Cinsel Sorunlar Nedeniyle Boşanma

Cinsel birliktelik, evlilik birliğinin önemli bir parçasıdır ve eşler arasında hiç kurulamaması veya uzun süre kurulamaması ortak hayatı temelinden sarsabilir. Türk Medeni Kanunu cinsel sorunları ayrı bir boşanma sebebi olarak saymaz; bu sorunlar evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1) kapsamında değerlendirilir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre vajinismus, iktidarsızlık gibi tıbbi sorunlar tek başına kusur sayılmaz. Kusur, sorunun kendisinden değil, eşlerin bu soruna karşı tutumundan doğar: Tedaviden kaçınan, tedavi sürecinde eşini yalnız bırakan, eşini aşağılayan veya cinsel ilişkiye zorlayan eş kusurlu kabul edilir.

Bu yazıda tıbbi ve psikolojik kaynaklı cinsel sorunlar ile cinsel isteksizlik ele alınmaktadır. Rızaya aykırı cinsel davranışların ayrıntılı değerlendirmesi Ters İlişki Boşanma Sebebi mi? yazımızda, genel boşanma sebebinin şartları Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma yazımızda yer almaktadır.

Kanun metni

Hukuki çerçeve

TMK m. 185/3, eşlere birlikte yaşama ve birbirine yardımcı olma yükümlülüğü yükler. Birlikte yaşama yükümlülüğü, yalnızca aynı evde oturmayı değil, ruhsal ve bedensel bir birliği de kapsar. Bununla birlikte cinsel birliktelik bir “borç” olarak dava edilemez ve hiçbir eş cinsel ilişkiye zorlanamaz. Hukuk düzeni, bu alanda yalnızca birlikteliğin kurulamamasının evliliği sürdürülemez hâle getirip getirmediğine ve bunda kimin kusurlu olduğuna bakar.

Cinsel sorunlar üç farklı hukuki sonuç doğurabilir:

Vajinismus

Vajinismus, çoğu zaman psikolojik kökenli olan ve cinsel birleşmeyi engelleyen bir durumdur. Tıbbi açıdan tedavi edilebilir bir sorun olarak kabul edilir ve tedavi sürecinde eşin katılımı büyük önem taşır. Yargıtay uygulamasında vajinismus nedeniyle açılan davalarda belirleyici olan, tarafların tedavi sürecindeki tutumudur.

Tedavi sürecinde eşi yalnız bırakmak

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10.05.2016 tarihli, 2015/22961 E., 2016/9519 K. sayılı kararında, vajinismus sorunu olan kadının tedavi kurumlarına başvurduğu ve tedavi gördüğü, ancak “bu tedavi süresinde katılım ve çözüm arayışını birlikte sürdürmesi gerekli olan erkek eşin” kadını yalnız bıraktığı ve bu nedenle tedaviden sonuç alınamadığı tespit edilmiştir. Daire, bu durumda cinsel ilişki kurulamamasının kadına kusur olarak yüklenemeyeceğini belirterek erkeğin açtığı boşanma davasının reddedilmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Karar, tedaviye katılım yükümlülüğünün yalnızca sorunu yaşayan eşe değil, diğer eşe de ait olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Tam kusurlu eşin dava açamayacağı ilkesi gereği, kusursuz eşe karşı açılan dava reddedilmiştir.

Tedaviyle giderilen sorun

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.01.2025 tarihli, 2024/8984 E., 2025/299 K. sayılı kararında ilk derece mahkemesi, kadına “vajinismus hastası olduğu, eşinin cinsel isteklerine cevap vermediği ve bu konuda tedavi olmaya yanaşmadığı” vakıasını kusur olarak yüklemiştir. Daire ise bu vakıanın evliliğin ilk yıllarına ait olduğunu, kadının daha sonra tedavi olduğunu ve tarafların ortak çocuğunun doğduğunu belirterek bu olgunun kadına kusur olarak yüklenemeyeceğine karar vermiştir. Sonuçta başka kadınlarla uygunsuz mesajlaşan ve faturaları ödemeyerek ev elektriğinin ve suyunun kesilmesine yol açan erkek ağır, kadın az kusurlu sayılmış ve kadın lehine tazminat gerektiği kabul edilmiştir.

Bu karar, geçmişte yaşanmış ve aşılmış bir sorunun yıllar sonra boşanma davasında koz olarak kullanılamayacağını göstermektedir. Ortak hayatın sürdürülmesi ve sorunun giderilmesi, o döneme ilişkin olayların affedildiği veya hoşgörüyle karşılandığı anlamına gelir.

