Çağrı Kâğıdı ve Cezaevine Teslim Olma: On Günlük Süre, Doğrudan Yakalama Emri ve Açık Cezaevine Gönderme (5275 m.19-21)

Hapis cezasına ilişkin hüküm kesinleştiğinde, hükümlü tutuklu değilse infaz süreci bir çağrı kâğıdı veya yakalama emriyle başlar. Hangi yolun izleneceği cezanın miktarına bağlıdır. Kısa süreli cezalarda hükümlüye kendiliğinden teslim olması için on gün süre tanınır; uzun süreli cezalarda ise doğrudan yakalama emri çıkarılır. Çağrıya uyup uymamak, hükümlünün açık cezaevinde mi yoksa kapalı cezaevinde mi başlayacağını, infazın ertelenmesi talebinin kabul edilip edilmeyeceğini ve hatta sonraki izin haklarını etkileyebilir. Bu yazıda 5275 sayılı Kanun’un 19 ila 21. maddeleri ile Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği çerçevesinde çağrı kâğıdı, yakalama emri, teslim süreci ve bu aşamadaki başvuru yolları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Hüküm kesinleştikten sonra ne olur?

5275 m.4’e göre mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz. Hüküm istinaf veya temyiz incelemesinden geçerek ya da kanun yoluna başvurulmayarak kesinleştiğinde, mahkeme kararı, hangi hükümlü ve hangi cezanın infazına ilişkin olduğunu belirterek Cumhuriyet başsavcılığına gönderir (m.20/1). Başsavcılığın ilamat bürosu ilamı infaz defterine kaydeder, cezanın süresine göre çağrı kâğıdı veya yakalama emri düzenler (m.20/2).

Kesinleşmeden önce cezaevinde bulunmayan sanık için bu aşama, çoğu zaman haberinin olmadığı bir dönemdir. Temyiz incelemesinin sonucu UYAP’a düşer, ancak sanığa ayrıca bildirim yapılmayabilir. Bu nedenle kanun yolu incelemesinin sonucunun avukat aracılığıyla takip edilmesi, sürecin sürprize dönüşmemesi bakımından önemlidir. Kesinleşme ve kanun yolu süreçleri için Ceza Davasında Temyiz: Temyiz Edilebilen Kararlar, Süre, Yargıtay İncelemesi ve Direnme yazımıza bakılabilir.

Çağrı kâğıdı kimlere gönderilir?

Çağrı kâğıdı, cezası kasıtlı suçlarda üç yıl, taksirli suçlarda beş yıl veya daha az olan hükümlülere gönderilir. Adli para cezasından çevrilen hapislerde de önce çağrı kâğıdı gönderilmesi zorunludur (m.19/3). Bu sınırlar, cezanın doğrudan açık cezaevinde çektirileceği sınırlarla aynıdır. 5275 m.14/2’ye göre kasıtlı suçlardan toplam üç yıl ve altı, taksirli suçlardan toplam beş yıl ve altı hapis cezası alanlar ile adli para cezası hapse çevrilenler, cezalarını doğrudan açık cezaevinde çekerler. Terör, örgüt ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile ikinci defa mükerrirler ve koşullu salıverilmesi geri alınanlar bu kuralın dışındadır.

Çağrı kâğıdında hükümlüye on günlük süre verilir; bu süre içinde teslim olmazsa yakalama emri çıkarılacağı ihtar edilir. Doğrudan açık cezaevine gönderilecek hükümlülerde Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nin 9. maddesi uyarınca başsavcılık, gönderileceği açık kurumu belirler ve hükümlüye on gün içinde bu kuruma teslim olmasını, aksi hâlde yakalanarak açık kuruma alınacağını gönderme tutanağıyla tebliğ ve ihtar eder.

Doğrudan yakalama emri hâlleri

Kasıtlı suçlarda üç yılı, taksirli suçlarda beş yılı aşan hapis cezalarında çağrı kâğıdı gönderilmez; başsavcılık doğrudan yakalama emri çıkarır (m.19/2). Bu kişiler, kolluğun ilk kontrolünde, örneğin bir trafik denetiminde, havalimanında veya bir resmî dairede yakalanarak cezaevine götürülür. Çağrı kâğıdı gönderilen hükümlü hakkında da on gün içinde gelmemesi, kaçması veya kaçacağına dair şüphe uyandırması hâlinde yakalama emri çıkarılır (m.19/1).

7242 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra uyarınca yakalama emrinin infazı için gerektiğinde konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yapılabilir. Bu arama için CMK 119 hükümleri uygulanır ve hâkim kararı sulh ceza hâkimince verilir.

