Boşanma Davasından Feragat: Vazgeçmenin Cezası Var mı?

Boşanma davası açan eşlerin önemli bir kısmı, dava sürerken barışır veya çocuklar, ekonomik koşullar ya da aile baskısı gibi nedenlerle davaya devam etmek istemez. Bu durumda en sık sorulan soru, davadan vazgeçmenin bir cezası olup olmadığıdır. Kısa cevap şudur: Boşanma davasından vazgeçmek suç değildir ve herhangi bir ceza yaptırımına bağlı değildir. Ancak vazgeçmenin hukuki sonuçları vardır. Davadan feragat eden taraf yargılama giderlerini ve karşı tarafın vekâlet ücretini öder; feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve feragat edilen davaya konu olaylar ileride açılacak bir davada çoğu zaman kusur olarak ileri sürülemez. Feragat, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 307-312’de düzenlenmiştir.

Davadan feragatin genel usul kuralları hakkında daha geniş bilgi için “Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer?” yazımıza bakılabilir. Bu yazı, feragatin boşanma davasına özgü sonuçlarını ele alır.

Kanun metni

Davadan vazgeçmenin yolları

Boşanma davası açan eş, davaya devam etmek istemediğinde üç farklı yol izleyebilir. Bunların sonuçları birbirinden önemli ölçüde farklıdır.

1. Davadan feragat

Feragat, davacının talebinden tamamen vazgeçtiğini mahkemeye bildirmesidir. Karşı tarafın rızası gerekmez. Mahkeme feragat beyanı üzerine davanın feragat nedeniyle reddine karar verir. Bu karar kesin hüküm gibi sonuç doğurur.

2. Davanın geri alınması

Davacı, davalının açık rızasıyla davasını geri alabilir (HMK m. 123). Bu durumda dava açılmamış sayılır. Geri almada kesin hüküm oluşmaz; davacı aynı olaylara dayanarak ileride yeniden dava açabilir. Ancak davalının rızası gerektiğinden, karşı tarafın kabul etmediği durumlarda bu yol kullanılamaz.

3. Davayı takip etmemek

Taraflar duruşmalara gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve süresinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150). Bu yol da kesin hüküm doğurmaz. Ancak kanun koyucu bu yolun kötüye kullanılmasını önlemek için sınırlar öngörmüştür; aynı davanın birden fazla işlemden kaldırılması hâlinde yenileme imkânı daralır. HMK m. 150 uyarınca işlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır; ilk yenilemeden sonra dava bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz, aksi hâlde yine açılmamış sayılır.

Feragat nasıl yapılır?

Feragat, mahkemeye verilecek bir dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak yapılır (HMK m. 309). Sözlü feragat tutanağa geçirilir ve beyan eden tarafa imzalatılır. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır. “Eşim nafaka ödemeyi kabul ederse davamdan feragat ediyorum” şeklinde koşula bağlanmış bir beyan geçerli bir feragat sayılmaz.

Davayı vekil aracılığıyla takip eden taraf adına vekilin feragat edebilmesi için vekâletnamede feragat yetkisinin açıkça yer alması gerekir (HMK m. 74). Özel yetki bulunmayan vekilin feragati geçersizdir.

Kısmi feragat

Davacı, talep sonucunun yalnızca bir kısmından da feragat edebilir. Örneğin boşanma talebini sürdürüp yalnızca manevi tazminat talebinden vazgeçebilir. Bu durumda feragat edilen kısım dilekçede veya tutanakta açıkça gösterilmelidir.

Feragat ne zamana kadar yapılabilir?

Feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (HMK m. 310). Karar verildikten sonra yapılan feragat hâlinde dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez; kararı veren mahkeme feragat doğrultusunda ek karar verir. Dosya temyiz incelemesindeyken feragat edilirse, Yargıtay dosyayı ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir.

Boşanma hükmü kesinleşmişse artık boşanmadan feragat edilemez. Ancak boşanma hükmü kesinleştiği hâlde nafaka veya tazminat gibi fer’i hükümler kanun yolundaysa, bu hükümlerden feragat edilebilir. Yargıtay, boşanma kesinleştikten sonra “evliliğin devamını istiyorum” şeklindeki bir beyanı fer’i taleplerden feragat olarak yorumlamaz; fer’ilere yönelik feragatin açık ve duraksamaya yer bırakmayacak nitelikte olmasını arar.

