Çocuk Olmaması ve Kısırlık Nedeniyle Boşanma

Eşlerden birinin kısır olması ya da evlilikte çocuk olmaması, Türk Medeni Kanunu’nda ayrı bir boşanma sebebi olarak düzenlenmemiştir. Kısırlık kişinin iradesi dışında ortaya çıkan bir sağlık durumu olduğundan, kural olarak kusur sayılmaz. Ancak çocuk sahibi olamama, diğer eş bakımından ortak hayatı çekilmez hâle getirmişse, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1) sebebine dayanılarak boşanma istenebilir. Bu durumda asıl tartışma, kimin kusurlu olduğu üzerinde yoğunlaşır: Kısırlığın evlilikten önce gizlenmesi, tedaviden kaçınılması, tedavi sürecinde eşin yalnız bırakılması veya kısır eşin aşağılanması kusur doğurur.

Bu yazı, eşin çocuk sahibi olmayı isteyerek reddettiği hâlleri ele alan Çocuk İstememek Boşanma Sebebi mi? yazımızdan farklı olarak, biyolojik nedenle çocuk sahibi olunamayan durumlara odaklanır. Evliliğin iptaline ilişkin genel kurallar için Evliliğin Butlanı ve Evlilik İptali yazımıza bakılabilir.

Kanun metni

Kısırlık neden kusur sayılmaz?

Boşanma hukukunda kusur, kişinin iradesine bağlı ve kınanabilir bir davranışı ifade eder. Kısırlık ise çoğu zaman kişinin kontrolü dışındaki tıbbi bir durumdur. Bir eşin elinde olmayan bir sağlık sorunu nedeniyle “kusurlu” sayılması, kusur kavramının özüne aykırıdır. Bu nedenle kısır olan eş, salt bu durum yüzünden boşanmada tazminat ödemeye mahkûm edilemez, yoksulluk nafakası hakkını da kaybetmez.

Bununla birlikte kusursuzluk, boşanmanın mümkün olmadığı anlamına gelmez. TMK m. 166/1, evlilik birliğinin sarsılmasını kusura bağlamaz; kusur yalnızca boşanmanın sonuçlarında (tazminat, nafaka, davalının itiraz hakkı) önem taşır. Çocuk sahibi olmak isteyen eş için bu imkânın ortadan kalkması ortak hayatı gerçekten çekilmez kılmışsa boşanma kararı verilebilir. Ancak davacı eşin kusuru daha ağırsa, kusursuz veya daha az kusurlu davalı boşanmaya itiraz edebilir (TMK m. 166/2).

Kusur doğuran davranışlar

Yargıtay uygulamasında kısırlığın kendisi değil, kısırlık karşısında eşlerin nasıl davrandığı değerlendirilir. Kusur doğuran tipik davranışlar şunlardır:

Evlilik öncesinde bilerek gizleme

Çocuk sahibi olamayacağını evlenmeden önce bilen ve bunu eşinden gizleyen kişi, eşinin iradesini yanıltmış olur. Bu durum güven sarsıcı davranış olarak kusur sayılabilir. Gizleme ayrıca yanılma (TMK m. 149/2) veya aldatma (TMK m. 150) hükümlerine göre evliliğin iptali sebebi de olabilir. Ancak kısırlık açıkça bildirilmişse durum tamamen farklıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.11.2024 tarihli, 2024/1128 E., 2024/8687 K. sayılı kararına konu olayda kadın, erkeğin çocuk sahibi olamayacağını evlilik öncesinde gizlediğini ve kendisini tüp bebek tedavisine zorladığını ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi, erkeğin evlenmeden önce geçirdiği ameliyatı ve tüp bebek yöntemiyle çocuk sahibi olabileceğini kadına söylediğini, kadının bunu kabul ettiğini ve tedavinin ortak kararla başlatıldığını tanık beyanlarıyla tespit etmiştir. Buna karşılık kadının erkeğe “senin yapamadığın erkekliği ben yapacağım, sen erkek misin” şeklinde sözler söylediği ve erkeğin kanser tedavisi sırasında onunla ilgilenmediği belirlenmiştir. Bölge adliye mahkemesi kadını tam kusurlu, erkeği kusursuz kabul etmiş; Yargıtay bu kararı onamıştır.