Tedaviden kaçınma

Buna karşılık sorunu yaşayan eş, tedavi imkânı bulunduğu hâlde makul bir süre içinde tedaviye başvurmaz, başvurduğu tedaviyi yarıda bırakır veya hekim önerilerine uymazsa, cinsel birlikteliğin kurulamaması ona kusur olarak yüklenebilir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken evliliğin süresini, tedavi için yapılan girişimleri ve sorunun psikolojik boyutunu dikkate alır.

İktidarsızlık ve erkekte görülen cinsel işlev bozuklukları

Erkekte görülen sertleşme bozukluğu, erken boşalma veya benzeri işlev bozuklukları da aynı ilkelere tabidir. Sorunun kendisi kusur değildir. Tedaviye yanaşmamak, sorunu görmezden gelmek veya diğer eşi suçlamak kusur doğurabilir. Kadının bu süreçte eşini aşağılaması, “erkek değilsin” gibi sözlerle onurunu kırması ise onun kusurunu oluşturur. Yargıtay, kısırlık sorunu yaşayan eşe “sen erkek misin” diyen ve hastalığında onunla ilgilenmeyen eşi tam kusurlu kabul eden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 18.11.2024, 2024/1128 E., 2024/8687 K.).

Evlilikten önce var olduğu bilinen ve gizlenen kalıcı bir iktidarsızlık, eşin evlenme iradesini esaslı biçimde etkilemişse TMK m. 149/2 kapsamında yanılma nedeniyle evliliğin iptali davası açılabilir. Bu davada süre, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay, her hâlde evlenmeden itibaren beş yıldır (TMK m. 152).

Cinsel isteksizlik ve ilgisizlik

Herhangi bir tıbbi sorun bulunmaksızın eşin uzun süre cinsel birliktelikten kaçınması, eşine karşı ilgisiz ve soğuk davranması da kusur değerlendirmesine konu olabilir. Bu durumda mahkeme, isteksizliğin altında başka bir neden bulunup bulunmadığını araştırır. Diğer eşin şiddeti, hakareti, alkol bağımlılığı veya sadakatsizliği gibi nedenlerle ortaya çıkan isteksizlik, çoğu zaman bu davranışları gerçekleştiren eşin kusuru olarak görülür.

Cinsel isteksizlik, ayrı odada yatma ile birlikte ileri sürüldüğünde değerlendirme genişler. Bu konudaki ölçütler için Ayrı Yatmak Boşanma Sebebi mi? yazımıza bakılabilir.

Aşırı istek ve zorlama

Cinsel birliktelik konusundaki uyuşmazlık bazen ters yönde ortaya çıkar: Eşlerden biri diğerinin istemediği sıklıkta veya biçimde cinsel ilişki talep eder ve bu konuda baskı kurar. Rızaya aykırı her cinsel davranış, evlilik içinde de hukuka aykırıdır. TCK m. 102/2 uyarınca vücuda organ veya cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilen cinsel saldırı eşe karşı işlendiğinde, soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır; ancak suçun varlığı ortadan kalkmaz. Eşini zorlayan kişi boşanma davasında ağır kusurlu sayılır ve bu davranış TMK m. 162 kapsamında pek kötü veya onur kırıcı davranış niteliği de taşıyabilir.

Zorlama hâlinde mağdur eş, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler isteyebilir. Bu tedbirler boşanma davası açılmasını beklemeden aile mahkemesinden veya kolluk ve mülki amirden talep edilebilir.

İspat

Cinsel sorunlar, doğası gereği iki eş arasında yaşanan ve dışarıdan bilinmesi zor olgulardır. Bu nedenle ispat araçları sınırlıdır ve dikkatli kullanılmalıdır:

• Sağlık kayıtları: Tedavi için başvurulan hastane, kadın doğum, üroloji, psikiyatri veya cinsel terapi merkezlerinin kayıtları mahkeme kanalıyla istenebilir. Bu kayıtlar hem sorunun varlığını hem de tarafların tedaviye katılımını gösterir.
• Tanıklar: Tarafların bu konudaki sözlerini bizzat duyan yakınlar dinlenebilir. Tanığın görgüye dayalı bilgi vermesi önemlidir.
• Yazışmalar: Eşler arasındaki mesajlar, sorunun varlığı ve tarafların tutumu hakkında fikir verebilir.
• Bilirkişi ve adli tıp raporu: Gerekli hâllerde mahkeme, adli tıp kurumundan veya üniversite hastanesinden rapor alabilir. Ancak hiçbir eş bedensel muayeneye zorlanamaz; muayeneden kaçınma ise hâkim tarafından delillerin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.

