Narsist Eşten Boşanma: Psikolojik Şiddetin Hukuki Değerlendirmesi

“Narsist” kelimesi gündelik dilde, sürekli aşağılayan, eşini kontrol etmeye çalışan, hatalarını hiçbir zaman kabul etmeyen ve çevresini manipüle eden kişiler için kullanılmaktadır. Hukuk açısından ise “narsist eş” diye bir kategori yoktur. Aile mahkemesi bir kişilik bozukluğu teşhisi koymaz; davaya konu edilen somut davranışların ispatlanıp ispatlanmadığına ve bu davranışların evlilik birliğini temelinden sarsıp sarsmadığına bakar. Bu nedenle narsist olduğu düşünülen bir eşten boşanmak isteyen kişinin dava dilekçesinde etiket yerine olayları anlatması, olayları da tanık, yazışma ve belge ile kanıtlaması gerekir.

Yargıtay uygulamasında sürekli aşağılama, bağırma, ailesinin yanında küçük düşürme, eşi evden kovma, eşin üzerine yürüme gibi davranışlar “psikolojik şiddet” olarak nitelendirilmekte ve bu davranışları gerçekleştiren eş ağır kusurlu kabul edilmektedir. Fiziksel şiddet ve hayata kast boyutuna ulaşan davranışlar ise Hayata Kast, Pek Kötü Muamele ve Onur Kırıcı Davranış Nedeniyle Boşanma yazımızda incelenmiştir. Bu yazı, iz bırakmayan, uzun zamana yayılan ve çoğu zaman ev içinde kalan psikolojik baskının nasıl ispat edileceğine odaklanmaktadır.

Kanun metni

Mahkeme teşhise değil davranışa bakar

Boşanma davasında taraflardan birinin diğerini “narsist”, “psikopat” veya “manipülatif” olarak nitelendirmesi, hâkim için bir delil değildir. Bu nitelendirmeler bir değer yargısıdır ve ispat konusu yapılamaz. İspat konusu olan, vakıalardır: Eşin hangi tarihte, kimin yanında, hangi sözlerle aşağılandığı; eşin hangi gerekçeyle arkadaşlarıyla görüşmesinin engellendiği; banka kartının neden elinden alındığı; telefonuna hangi yolla müdahale edildiği gibi.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu sisteminde hâkim, tarafların dilekçelerinde ileri sürdükleri vakıalarla bağlıdır. Dilekçede yer almayan bir olay, tanık tarafından anlatılsa bile kusur belirlemesinde esas alınamayabilir. Bu nedenle “eşim narsisttir, hayatımı zehir etti” şeklinde genel bir anlatım yerine, olayların mümkün olduğunca tarih ve yer belirtilerek ayrı ayrı sıralanması gerekir. Mahkeme, bu olayları bir bütün olarak değerlendirir ve kimin daha ağır kusurlu olduğunu belirler.

Bir eşin psikiyatrik bir tanı almış olması da kendiliğinden kusur anlamına gelmez. Kusur, iradeye dayanan ve evlilik birliğinin yükümlülüklerine aykırı olan davranıştır. Tanı, olsa olsa davranışların sürekliliğini ve değişmeyeceğini gösteren bir yardımcı unsur olabilir. Akıl hastalığı nedeniyle boşanma ise TMK m. 165’te ayrıca düzenlenmiş olup resmî sağlık kurulu raporu ile hastalığın iyileşmesine olanak bulunmadığının saptanmasını gerektirir; kişilik özellikleri bu kapsamda değerlendirilmez.

Psikolojik şiddet olarak kabul edilen davranışlar

Uygulamada sıklıkla psikolojik şiddet veya kusurlu davranış olarak değerlendirilen davranışlar şunlardır:

• Eşe sürekli hakaret etmek, onu çocukların veya ailelerin yanında küçük düşürmek,
• Eşin görünüşünü, ailesini, eğitimini veya kazancını aşağılamak, başka kişilerle kıyaslayarak değersizleştirmek,
• Bağırarak konuşmak, eşyaları kırmak, eşin üzerine yürümek,
• Eşi evden kovmak veya “alın kızınızı götürün” gibi sözlerle ailesine teslim etmeye kalkmak,
• Eşin ailesi ve arkadaşlarıyla görüşmesini yasaklamak, onu sosyal çevresinden koparmak,
• Telefonunu, sosyal medya hesaplarını ve konumunu sürekli denetlemek; cihazına gizli takip programı yüklemek,
• Eşin çalışmasını engellemek, kazancına el koymak veya temel ihtiyaçlarını karşılamamak (ekonomik şiddet),
• Uzun süreli suskunluk, cezalandırıcı küslük ve tehditle eşi baskı altında tutmak.