Karar, kısır eşin değil, kısırlığı bahane ederek eşini aşağılayan ve onu zor gününde yalnız bırakan eşin kusurlu olduğunu açıkça göstermektedir.

Tedaviden haklı sebep olmadan kaçınma

Tıbbi açıdan tedavi imkânı bulunduğu hâlde eşin bu imkânı kullanmayı reddetmesi, çocuk sahibi olmak isteyen eş bakımından kusur olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte tedavinin ağır yan etkileri, sağlık riskleri veya düşük başarı ihtimali bulunuyorsa tedaviyi reddetmek makul kabul edilebilir. Tüp bebek gibi yöntemler fiziksel ve ruhsal açıdan zorlayıcıdır; hiçbir eş bu tedaviye zorlanamaz.

Tedavi sürecinde eşi yalnız bırakma

Tedavinin başarılı olması çoğu zaman iki eşin birlikte katılımını gerektirir. Eşini tedavide yalnız bırakan, kontrollere gelmeyen, gerekli tetkikleri yaptırmayan eş, çocuk sahibi olamamanın sonucuna kendisi katkıda bulunmuş sayılabilir. Bu davranış diğer eşin kusurunu ortadan kaldırabilir, hatta kusurun yönünü tersine çevirebilir.

Kısır eşi aşağılama, aileye şikâyet etme

Çocuk olmaması nedeniyle eşi küçük düşürmek, “dölsüz”, “kısır” gibi aşağılayıcı ifadeler kullanmak, aile büyüklerinin bu yöndeki sözlerine sessiz kalmak veya bunları desteklemek ağır kusur sayılır. Bu davranışlar ayrıca kişilik haklarına saldırı niteliğinde olduğundan manevi tazminat sebebi oluşturur.

Yargıtay kararlarında tedavi ve gizleme

Kısırlık uyuşmazlıklarında Yargıtay’ın üzerinde durduğu iki konu, tedaviye yaklaşım ve evlilik öncesindeki bilgilendirmedir. Bu iki konuda verilen kararlar, kusurun kısırlığın kendisinden değil, eşin bu durum karşısındaki tutumundan kaynaklandığını açıkça göstermektedir.

Tedaviden kaçınan eş tam kusurlu sayılabilir

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, sperm sayısı düşüklüğü teşhisi konulan ancak tedaviye yanaşmayan erkekle ilgili bir dosyada, raporda çocuk sahibi olmaya engel bulunmadığının belirtilmesinin tedavi ihtiyacını ortadan kaldırmadığını vurgulamıştır.

Daire bu tespitten sonra, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında erkeğin tam kusurlu olduğunu ve davanın kabulü gerektiğini belirterek ret kararını bozmuştur. Karar, tıbbi raporun tek başına belirleyici olmadığını; eşin tedaviye ilişkin tutumunun tanık beyanlarıyla ispatlanabileceğini göstermektedir.

Muayeneden kaçınmanın sonucu

Çocuk sahibi olamamanın nedeni tartışmalı olduğunda mahkeme, eşlerin sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu tarafından muayene edilmesine karar verebilir. Muayeneden haklı bir sebep olmadan kaçınan eş, bu davranışının sonucuna katlanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.07.2024 tarihli, E. 2023/6647, K. 2024/5466 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, kadında engel bir rahatsızlık saptanmadığını, erkeğin ise istenen testi “vücuduna acı verecek” gerekçesiyle yaptırmadığını tespit etmiş; muayeneden kaçınan erkeği bu nedenle kusurlu kabul etmiştir. Benzer biçimde, Adli Tıp Kurumunun istediği testi mahkemenin ihtarına rağmen yaptırmayan ve tedavilere düzenli katılmayan erkeğin durumu da bir başka dosyada ilk derece mahkemesince kusur olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7338, K. 2024/4777, T. 25.06.2024).

Bu kararlar, muayenenin bir zorunluluk olmadığını ancak muayeneden kaçınmanın ispat bakımından aleyhe sonuç doğurabileceğini göstermektedir. Muayeneyi reddeden eşin, haklı bir sebebi (ciddi sağlık riski, tıbbi kontrendikasyon gibi) varsa bunu belgeyle ortaya koyması gerekir.