Feragatin sonuçları

Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti

Feragat eden taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir (HMK m. 312). Davalı bir avukatla temsil ediliyorsa, feragat eden davacı karşı tarafın vekâlet ücretini de öder. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre feragat ön inceleme tutanağı imzalanmadan önce yapılırsa vekâlet ücretinin yarısına, sonra yapılırsa tamamına hükmedilir. Vazgeçmenin “cezası” olarak algılanan şey, uygulamada bu mali sonuçlardır.

Kesin hüküm etkisi

Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 311). Bunun boşanma davasındaki anlamı şudur: Feragat edilen davada ileri sürülen olaylara dayanılarak aynı taraflar arasında yeniden boşanma davası açılamaz. Ancak evlilik devam ettiğinden, feragatten sonra yaşanan yeni olaylar yeni bir dava konusu yapılabilir.

Önceki olayların affedilmiş sayılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamasında, boşanma davasından feragat eden eşin, o davaya konu olayları affettiği veya en azından hoşgörüyle karşıladığı kabul edilir. Örneğin şiddet olayından sonra boşanma davası açan ve daha sonra feragat ederek eşiyle birlikte yaşamaya devam eden kadının, ileride açacağı davada o şiddet olayını kusur olarak ileri süremeyeceği kabul edilmiştir. Bu nedenle feragat kararı verilmeden önce, olayların ileride kullanılıp kullanılamayacağı dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu kural, feragatten sonraki yeni olayların değerlendirilmesinde eski olayların bağlam olarak hiç dikkate alınamayacağı anlamına gelmez. Yeni olayların ağırlığı değerlendirilirken tarafların geçmişteki ilişkisi göz önünde tutulabilir; ancak eski olaylar tek başına kusur olarak yüklenemez.

Karşı davaya etkisi

Davalı da karşı dava açmışsa, davacının feragati yalnızca asıl davayı sona erdirir. Karşı dava bağımsız olarak devam eder ve mahkeme karşı davayı esastan inceler. Bu nedenle karşı dava açılmış bir dosyada asıl davadan feragat etmek, boşanmayı her zaman önlemez; karşı davada boşanmaya karar verilebilir. Feragat eden eşin karşı davadaki savunma hakları devam eder.

TMK 166/4 bakımından

Boşanma davası reddedilip ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Feragat üzerine davanın reddine karar verildiği için bu kararın da TMK m. 166/4 kapsamında ret kararı sayılıp sayılmayacağı uygulamada tartışılmıştır. Fiili ayrılık sebebine dayanmayı düşünen eşin, feragat ile ret kararı arasındaki bu ilişkiyi önceden değerlendirmesi gerekir. Konu “Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma (TMK 166/4)” yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Tedbir kararlarının sona ermesi

Dava süresince verilen tedbir nafakası ve geçici velayet kararları, davanın feragatle sona ermesiyle birlikte sona erer. Eşler ayrı yaşamaya devam ediyorsa, ihtiyaç sahibi eş TMK m. 195-197 uyarınca evlilik birliğinin korunması kapsamında nafaka isteyebilir. Ayrıntılar “Evlilik Birliğinin Korunması (TMK 195)” yazımızdadır.

Feragat yerine anlaşma

Davaya devam etmek istememe sebebi barışma değil de uzun ve yıpratıcı bir yargılamadan kaçınma isteğiyse, feragat yerine anlaşmalı boşanma yolu değerlendirilmelidir. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve taraflar boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda uzlaşmışsa, görülmekte olan çekişmeli dava anlaşmalı boşanma davasına dönüştürülebilir (TMK m. 166/3). Bunun için tarafların bir protokol hazırlaması ve hâkim tarafından bizzat dinlenmesi gerekir. Bu yolda dava sona ermez, boşanmayla sonuçlanır; feragatteki gibi önceki olayların affedilmiş sayılması ve yeniden dava açma ihtiyacı doğmaz.

Benzer şekilde davacı, boşanmaktan vazgeçmeden yalnızca belirli taleplerinden, örneğin yüksek tutarlı tazminat talebinden feragat ederek uzlaşmayı kolaylaştırabilir. Kısmi feragat, davanın geri kalan kısmının devam etmesine engel değildir. Hangi yolun seçileceği, tarafların gerçekten barışıp barışmadığına, karşı davanın varlığına ve mali sonuçlara göre belirlenmelidir. Anlaşmalı boşanmanın şartları “Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokol” yazımızda anlatılmıştır.

