Hukuk Davası Nasıl Açılır?

Bir hakkın mahkeme yoluyla elde edilmesi, usulüne uygun açılmış bir davayla başlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), dava dilekçesinde bulunması gereken unsurları, harç ve avans ödemelerini ve eksikliklerin sonuçlarını ayrıntılı olarak düzenler. Dava dilekçesindeki bir eksiklik, çoğu zaman tamamlanabilir; ancak verilen kesin süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılabilir. Görev, yetki ve arabuluculuk gibi dava şartlarındaki hatalar ise aylarca süren bir yargılamanın usulden reddiyle sonuçlanabilir. Bu yazıda bir hukuk davasının açılması adım adım ele alınmaktadır: dava öncesi hazırlık, dava dilekçesinin içeriği, harç ve gider avansı, dilekçenin mahkemeye verilmesi ve sonrasında yapılacaklar.

Kanun metni

Dava açmadan önce: Hazırlık

1. Hakkın ve sürenin kontrolü

İlk adım, talep edilen hakkın hukuki dayanağını ve süresini belirlemektir. Zamanaşımı veya hak düşürücü süre dolmuşsa dava açmanın anlamı kalmayabilir. Örneğin ayıplı mal nedeniyle açılacak davalarda ihbar süreleri, işe iade davalarında arabulucuya başvuru süresi, tapu iptal davalarında ise zamanaşımı ve hak düşürücü süreler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

2. Görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi

Asliye hukuk, sulh hukuk, asliye ticaret, tüketici, iş, aile ve kadastro mahkemeleri farklı uyuşmazlıklara bakar. Görev kamu düzenine ilişkindir; görevsiz mahkemede açılan dava usulden reddedilir. Yetki ise kural olarak davalının yerleşim yeridir; sözleşme davalarında ifa yeri, haksız fiil davalarında fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer de yetkilidir. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilirse kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (m. 20).

3. Arabuluculuk ve diğer dava şartları

Ticari para alacakları, işçi ve işveren uyuşmazlıkları, tüketici uyuşmazlıkları ve kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıkların önemli bir kısmında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bazı idari başvuru yolları da dava şartıdır; örneğin trafik kazasında sigorta şirketine dava öncesi başvuru gerekir. Zorunlu arabuluculuğun kapsamı için İhtiyari ve Zorunlu Arabuluculuk yazımıza bakılabilir.

4. Delillerin toplanması

Sözleşme, fatura, dekont, yazışma, fotoğraf, tanık bilgileri ve resmî kayıtlar dava açılmadan önce bir araya getirilmelidir. Kaybolma tehlikesi olan deliller için dava öncesinde delil tespiti istenebilir. Ayrıntılar için Delil Tespiti yazımıza bakılabilir.

Dava dilekçesinin içeriği

HMK m. 119/1’e göre dava dilekçesinde şu unsurlar bulunur:

• a) Mahkemenin adı. Örneğin “İstanbul Anadolu Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine”.
• b) Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.
• c) Davacının T.C. kimlik numarası.
• ç) Varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
• d) Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri.
• e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
• f) Her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.
• g) Dayanılan hukuki sebepler.
• ğ) Açık bir şekilde talep sonucu.
• h) Davacının veya vekilinin imzası.

Mahkeme adı, dava değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki eksikliklerde hâkim bir haftalık kesin süre verir (m. 119/2). Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Vakıaların ve delillerin eksikliği ise sonradan tamamlanabilecek bir eksiklik olarak görülmez; bu nedenle dilekçenin bu bölümleri özenle yazılmalıdır. Dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgeler dilekçeye eklenmeli, başka yerden getirtilecek belgeler için bunların bulunmasını sağlayacak açıklama yapılmalıdır (m. 121).