Davada cinsel hayatın ayrıntılarının gereğinden fazla açıklanmaması, tanıkların sorgulanmasında ölçülü davranılması ve duruşmanın gizli yapılmasının istenmesi yerinde olur. Aile mahkemelerinde özel hayatın gizliliği gerektirdiğinde duruşmanın kapalı yapılması talep edilebilir.

Boşanmanın sonuçları

Kusur ve tazminat

TMK m. 174 uyarınca maddi ve manevi tazminat, kusursuz veya daha az kusurlu eş lehine verilir. Tedavi edilebilir sorunu nedeniyle tedavi gören, ancak eşi tarafından yalnız bırakılan eş kusursuz sayılabilir ve tazminat isteyebilir. Eşini aşağılayan veya zorlayan eş ise tazminat ödemekle yükümlü tutulur. Ayrıntılar için Boşanmada Tazminat yazımıza bakılabilir.

Nafaka

Yoksulluk nafakası, kusuru daha ağır olmayan eşe verilir (TMK m. 175). Salt tıbbi bir cinsel sorunu bulunan eş bu nedenle nafaka hakkını kaybetmez.

Evlilik süresi ve ziynet

Cinsel birlikteliğin hiç kurulamadığı kısa süreli evliliklerde, düğünde takılan ziynetlerin iadesi ve nişan hediyeleri gibi konular da sıkça uyuşmazlık konusu olur. Ziynet eşyası kural olarak kadına ait sayılır ve evlilik süresinin kısalığı bu kuralı değiştirmez.

Yargıtay kararlarında cinsel sorunlar ve kusur

Yazıda anılan kararların yanında, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin farklı dönemlere ait başka kararları da aynı ilkeyi doğrulamaktadır: Cinsel sorunun varlığı değil, bu soruna karşı takınılan tutum kusur değerlendirmesinde belirleyicidir. Dairenin ifadesiyle bu yaklaşım istikrar kazanmış bir uygulamadır.

Tedaviden kaçınmanın ispatı gerekir

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2015/1248 E., 2015/2396 K. sayılı ve 20.02.2015 tarihli kararında, on bir yıllık evlilikte cinsel ilişkinin kurulamadığı ve kadında psikolojik kökenli vajinismus bulunduğu bir dosyada şu ilkeyi açıklamıştır:

Aynı kararda, eşlerin birbirine yardımcı olma yükümlülüğünün ruhsal veya fiziksel rahatsızlığın tedavisi için yardımcı olmayı da kapsadığı vurgulanmıştır. Bu nedenle tedaviden kaçınıldığını iddia eden eş, bu iddiasını somut delillerle ispatlamak zorundadır; aksi hâlde rahatsızlığın varlığı tek başına kusur olarak yüklenemez.

Başarıyla tamamlanan tedavi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2014/27856 E., 2015/14479 K. sayılı ve 02.07.2015 tarihli kararında, vajinismus tedavisi için doktora başvuran ve dokuz seans tedavi gören kadının tedavisinin olumlu sonuçlandığının doktor tarafından ifade edildiğini, bundan sonra kadının cinsel ilişkiden kaçındığını gösteren bir delil bulunmadığını tespit etmiştir. Daire, bu durumda rahatsızlık sebebiyle kadına kusur atfedilemeyeceğini belirtmiş; eşini silkeleyerek şiddete yeltenen, başkalarına eşini aşağılayan sözler söyleyen ve maddi destek sağlamayan erkeği kusurlu bularak kadının davasının kabulü, erkeğin davasının reddi gerektiğine karar vermiştir.

Tedaviden kaçınma ve sorunu başkalarına anlatma

Tedaviden kaçınma ispatlandığında ise kusur doğar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2013/17130 E., 2013/30028 K. sayılı ve 18.12.2013 tarihli kararında, vajinismus sorunu bulunan kadının tedaviden kaçındığını, erkeğin de bu durumu başkalarına anlatarak eşini aşağıladığını tespit etmiş ve tarafları eşit kusurlu kabul etmiştir. Bu nedenle kadın yararına hükmedilen maddi ve manevi tazminat kararı bozulmuştur.