Feragatin iptali

Feragat, irade bozukluğu hâllerinde iptal edilebilir (HMK m. 311). Eşinin tehdidi veya baskısı altında feragat ettiğini ileri süren taraf, korkutma (ikrah) veya aldatma nedeniyle feragatin iptalini isteyebilir. Bu iddianın somut delillerle ispatlanması gerekir. Özellikle aile içi şiddet mağdurlarının baskı altında davadan vazgeçtiği durumlarda, kolluk kayıtları ve koruma kararları bu iddianın ispatında önem taşır.

Karşı dava varsa feragatin etkisi

Davalı eş karşı boşanma davası açmışsa, davacının kendi davasından feragat etmesi karşı davayı ortadan kaldırmaz. Mahkeme karşı davayı incelemeye devam eder ve karşı davacının kusur iddiaları ispatlanırsa boşanmaya karar verebilir. Feragat eden eş, kendi davası yönünden yargılama giderlerine ve vekâlet ücretine katlanır. Bu nedenle feragat kararı verilmeden önce karşı davanın durumu, karşı tarafın tazminat ve nafaka talepleri ile dosyadaki deliller birlikte değerlendirilmelidir. Barışma amacıyla yapılan feragatlerde iki tarafın da davalarından feragat etmesi, sonucu öngörülebilir kılar.

Yargıtay kararlarında boşanma davasından feragat

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları, boşanma davasından feragatin iki temel sonucunu açık biçimde ortaya koymaktadır: Birincisi, feragat açık, kesin ve koşulsuz olmalıdır. İkincisi, geçerli bir feragatten sonra o davaya konu olaylar affedilmiş veya en azından hoşgörüyle karşılanmış sayılır ve sonradan açılan davada kusur olarak ileri sürülemez.

Feragat önceki olayların affı anlamına gelir

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2015/21878 E., 2017/694 K. sayılı ve 23.01.2017 tarihli kararında, kadının daha önce açtığı boşanma davasından feragat ettiğini, sonra açtığı davada ise erkeğin feragatten sonra başkaca kusurlu bir davranışının ispatlanamadığını tespit ederek boşanma kararını bozmuştur. Kararın gerekçesi şöyledir:

Aynı ilke, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2016/7617 E., 2017/13317 K. sayılı ve 27.11.2017 tarihli kararında da uygulanmıştır. Bu dosyada kadın, açtığı boşanma davasından ertesi gün feragat etmiş; Daire, feragatten önceki olayların erkeğe kusur olarak yüklenemeyeceğini ve feragatten sonra erkeğin kusurlu bir davranışının ispatlanmadığını belirtmiştir. Feragatin dava açıldıktan çok kısa süre sonra yapılmış olması da bu sonucu değiştirmemiştir.

Yakın tarihli kararlarda da yaklaşım aynıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2024/1392 E., 2024/9844 K. sayılı ve 11.12.2024 tarihli kararında, kadının önceki davasından feragat etmesi ve tarafların evliliğe devam etmesi karşısında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

Bu kararda, feragat tarihinden sonra tarafların boşanmayı gerektiren kusurlu bir davranışı ispatlanamadığından, erkeğin açtığı boşanma davasının da reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Kural yalnızca feragat eden eşi değil, olayları affedilen eşi de etkiler; feragatten sonra yeni ve ispatlanabilir bir olay yaşanmamışsa, her iki tarafın boşanma davası da reddedilebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/9940 E., 2024/7112 K. sayılı ve 09.10.2024 tarihli kararına konu dosyada ise bölge adliye mahkemesi, kadının fiziksel şiddet uyguladığı ceza mahkemesi kararıyla sabit olsa bile, erkeğin bu olaydan sonra açtığı boşanma davasından feragat etmesi nedeniyle kadının önceki kusurlu eylemlerini affetmiş veya en azından hoş görmüş sayıldığını kabul etmiştir. Bu örnek, ceza mahkemesi kararıyla ispatlanmış ağır bir olayın bile feragatle birlikte kusur değerlendirmesinin dışına çıkabileceğini göstermektedir.