İptal sebepleri ve süreler

Kısırlığın evlilikten önce gizlendiği iddiası çoğu zaman boşanma davasıyla birlikte, terditli olarak evliliğin iptali talebiyle ileri sürülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının evlenmeden önce hipofiz bezinin alındığını ve çocuk sahibi olamayacağını gizlediği iddiasıyla erkeğin önce mutlak, olmazsa nispi butlan, olmazsa boşanma istediği bir dosyada, ilk derece mahkemesinin iptal talepleri hakkında hiçbir araştırma yapmadan boşanmaya karar verdiğini tespit etmiş ve uygulanacak kuralları şöyle özetlemiştir:

Terditli davada mahkemenin önce iptal talebini, bu talep reddedilirse boşanma talebini incelemesi gerekir. İptal talebinin hiç değerlendirilmeden boşanmaya karar verilmesi, talep sırasına aykırıdır.

Yanılmadan söz edilemeyen hâller

Yanılma sebebine dayanan iptal davasında davacının, eşindeki niteliği evlenirken bilmediğini ispat etmesi gerekir. Yargıtay, davacının evlenmeden önce bildiği bir durumu sonradan iptal sebebi olarak ileri süremeyeceğini birçok kararında kabul etmiştir. Örneğin davacının, davalının evlenmeden önce başkasından hamile olduğunu bilerek evlendiği bir dosyada “Bu durumda yanılma ve aldatılmadan söz edilemez” denilerek iptal kararı bozulmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2008/9652, K. 2008/9346, T. 25.06.2008). Aynı ilke kısırlık için de geçerlidir: kısırlığı evlenmeden önce açıkça öğrenen ve buna rağmen evlenen eş, sonradan yanılma veya aldatma iddiasında bulunamaz. Bu nedenle evlilik öncesindeki konuşmaları doğrulayan tanık beyanları ve yazışmalar, hem iptal davasında hem de kusur tartışmasında belirleyici delil niteliği taşır.

Tüp bebek giderleri geri istenebilir mi?

Boşanma davalarında sık karşılaşılan bir talep, evlilik sırasında yapılan tüp bebek tedavisi giderlerinin diğer eşten istenmesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.10.2015 tarihli, 2015/15368 E., 2015/17168 K. sayılı kararında bu talebin reddedilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Daireye göre eşler tüp bebek yoluyla çocuk sahibi olmaya birlikte karar vermişse, bu tedavinin gerektirdiği giderler “evlilik birliğinin giderleri” kapsamındadır (TMK m. 186/3). Eşlerin birliğin giderlerine katılma yükümlülüğü kanundan kaynaklandığından, evlilik bir eşin kusuruyla sona ermiş olsa bile bu giderler diğer eşten istenemez. Tüp bebek kararı, eşler arasında borç doğuran bir hukuki işlem de değildir.

Bu kararın uygulamadaki sonucu şudur: Tedavi için banka kredisi kullanan eş, kredi taksitlerini boşanma davasında maddi tazminat kalemi olarak isteyemez. Kredinin hangi mal kesimine ait borç sayılacağı ise ayrı bir konu olup mal rejiminin tasfiyesinde değerlendirilir.

Evliliğin iptali mi, boşanma mı?

Kısırlığın evlenmeden önce bilinip gizlendiği hâllerde, çocuk sahibi olmak isteyen eş için iki ayrı yol vardır:

İptal davasında, kısırlığın davacı için evliliği çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelik olduğu ve davacının bunu bilseydi evlenmeyeceği ispat edilmelidir. TMK m. 158/2 uyarınca iptal hâlinde mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafaka konularında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Sürenin kaçırılması hâlinde ise yalnızca boşanma yolu açık kalır.

Çocuk olmamasının nafaka ve tazminata etkisi

Ortak çocuğun bulunmaması, yoksulluk nafakası ve tazminat miktarının belirlenmesinde dikkate alınan unsurlardan biridir. Yargıtay, nafakanın toptan mı yoksa irat biçiminde mi ödeneceğini tartışırken evlilik süresi ve ortak çocuk bulunmaması gibi olguları değerlendirmektedir. Ortak çocuk olmadığında iştirak nafakası ve velayet uyuşmazlığı da doğmaz; bu durum çoğu zaman anlaşmalı boşanmayı kolaylaştırır.