Bu davranışların her biri tek başına değerlendirildiğinde hafif görünebilir. Ancak psikolojik şiddetin belirleyici özelliği, süreklilik ve tekrar içermesidir. Mahkemeye sunulan olayların uzun bir zaman dilimine yayıldığının gösterilmesi, davranışların bir yaşam biçimine dönüştüğünü ortaya koyar.

Takip programı konusunda Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.10.2024 tarihli, 2023/8148 E., 2024/7099 K. sayılı kararında, eşinin telefonuna casus program yükleyen eşin bu davranışı güven sarsıcı olarak nitelendirilmiştir. Kontrol amacıyla yapılan izinsiz takip, kontrol eden eşi de kusurlu hâle getirir. Bu yolla elde edilen kayıtların delil olarak kullanılabilirliği ise ayrıca tartışmalıdır; konu Boşanma Davalarında Hukuka Aykırı Deliller yazımızda ele alınmıştır.

Yargıtay kararları

Bağıran, aşağılayan ve evden kovan eş ağır kusurludur

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 26.04.2023 tarihli, 2022/11084 E., 2023/1936 K. sayılı kararında, erkeğin “sinirli agresif yapıya sahip olup bağırarak konuşan ve davacı kadına psikolojik şiddet uygulayan” kişi olduğu belirlenmiştir. Erkeğin kadına “alın kızınızı götürün” demesi ve kadının üzerine yürümesi psikolojik şiddet kapsamında değerlendirilmiştir. Kadının ise erkeğin ailesini istemediği tespit edilmiştir. Daire, bu olaylar karşısında erkeğin kadına göre daha ağır kusurlu olduğunu kabul etmiş ve tazminata ilişkin değerlendirmeyi bu kusur durumuna göre yeniden yapılmak üzere bozmuştur.

Bu karar, psikolojik şiddetin fiziksel bir yara bırakmadığı hâllerde de kusur derecelendirmesinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Karşı tarafın da kusurlu bir davranışının bulunması, psikolojik şiddet uygulayan eşi ağır kusurlu olmaktan kurtarmamıştır.

Sürekli aşağılama eşit kusur sayılamaz

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 11.10.2022 tarihli, 2019/524 E., 2022/1272 K. sayılı kararına konu olayda erkeğin sürekli alkol aldığı, evde eşyaları kırdığı, eşine hakaret ettiği ve onu “ilk karısıyla” kıyaslayarak aşağıladığı, ayrıca evlilik birliğinin görevlerini yerine getirmediği belirlenmiştir. Yerel mahkeme tarafları eşit kusurlu kabul etmiştir. Hukuk Genel Kurulu, Özel Dairenin bozma kararını (Yargıtay 2. HD, 23.01.2017, 2015/21965 E., 2017/732 K.) yerinde bularak erkeğin ağır kusurlu olduğunu kabul etmiştir.

Karar, aşağılayıcı ve değersizleştirici sözlerin, karşı tarafa yüklenen daha hafif kusurlarla dengelenemeyeceğini ortaya koymaktadır. Kusurun ağırlığı, tazminat ve yoksulluk nafakası bakımından doğrudan sonuç doğurduğu için bu ayrım uygulamada büyük önem taşır.

TMK m. 162 mi, TMK m. 166/1 mi?

Psikolojik şiddete maruz kalan eş, iki farklı hukuki sebebe dayanabilir:

Psikolojik şiddet çoğunlukla yıllara yayıldığı için tek tek olayların altı aylık süresi geçmiş olabilir. Bu nedenle uygulamada iki sebebe birlikte dayanılması yaygındır. Son altı ay içindeki ağır olaylar TMK m. 162 kapsamında, daha eski olaylar ise genel boşanma sebebi içinde değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma yazımıza bakılabilir.

Affetme konusu da dikkat ister. Psikolojik baskı altındaki eşin olaylardan sonra evde kalmaya devam etmesi, kendiliğinden affetme sayılmaz. Affetme, açık veya örtülü bir iradeyle olayı hoşgörüyle karşılama anlamına gelir. Baskı ve korku içinde ortak hayatı sürdürmek bu nitelikte değildir.