Şarta bağlı feragat hüküm doğurmaz

HMK m. 309/4 uyarınca feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/11414 E., 2023/2633 K. sayılı ve 24.05.2023 tarihli kararında, protokol koşullarında yapılan feragat beyanını bu nitelikten yoksun bulmuştur:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2022/10129 E., 2023/760 K. sayılı ve 28.02.2023 tarihli kararında da anlaşmalı boşanma şartına bağlı olarak verilen feragat beyanının hüküm ve sonuç doğuramayacağı belirtilmiş ve davanın feragat nedeniyle reddine ilişkin karar bozulmuştur. Bu nedenle uygulamada sık görülen “eşim anlaşmalı boşanmayı kabul ederse çekişmeli davamdan feragat ediyorum” şeklindeki beyanlar geçerli bir feragat oluşturmaz; taraflar anlaşmışsa izlenecek doğru yol, anlaşmalı boşanma iradesinin duruşmada açıklanması ve davanın TMK m. 166/3 kapsamında sonuçlandırılmasıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/2817 E., 2021/519 K. sayılı ve 20.04.2021 tarihli kararında da, yalnızca derdestlik itirazını ortadan kaldırmak amacıyla birleşen davadan yapılan ve asıl davadaki fer’i taleplerin sürdürüldüğü bir beyanın kayıtsız ve şartsız feragat olarak nitelendirilemeyeceği, bu beyandan davalının kusurlu davranışlarının affedildiği sonucuna varılamayacağı kabul edilmiştir.

Feragatten dönülemez

Geçerli olarak yapılmış feragatten tek taraflı olarak dönmek mümkün değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2012/9738 E., 2012/18498 K. sayılı ve 03.07.2012 tarihli kararında, feragat dilekçesinin kimlik tespiti yapılarak verildiğini ve irade bozukluğu nedeniyle geçersiz olduğu hüküm altına alınmadıkça feragatten dönmenin mümkün olmadığını belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/2821 E., 2023/6337 K. sayılı ve 20.12.2023 tarihli kararına konu dosyada da ilk derece mahkemesi, kayıtsız şartsız feragat eden ve imzasıyla belgeleyen davacının feragatten dönmesini haklı gösteren bir neden ileri sürmediğini belirterek davayı feragat nedeniyle reddetmiştir. Bu nedenle feragat dilekçesi verilmeden önce, sonuçları ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir; irade bozukluğu bulunmadıkça yapılan feragat geri alınamaz.

Sık yapılan hatalar

• Barışma ümidiyle hemen feragat etmek ve aynı olayları ileride kullanma imkânını kaybetmek.
• Feragat ile davanın geri alınması arasındaki farkı gözetmemek.
• Vekâletnamede özel yetki bulunmadığı hâlde vekil aracılığıyla feragat etmek.
• Karşı dava açılmış bir dosyada feragatin boşanmayı önleyeceğini sanmak.
• Feragati koşula bağlamak.
• Feragatin vekâlet ücreti sonucunu hesaba katmamak.

Örnek olay

Davacı kadın P, eşi R’nin hakaret ve tehditleri nedeniyle boşanma davası açar. Dava sırasında R özür diler, aile büyükleri araya girer ve P duruşmada davasından feragat eder. Mahkeme davanın feragat nedeniyle reddine karar verir; P’yi yargılama giderleri ile R’nin avukatına ödenecek vekâlet ücretinden sorumlu tutar. Bir yıl sonra R’nin hakaretleri yeniden başlar ve P ikinci kez dava açar. Mahkeme, ilk davaya konu olayların feragatle affedilmiş sayıldığını kabul eder; yalnızca feragatten sonraki yeni hakaretleri kusur olarak değerlendirir. Bu olaylar tanıklarla ispatlandığından boşanmaya karar verilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Davadan vazgeçmeyi düşünen eş, önce feragat, davanın geri alınması ve davanın takipsiz bırakılması arasındaki farkları değerlendirmelidir. Barışma kesin değilse, feragatin önceki olayları affedilmiş saydıracağı göz önünde tutulmalıdır. Karşı dava varsa feragatin boşanmayı önlemeyeceği hesaba katılmalı; mali sonuçlar ve vekâlet ücreti önceden hesaplanmalıdır.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74, 123, 150, 307-312; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 161, 162, 166, 169, 195-197; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 6.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.