Ölçülü ispat ve mahremiyet

Kısırlık ve tedavi süreci, kişinin sağlık verisidir ve özel hayatın en hassas alanında yer alır. Boşanma davasında sağlık kayıtları ancak mahkeme kararıyla ve uyuşmazlıkla sınırlı olarak istenmelidir. Tedavi bilgilerinin çevreye yayılması, sosyal medyada paylaşılması veya aile toplantılarında aşağılama aracı olarak kullanılması ayrıca kusur ve tazminat sebebi olabilir. Öte yandan her paylaşım kusur sayılmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.12.2022 tarihli, 2022/8138 E., 2022/10170 K. sayılı bozma kararında, eşlerin çocuk sahibi olmak için tedavi gördüklerinin çevrelerince bilindiği bir dosyada kadının erkeğin tıbbi durumunu üçüncü kişilere anlatmasının “eşler arasında kalması gereken sır niteliğinde olmadığını” ve kadına kusur olarak yüklenemeyeceğini kabul etmiştir. Aynı dosyada erkeğin ameliyat ve tedaviye isteksiz kaldığı da tartışılmış; uyuşmazlık ilk derece mahkemesinin direnmesi üzerine Hukuk Genel Kurulunun önüne gelmiştir (HGK, 25.06.2025, 2023/949 E., 2025/394 K.). Değerlendirme, paylaşımın amacına, kime ve hangi biçimde yapıldığına göre yapılır.

Örnek olay

E ve F evlenmeden önce, E’nin geçirdiği bir hastalık nedeniyle doğal yolla çocuk sahibi olmasının zor olduğunu konuşmuş, F bunu kabul ederek evlenmiştir. Evliliğin dördüncü yılında iki kez tüp bebek denenmiş, sonuç alınamamıştır. Bu süreçte F’nin annesi sık sık E’ye “sen bize torun veremedin” diyerek E’yi aşağılamış, F ise bu sözlere hiç karşı çıkmamış ve bir aile toplantısında E’nin tedavi sürecini alaycı bir dille anlatmıştır.

F, çocuk sahibi olamamaları nedeniyle evliliğin çekilmez hâle geldiğini ileri sürerek dava açar ve tüp bebek tedavisi için kullandığı kredinin E’den tahsilini ister. Mahkeme, kısırlığın evlilik öncesinde açıkça bildirildiğini, bu nedenle E’ye kusur yüklenemeyeceğini; aile büyüklerinin aşağılamalarına sessiz kalan ve tedavi sürecini çevreye alaycı biçimde anlatan F’nin ağır kusurlu olduğunu tespit eder. E boşanmaya itiraz etmediğinden boşanmaya karar verilir. F’nin tedavi giderlerine ilişkin talebi, bu giderlerin evlilik birliğinin gideri olduğu gerekçesiyle reddedilir; E lehine manevi tazminata hükmedilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Çocuk sahibi olamama nedeniyle boşanmayı düşünen eşin, öncelikle kısırlığın evlilik öncesinde bilinip bilinmediğini ve tedavi sürecinde tarafların nasıl davrandığını gösteren delilleri bir araya getirmesi gerekir. Evlilik öncesinde gizleme şüphesi varsa iptal davası için öngörülen altı aylık sürenin öğrenme tarihinden itibaren işlediği unutulmamalıdır. Kusur değerlendirmesinin sonucu tazminat ve nafaka haklarını doğrudan etkilediğinden, dava açılmadan önce sağlık kayıtlarının hangi ölçüde dosyaya sunulacağı ve mahremiyetin nasıl korunacağı da planlanmalıdır.

İlgili yazılar: Ev İşlerini Yapmamak Boşanma Sebebi mi?, Cinsel Sorunlar Nedeniyle Boşanma

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 149, 150, 152, 158, 166, 174, 175, 185, 186; Yargıtay 2. HD, 18.11.2024, 2024/1128 E., 2024/8687 K.; Yargıtay 2. HD, 01.10.2015, 2015/15368 E., 2015/17168 K.; Yargıtay 2. HD, 08.12.2022, 2022/8138 E., 2022/10170 K.; Yargıtay HGK, 25.06.2025, 2023/949 E., 2025/394 K.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.