Psikolojik şiddet nasıl ispatlanır?

İspat, bu tür davalarda en zor aşamadır. Davranışlar çoğunlukla ev içinde ve tanıksız gerçekleşir. Kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Tanıklar: Olaylara doğrudan tanık olan aile üyeleri, komşular ve arkadaşlar. Tanığın “duyduğunu” değil “gördüğünü” anlatması delil değerini artırır. Eşin şikâyetlerini yıllar boyunca dinleyen kişiler de destekleyici tanık olabilir.
• Yazışmalar: Eşin kendisine gönderdiği aşağılayıcı ve tehdit içeren mesajlar, e-postalar ve sesli mesajlar. Kişinin kendisine yöneltilmiş mesajları sunması hukuka aykırı delil sorunu doğurmaz.
• Sağlık kayıtları: Psikolog veya psikiyatrist muayene kayıtları, reçeteler ve tedavi raporları. Bu belgeler, yaşanan baskının kişi üzerindeki etkisini ve manevi zararı gösterir.
• Kolluk ve savcılık kayıtları: Olay tutanakları, şikâyet dilekçeleri ve 6284 sayılı Kanun kapsamında verilmiş tedbir kararları. Ancak bu kararlar delil aranmaksızın verildiğinden boşanma davasında tek başına yeterli sayılmamaktadır; diğer delillerle desteklenmelidir.
• Banka ve iş kayıtları: Ekonomik şiddet iddialarında kazancın eşe aktarıldığını, kartların el konulduğunu veya işten ayrılmaya zorlandığını gösteren belgeler.

Olaylar yaşandıkça kısa notlar tutulması, tarihlerin unutulmasını önler ve dilekçenin hazırlanmasını kolaylaştırır. Ancak eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz girerek elde edilen kayıtlar hem delil değeri bakımından tartışmalı olabilir hem de bunu yapan eşi kusurlu hâle getirebilir.

Koruyucu tedbirler

6284 sayılı Kanun, şiddeti yalnızca fiziksel saldırıyla sınırlamamakta; psikolojik, sözlü ve ekonomik şiddeti de kapsamaktadır. Psikolojik şiddete maruz kalan eş, aile mahkemesinden şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılmasına, kendisine yaklaşmamasına, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine ve tehdit içeren davranışlardan kaçınmasına ilişkin tedbir kararı isteyebilir. Kanunun 8. maddesinin 3. fıkrası uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı da geciktirilmeksizin verilir.

Boşanma davası açıldığında ise hâkim TMK m. 169 uyarınca davanın süresi boyunca gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Konutun bir eşe tahsisi, tedbir nafakası ve çocuklarla kişisel ilişki düzenlemesi bu önlemlere örnektir. Ayrıntılar Boşanma Davasında Geçici Önlemler yazımızda yer almaktadır.

Tazminat, nafaka ve velayet

Psikolojik şiddet uygulayan eşin ağır kusurlu bulunması, boşanmanın mali sonuçlarını doğrudan etkiler. TMK m. 174/2 uyarınca boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir. Aşağılama ve hakaret, kişilik hakkına yönelik saldırının tipik örnekleridir. Mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf ise maddi tazminat talep edebilir. Tazminat konusu Boşanmada Tazminat yazımızda ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Velayet bakımından da psikolojik şiddet önemlidir. Çocukların önünde eşini aşağılayan veya çocukları diğer ebeveyne karşı kışkırtan ebeveynin bu tutumu, çocuğun üstün yararı değerlendirilirken dikkate alınır. Mahkeme bu durumda sosyal inceleme raporu ve gerekirse uzman görüşü alarak karar verir.

Psikolojik şiddet ve kontrolcü davranışlara ilişkin güncel kararlar

Yukarıdaki iki karar, psikolojik şiddetin kusur derecelendirmesindeki yerini gösteren temel örneklerdir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023-2025 yıllarında verdiği kararlar ise “narsist” olarak tarif edilen davranış kalıplarının, yani etiketleme, kıskançlık baskısı, kontrol ve sosyal çevreden koparmanın, mahkemelerce nasıl değerlendirildiğini daha ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.