Eşler arasındaki cinsel sorunun üçüncü kişilere anlatılması, Yargıtay uygulamasında ayrı bir kusur olarak değerlendirilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2015/10977 E., 2016/434 K. sayılı ve 13.01.2016 tarihli kararında, cinsel birliktelikten kaçınan ve öngörülen tedaviye yanaşmayan erkek daha ağır kusurlu bulunmuş; buna karşılık eşler arasındaki cinsel problemi akrabalarına aktararak çevrede duyulmasına neden olan kadın da kusurlu sayılmıştır. Bu kararlar, aile mahremiyetine ilişkin bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşılmasının, haklı olan eşi bile kusurlu duruma düşürebileceğini göstermektedir.

İktidarsızlık ve erkeğin tedaviye yanaşmaması

Aynı ilke erkekte görülen cinsel işlev bozukluklarında da uygulanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/3373 E., 2024/32 K. sayılı ve 09.01.2024 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, verilen ilaçları kullanmayarak tedaviye yanaşmayan erkeğin, cinsel ilişki kurulamamasını kadına kusur olarak yükleyemeyeceğini belirterek davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi ise karşılıklı kusur iddiaları karşısında her iki tarafın tam teşekküllü bir devlet hastanesine sevk edilerek cinsel ilişkiye engel fizyolojik veya psikolojik bir rahatsızlıklarının bulunup bulunmadığına ilişkin rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Bu yaklaşım, cinsel sorunlara dayanan davalarda tıbbi raporun belirleyici delil olduğunu göstermektedir.

Tedaviye çekingen davranmak ve eşit kusur

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/2627 E., 2023/5805 K. sayılı ve 30.11.2023 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, cinsel uyumsuzluğun kadının fizyolojik yapısından kaynaklandığını ve kadının tıbbi tedavi almakta çekingen davrandığını tespit etmiş; erkeğin aile mahremiyetine ilişkin olayları üçüncü kişilere aktarması ve kadına yönelik küçük düşürücü söylemleri ile kadının hakaretini birlikte değerlendirerek tarafları eşit kusurlu bulmuştur. Eşit kusur hâlinde taraflar birbirinden maddi ve manevi tazminat isteyemez; bu nedenle cinsel sorunlara dayanan davalarda kusur dengesinin dikkatle kurulması, tazminat talepleri bakımından da belirleyicidir.

Örnek olay

G ve H evlendikten sonra G’nin vajinismus sorunu nedeniyle cinsel birleşme gerçekleşememiştir. G bir yıl içinde iki ayrı hastanede tedaviye başvurmuş, hekim çiftin birlikte terapiye katılmasını önermiştir. H ilk iki seanstan sonra terapiye gitmemiş, G’ye “senin sorunun, beni ilgilendirmez” demiştir. Bir süre sonra H boşanma davası açarak cinsel birlikteliğin kurulamamasını gerekçe göstermiştir.

Mahkeme hastane kayıtlarını ve terapistin yazısını getirtir. Kayıtlar G’nin tedaviye düzenli katıldığını, H’nin ise sürece katılmadığını gösterir. Mahkeme, tedaviyi sürdüren G’ye kusur yüklenemeyeceğini, H’nin tedavi sürecinde eşini yalnız bıraktığını kabul ederek H’nin davasını reddeder. G daha sonra kendi davasını açarsa, H’nin ilgisizliği ve aşağılayıcı sözleri nedeniyle H’nin kusurlu olduğu kabul edilerek boşanmaya ve G lehine tazminata karar verilebilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Cinsel sorunlar nedeniyle evliliği sürdürmekte zorlanan eşler için ilk adım, sorunun tıbbi ve psikolojik boyutunun bir uzmanla değerlendirilmesidir. Tedavi sürecine hangi tarihte başvurulduğu, kimin katıldığı ve kimin süreci yarıda bıraktığı, ileride açılacak bir davada kusur değerlendirmesinin temelini oluşturur. Zorlama veya şiddet varsa, boşanma davasını beklemeden koruma tedbiri istenmesi ve gerekirse şikâyet hakkının kullanılması gerekir. Sorunun evlilikten önce bilinip gizlendiği düşünülüyorsa, iptal davası için öngörülen altı aylık sürenin öğrenme tarihinden başladığı gözden kaçırılmamalıdır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 149, 150, 152, 162, 166, 174, 175, 185; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 102; 6284 sayılı Kanun; Yargıtay 2. HD, 10.05.2016, 2015/22961 E., 2016/9519 K.; Yargıtay 2. HD, 15.01.2025, 2024/8984 E., 2025/299 K.; Yargıtay 2. HD, 18.11.2024, 2024/1128 E., 2024/8687 K.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.