Davalının adresi bilinmiyorsa

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, davalının adresinin bilinmemesidir. Davacının elinde davalının T.C. kimlik numarası varsa, mahkeme adres kayıt sistemindeki adresi kendisi sorgulayabilir. Davacı ilgili kişi olmadığından resmî kurumlardan başkasının adres bilgisini alamaz. Trafik kazalarında araç plakası biliniyorsa, mahkeme trafik kaydından malik ve adres bilgilerini getirtebilir.

Bu davada aracı perte çıkan şirket, kazaya karışan kamyonetin sürücüsü ve malikine karşı tazminat davası açmıştı. Dilekçede sürücünün kimlik numarası yazılıydı, ancak adresi yoktu; malik ise ancak plakadan tespit edilebiliyordu. Mahkeme adres bildirilmesi için bir haftalık kesin süre verdi ve süre geçince davanın açılmamış sayılmasına karar verdi. Yargıtay oy çokluğuyla kararı bozdu: kimlik numarası bildirilmişse adres mahkemece sorgulanmalı, plaka biliniyorsa malik trafik kaydından tespit edilmelidir. Karar, davacının kendi imkânlarıyla ulaşamayacağı bilgiler için açılmamış sayılma yaptırımının uygulanamayacağını göstermektedir.

Harç ve gider avansı

Dava açılırken başvurma harcı, peşin karar ve ilam harcı ile gider avansı yatırılır (m. 120). Para alacağı gibi değeri belli davalarda nispi harç uygulanır ve harcın dörtte biri dava açılırken peşin alınır; kalanı karar sırasında tamamlanır. Değeri belli olmayan davalarda ise maktu harç alınır. Gider avansı tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri için Adalet Bakanlığınca her yıl belirlenen tarifeye göre yatırılır. Avansın yetersiz olduğu dava sırasında anlaşılırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir.

Mali durumu harç ve giderleri karşılamaya elverişli olmayan kişiler adli yardım talep edebilir. Adli yardım kabul edilirse harç ve giderler geçici olarak devlet tarafından karşılanır; dava kaybedilirse bu tutarlar sonradan tahsil edilebilir.

Dava dilekçesi nereye verilir?

Dava dilekçesi, adliyedeki tevzi bürosu veya ön büro aracılığıyla mahkemeye verilebilir. Dilekçe kaydedildiği anda dava açılmış sayılır. Avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik imzayla dava açabilir. Vatandaşlar da e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portal’a girerek elektronik imza veya mobil imza ile dava açabilir; bu sistemde harç ve avans ödemesi de çevrim içi yapılabilir.

Yetkili mahkeme başka bir yerdeyse, dilekçe bulunulan yerdeki adliyeye verilerek yetkili mahkemeye gönderilmesi istenebilir. Bu durumda da dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.

Dava açıldıktan sonra

Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalının cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır; zorunlu hâllerde bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (m. 127). Ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilir, ön inceleme yapılır, tahkikat aşamasına geçilir ve hüküm kurulur. Ön inceleme aşaması için Ön İnceleme Duruşması yazımıza bakılabilir. Dava sürerken mevcut durumun korunması gerekiyorsa ihtiyati tedbir istenebilir.

Uygulamadan örnek olay

Hande Hanım, oturduğu dairenin tavanından gelen su nedeniyle eşyaları zarar görünce üst kattaki komşusuna karşı tazminat davası açmak ister. Önce zararın kaybolmaması için esas davaya bakacak asliye hukuk mahkemesinden delil tespiti ister. Bilirkişi, sızıntının üst kattaki banyodan kaynaklandığını ve zararın 95.000 TL olduğunu tespit eder. Hande Hanım, e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portal’a girer ve davalının yerleşim yeri olan ilçedeki asliye hukuk mahkemesine dava açar. Dilekçeye tespit raporunu, fotoğrafları ve fatura örneklerini ekler; davalının kimlik numarasını bilmediği için adresini ve apartman yönetiminin bilgilerini yazar.