Eşi “ruh hastası” diye etiketlemek de aşağılamadır

Uygulamada dikkat çekici bir durum, eşini “narsist”, “psikopat” veya “kişilik bozukluğu olan biri” olarak nitelendiren tarafın bu sözlerle kendisinin kusurlu duruma düşebilmesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2024/1713 E., 2024/1596 K. sayılı ve 07.03.2024 tarihli kararında aktarıldığı üzere, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2020/2-26 E., 2022/1434 K. sayılı ve 02.11.2022 tarihli kararında, tanıkların erkeğin eşine farklı zamanlarda “psikopat, ruh hastası” ve “kişilik bozukluğu var” gibi sözler söylediğine bizzat şahit olduğunu belirterek şu sonuca varmıştır:

Bu karar iki açıdan önemlidir. Birincisi, psikiyatrik nitelendirmelerin gündelik bir tartışma aracı olarak kullanılması, sürekli hâle geldiğinde onur kırıcı aşağılama niteliği kazanır. İkincisi, kararda tanıkların bu sözleri bizzat duymuş olması belirleyici olmuştur. Dolayısıyla karşı tarafı dava dilekçesinde “narsist” diye tanımlamak yerine, onun kullandığı sözlerin ve davranışların tanıkla ispatlanması gerekir.

Kıskançlık baskısı ve beğenmeme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/5186 E., 2025/7559 K. sayılı ve 18.09.2025 tarihli kararında, aşırı kıskançlık ve aşağılamayı içeren davranışları değerlendirerek kusur oranını yeniden belirlemiştir:

Daire, bu durumda erkeğin ağır, kadının az kusurlu kabul edilmesi gerekirken tersinin kabul edilmesini bozma nedeni saymıştır. Karar, eşin dış görünüşünü sürekli eleştirmenin ve kıskançlık yoluyla baskı kurmanın, karşı tarafa yüklenen daha hafif bir kusurla dengelenemeyeceğini göstermektedir.

Kontrol, izolasyon ve ailesinden koparma

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/10829 E., 2023/1527 K. sayılı ve 04.04.2023 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi; erkeğin aşırı kıskançlıkla yokluğunda eşinin üzerine evi kilitlediğini, balkona çıkmasına izin vermediğini, eşini sürekli kontrol ederek bulunduğu yerden fotoğraf göndermesini istediğini, ailesini ziyaret etmesine ve telefonla görüşmesine izin vermediğini tespit etmiştir. Bu olguların ceza dava dosyası, WhatsApp yazışmaları ve tanık beyanlarıyla ispatlandığı kabul edilmiş, erkek ağır kusurlu bulunmuştur.

Bu dosya, psikolojik şiddetin en tipik görünümlerinden biri olan kontrol ve izolasyonun, farklı delil türlerinin bir araya getirilmesiyle nasıl ispatlanabileceğine iyi bir örnektir. Eşin kendisine gönderdiği “neredesin, fotoğraf at” türünden mesajlar, kişinin kendi telefonunda bulunduğu için hukuka aykırı delil sorunu doğurmaz.

Fikirlerine değer vermemek ve istediğini yaptırmak

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/8786 E., 2024/5105 K. sayılı ve 01.07.2024 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, erkeğin eşini aşağıladığını, ona hakaret ettiğini ve eşinin fikirlerine değer vermeyerek ona istediğini yaptırmak suretiyle psikolojik şiddet uyguladığını kabul etmiş; kadını kusursuz bularak yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminata hükmetmiştir. Bu tespit, gündelik dilde “manipülasyon” veya “baskıcı kişilik” olarak tarif edilen davranışların, somut olaylara indirgendiğinde psikolojik şiddet olarak kabul edilebileceğini göstermektedir.

Sosyal ilişkilerden soyutlama ve tehdit

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/3007 E., 2023/5552 K. sayılı ve 22.11.2023 tarihli kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, erkeğin kadını aşağıladığını, hakaret ettiğini, kendisini ve kadını öldüreceğini söyleyerek tehdit ettiğini, psikolojik şiddet uyguladığını ve gereksiz kıskançlık gösterdiğini ispatlanmış kabul etmiş, ilk derece mahkemesinin bu vakıaları erkeğe kusur olarak yüklememesini hatalı bulmuş ve erkeği tam kusurlu saymıştır.

