum kontrol yöntemi kullanması, salt çocuk istememekten farklı bir durumdur. Burada eşin iradesi yanıltılmakta ve evlilikteki güven ilişkisi zedelenmektedir. Bu tür bir davranış ispat edilirse, çocuk istememe kusurunun yanında güven sarsıcı davranış olarak da değerlendirilir ve kusurun ağırlığını artırır.

Benzer şekilde, eşin rızası olmadan gebeliğin sonlandırılması da güven sarsıcı ve ağır kusurlu bir davranış olarak ileri sürülebilir. Gebeliğin sonlandırılması kadının kendi bedeni üzerindeki karar hakkıyla ilgili olsa da, eşten tamamen gizlenmesi ve evlilikteki ortak karar sürecinin yok sayılması kusur değerlendirmesinde ele alınabilir. Tıbbi zorunluluk bulunan hâllerde ise kusur söz konusu olmaz.

İspat

Çocuk istememe çoğunlukla eşler arasında yaşanan özel bir konudur ve dışarıdan doğrudan gözlemlenmesi zordur. Bu nedenle ispat şu araçlarla yapılır:

• Konuya ilişkin yazılı mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları,
• Eşlerin konuyu konuştuğu sırada hazır bulunan veya eşin bu konudaki beyanlarını bizzat duyan tanıklar,
• Aile içi görüşmelerde yapılan açık beyanlar,
• Doğum kontrol yöntemlerine ilişkin sağlık kuruluşu kayıtları (mahkeme kanalıyla istenebilir),
• Evlilik danışmanı veya psikoloğa başvuru belgeleri.

Tanık beyanlarının duyuma değil, görgüye dayanması önemlidir. “Çocuk istemediğini duydum” şeklindeki soyut beyanlar yerine, tanığın hangi tarihte, hangi ortamda ve hangi sözleri duyduğunu anlatması ispat gücünü artırır.

Mahremiyet sınırı

Çocuk istememenin ispatlanması sırasında cinsel hayatın ayrıntılarının gereğinden fazla çevreye anlatılması, mahkeme dışında yakınlara ve sosyal medyaya taşınması, karşı tarafın kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyabilir. Uygulamada mahkemeler, yatak odasına ilişkin mahrem konuların üçüncü kişilere anlatılmasını kusur olarak değerlendirebilmektedir; buna karşılık zaten bilinen bir tedavi sürecinden söz edilmesi her zaman kusur sayılmaz. Bu nedenle ispat, dava dosyası içinde ve ölçülü biçimde yapılmalıdır.

Boşanmanın sonuçlarına etkisi

Tazminat

TMK m. 174 uyarınca maddi ve manevi tazminat ancak kusursuz veya daha az kusurlu eş lehine verilebilir. 2019/4035 E. sayılı kararda görüldüğü gibi, çocuk istememe kusuru diğer eşin kusurlarıyla dengelendiğinde eşit kusur sonucu doğabilir ve bu durumda iki taraf da tazminat alamaz. Tazminatın şartları için Boşanmada Tazminat yazımıza bakılabilir.

Yoksulluk nafakası

Yoksulluk nafakası isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir (TMK m. 175). Çocuk istemeyen eş, bu nedenle ağır kusurlu bulunursa yoksulluk nafakası alamaz. Eşit kusur hâlinde ise nafaka talep edilebilir.

Mal paylaşımı

Çocuk istememe, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesini etkilemez. TMK m. 236/2’deki pay azaltma imkânı yalnızca zina ve hayata kast hâlleri için öngörülmüştür.

Örnek olay

C ve D yedi yıldır evlidir. Evlenmeden önce çocuk sahibi olmayı birlikte istediklerini aile büyüklerinin yanında da söylemişlerdir. Evliliğin üçüncü yılından itibaren D, çocuk konusunu her açıldığında “henüz hazır değilim” diyerek ertelemiş, beşinci yılda ise kesin olarak çocuk istemediğini, bu konunun bir daha açılmamasını söylemiştir. C’nin kız kardeşi bu konuşmaya tanıktır. D’nin herhangi bir sağlık sorunu bulunmamaktadır. Ayrıca D’nin son iki yılda C’ye karşı alaycı ve küçümseyici sözler kullandığı tanıklarla ispat edilmiştir.

C’nin açtığı davada mahkeme, makul bir sebep olmaksızın çocuk istemeyen ve eşine karşı küçümseyici davranan D’yi ağır kusurlu, C’yi ise kusursuz bularak boşanmaya ve C lehine manevi tazminata karar verir. D yalnızca “hazır olmadığını” ileri sürmüş, bu görüşünü destekleyen somut bir gerekçe ortaya koyamamıştır.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Çocuk sahibi olma konusundaki uyuşmazlık evliliği zorlamaya başladığında, öncelikle karşılıklı beklentilerin açıkça konuşulması ve gerekirse bir uzman desteği alınması yararlıdır. Dava yoluna gidilecekse, çocuk istememenin hangi tarihlerde, hangi sözlerle dile getirildiği ve buna sağlık veya başka bir makul sebebin eşlik edip etmediği somut delillerle ortaya konmalıdır. Kusur değerlendirmesi diğer olaylarla birlikte yapıldığından, evlilikte yaşanan tüm önemli olayların dilekçe aşamasında eksiksiz ileri sürülmesi gerekir; sonradan eklenen vakıalar dikkate alınmayabilir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 174, 175, 185, 236; Yargıtay 2. HD, 02.12.2019, 2019/4035 E., 2019/11741 K.; Yargıtay 2. HD, 27.02.2024, 2023/941 E., 2024/1270 K..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.