Harcın dörtte birini ve gider avansını çevrim içi öder. Mahkeme tensip zaptında, dilekçedeki ad, soyad ve adres bilgisi üzerinden davalının kimlik ve adres kayıtlarının sorgulanmasına karar verir. Dilekçede vakıalar sıralı olarak yazıldığı ve deliller gösterildiği için dava ön inceleme aşamasına sorunsuz geçer.

Gider avansı eksikliği: Güncel Yargıtay kararları

Dava açılırken yatırılan gider avansı, yargılama sürerken çoğu zaman yetersiz kalır. Tebligat, bilirkişi ve keşif masrafları arttıkça mahkeme ek avans ister. Bu aşamada yapılan bir ihmal, davanın esasına hiç girilmeden kaybedilmesine yol açabilir.

Gider avansı dava şartıdır

Gider avansı HMK m. 114/1-g’de dava şartları arasında sayılmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de 29.09.2021 tarihli, E. 2021/1641, K. 2021/10615 sayılı kararında HMK m. 120/2 ve 115/2’yi birlikte uygulayarak, kesin süre içinde yatırılmayan gider avansının davanın usulden reddi sonucunu doğurduğunu belirtmiştir.

Kesin süre ihtarı açık olmalıdır

Tutarı belirtilmeyen ya da sonucu ihtar edilmeyen bir ara karar, usulden ret için yeterli dayanak değildir. Bu nedenle ara kararın tebliğ edilen metni kontrol edilmeli, ihtar eksikse kanun yolunda bu husus ileri sürülmelidir.

Gider avansı ile delil avansının farkı

Gider avansı tebligat ve dosya masrafları gibi yargılamanın yürümesi için gereken giderleri karşılar; yatırılmaması dava şartı eksikliğidir. Delil avansı ise tanık, bilirkişi ve keşif gibi belirli bir delilin toplanması için istenir (m. 324). Delil avansı süresinde yatırılmazsa dava reddedilmez, taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır. Ara kararda istenen tutarın hangi nitelikte olduğuna dikkat edilmelidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Kesin sürenin, ara kararın duruşmada tefhim edildiği veya tebliğ edildiği günden itibaren işlediğinin gözden kaçırılması.
• Davalının adresi bilinmediğinde kimlik numarası veya plaka gibi sorgulamaya elverişli bilgilerin dilekçeye yazılmaması.
• Vakıaların numaralandırılmadan, delillerle eşleştirilmeden genel bir anlatımla yazılması. Bu eksiklik sonradan kesin süre verilerek tamamlattırılamaz.
• Arabuluculuk son tutanağının ve vekâletnamenin dilekçeye eklenmemesi.
• Para alacaklarında dava değerinin düşük gösterilip artırılacak kısım için 7589 sayılı Kanunla mülga edilen belirsiz alacak davasına (eski HMK m. 107) dayanılması. Artırma artık HMK m. 109/4 çerçevesinde, kısmi davada bir defaya mahsus yapılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Dava açmadan önce görev, yetki, süre ve arabuluculuk şartı kontrol edilmeli; dava dilekçesinde vakıalar numaralı olarak yazılmalı ve her vakıa için delil gösterilmelidir. Davalının adresi bilinmiyorsa kimlik numarası, plaka veya ticaret sicil bilgisi gibi mahkemenin adres tespiti yapabileceği veriler dilekçede belirtilmelidir. Dava açıldıktan sonra UYAP üzerinden tebligat ve ara kararlar düzenli olarak takip edilmeli, kesin süreler takvime işlenmelidir.

İstanbul adliye rehberleri: İstanbul adliyeleri, Çağlayan Adliyesi, Anadolu (Kartal) Adliyesi, Bakırköy Adliyesi, Gaziosmanpaşa Adliyesi.

Dilekçe örneği: Cevap Dilekçesi Örneği.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 1-20, 114-127, 334-340; 492 sayılı Harçlar Kanunu..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.