Karşı tarafın da aşağılayıcı davranışları dikkate alınır

Psikolojik şiddet iddiası, iddia eden eşin kendi davranışlarını incelemeye kapatmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/6315 E., 2023/4575 K. sayılı ve 05.10.2023 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, erkeğin sürekli aşağılayıcı ve hakaret içerikli davranışlarla psikolojik şiddet uyguladığını kabul etmiş; ancak kadının da erkeğin dini inançlarını aşağıladığını, ortak konutun anahtarını değiştirdiğini ve erkeği tehdit ederek evden kovduğunu tespit etmiştir. Sonuçta erkek ağır, kadın az kusurlu bulunmuştur. Bu nedenle dava açmadan önce, karşı tarafın ileri sürebileceği olayların da gerçekçi biçimde değerlendirilmesi gerekir.

Tedbir kararı ve duyuma dayalı tanık beyanı yeterli mi?

6284 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Bu kural mağdurun hızla korunmasını sağlar; ancak boşanma davasında ters yönde bir sonuç doğurur. Delil aranmadan verilen tedbir kararı, boşanma davasında tek başına kusurun ispatı sayılmamaktadır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/4070 E., 2024/844 K. sayılı ve 14.02.2024 tarihli kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, davalı hakkında 6284 sayılı Kanun’a göre süreli koruma tedbirine hükmedilmiş olmasına rağmen, koruyucu tedbir kararı için delil veya belge aranmadığından bu kararın boşanma davasında delil niteliği taşımadığını kabul etmiş ve kadının davasını reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2022/9770 E., 2023/376 K. sayılı ve 24.01.2023 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi de yalnızca mağdurun beyanıyla verilebilen tedbir kararını, yan delillerle desteklenmedikçe hükme esas almamıştır.

Tanık beyanlarında da aynı dikkat gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/9372 E., 2024/6197 K. sayılı ve 19.09.2024 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, fiziksel, psikolojik ve sözlü şiddet iddialarına ilişkin tanıkların olaylara bizzat tanık olmadığını, bilgilerinin davacıdan duyduklarıyla sınırlı kaldığını belirterek davayı reddetmiştir. Psikolojik şiddet davalarında en sık yapılan hata, yalnızca tedbir kararına ve davacının anlattıklarını aktaran tanıklara güvenmektir. Tedbir kararı mutlaka olay tutanakları, mesajlar, sağlık kayıtları ve olaylara bizzat tanık olan kişilerin beyanlarıyla desteklenmelidir.

Örnek olay

D ile K on iki yıldır evlidir. K, D’nin giyimini, arkadaşlarını ve ailesini sürekli eleştirmekte, misafirlerin önünde ona “senden bir şey olmaz” demekte, D’nin maaş kartını kendi cüzdanında tutmaktadır. D’nin kız kardeşiyle görüşmesini yasaklamış, bir tartışmada D’nin annesini arayarak “gelin kızınızı alın” demiştir. D bir yıldır psikolojik destek almaktadır.

D, olayları tarih sırasıyla yazdığı dilekçeyle hem TMK m. 162 hem TMK m. 166/1 uyarınca dava açar. Kız kardeşi ve iki komşu olaylara tanıklık eder, K’nin gönderdiği aşağılayıcı mesajlar ve psikolog kayıtları dosyaya sunulur. K ise D’nin ev işlerini aksattığını ileri sürer. Mahkeme, aşağılama, sosyal çevreden koparma, ekonomik baskı ve eşi evden kovma davranışlarını psikolojik şiddet olarak değerlendirir ve K’yi ağır kusurlu bulur. D lehine maddi ve manevi tazminata hükmedilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Psikolojik şiddete maruz kalan kişinin öncelikle olayları tarih, yer ve tanık belirterek kayıt altına alması, kendisine gönderilen mesajları saklaması ve gerekirse psikolojik destek kayıtlarını oluşturması gerekir. Güvenlik endişesi bulunuyorsa dava beklenmeden 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir istenmelidir. Dava dilekçesinde etiketler yerine somut olayların anlatılması ve TMK m. 162 ile m. 166/1’e birlikte dayanılması, kusur ve tazminat tartışmasında güçlü bir başlangıç sağlar.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 162, 165, 166, 169, 174, 185; 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 2, 5, 8; Yargıtay 2. HD, 26.04.2023, 2022/11084 E., 2023/1936 K.; Yargıtay HGK, 11.10.2022, 2019/524 E., 2022/1272 K.; Yargıtay 2. HD, 23.01.2017, 2015/21965 E., 2017/732 K.; Yargıtay 2. HD, 09.10.2024, 2023/8148 E., 2024/7099 K.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.