Uzun süreli cezalarda doğrudan yakalama emri çıkarılsa da hükümlünün kendiliğinden teslim olması mümkündür ve yararlıdır. Hükümlü, avukatıyla birlikte infaz savcılığına başvurarak teslim olabilir. Kendiliğinden teslim, iyi hâl değerlendirmesinde ve açık cezaevine ayrılma sürecinde olumlu bir izlenim bırakır.

Tebligat: hangi adrese yapılır?

Çağrı kâğıdı, hükümde gösterilen adrese tebliğ edilir. Hükümlü, adres değişikliklerini mahkemeye veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür; aksi hâlde hükümde gösterilen adreste yapılan tebligat geçerlidir (m.20/3). Uygulamada tebligat çoğu zaman Tebligat Kanunu’nun 21/2. maddesi uyarınca adres kayıt sistemindeki (MERNİS) adrese yapılır. Bu tür tebligatta tebliğ, ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarihten itibaren on beşinci gün yapılmış sayılır.

Hükümlü çağrı kâğıdından haberdar olmadan yakalanırsa, tebligatın usulsüz olduğunu ileri sürebilir. Bu iddia yalnızca usul meselesi değildir. Çağrıya uymamanın sonuçları, örneğin yakalanarak alınma, doğrudan açık cezaevine kabul edilme biçimi ve infazın ertelenmesi talebinin değerlendirilmesi, tebligatın geçerliliğine bağlıdır. Usulsüz tebligat iddiası, infaz savcılığına ve gerekirse mahkemeye yapılacak başvuruyla ileri sürülür. Aşağıda açıklanan Yargıtay kararında, bu iddianın mahkemece incelenmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Teslim olurken ne yapılmalı?

Hükümlü, çağrı kâğıdında gösterilen Cumhuriyet başsavcılığına veya açık cezaevine gönderme tutanağında yazan açık kuruma teslim olur. Teslim sırasında hükümlüye, kuruma alındığı ve salıverileceği tarih ile ceza süresini ve cezanın hangi hükme ilişkin olduğunu gösteren belge verilir (m.20/4). Bu belge müddetnamedir ve sonraki bütün hesapların temelini oluşturur. Müddetnamedeki tutukluluk süreleri, gözaltı günleri ve mahsup kalemleri dikkatle kontrol edilmelidir. Hatalı hesap hâlinde infaz hâkimliğine başvurulabilir; bu konuda Müddetname Nedir? Hata Hâlinde İnfaz Hâkimliğine Şikâyet yazımıza bakılabilir.

Kuruma alınan hükümlünün üstü ve eşyası aranır, hekim muayenesinden geçirilir ve hükümlü defterine kaydedilir (m.21). Teslim öncesinde hükümlünün yanına alabileceği eşyalar, kullandığı ilaçların reçeteleri ve raporları ile cezaevinde ihtiyaç duyulacak para konusunda bilgi alınması yararlıdır. Bu konuda Cezaevine Eşya Teslimi, Telefon Görüşmesi Evrakları ve Para Yatırma: Tutuklu Yakınları İçin Rehber yazımıza bakılabilir.

Seyahat engeli oluşturan yangın, doğal afet veya hastalık gibi nedenlerle on gün içinde açık kuruma teslim olamayan hükümlüler, Yönetmelik’in 9/5. maddesi uyarınca Cumhuriyet başsavcılığının kararıyla açık kuruma gönderilir. Bu nedenle teslimi engelleyen bir durumda başsavcılığa süre dolmadan yazılı bilgi verilmeli ve belge sunulmalıdır.

Çağrı aşamasında kullanılabilecek imkânlar

Çağrı kâğıdı geldiğinde hükümlünün başvurabileceği bazı yollar vardır:

• İnfazın ertelenmesi (m.17): Kasıtlı suçta üç yıl, taksirli suçta beş yıl ve altı cezalarda, çağrı üzerine gelen hükümlü istemde bulunursa infaz bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez ertelenebilir. Bu imkân yalnızca çağrıya uyan hükümlüye tanındığı için on günlük süre içinde başvurulmalıdır. Ayrıntılar için Cezanın İnfazının Ertelenmesi (5275 m.16-17): Hükümlünün İstemiyle Erteleme ve Hastalık Nedeniyle Geri Bırakma yazımıza bakılabilir.
• Hastalık nedeniyle geri bırakma (m.16): Akıl hastalığı, hayati tehlike doğuran hastalık, gebelik veya doğumdan sonra bir yıl altı ay geçmemiş olma hâllerinde infaz geri bırakılır.
• Özel infaz usulleri (m.110): Kasıtlı suçta üç yıl, taksirli suçta beş yıl ve altı cezalarda hafta sonu veya gece infazı; kadın, çocuk ve yaşlı hükümlüler için konutta infaz talep edilebilir.
• Adli para cezasının ödenmesi: Adli para cezasından çevrilen hapislerde, ödenmeyen kısma karşılık gelen tutarın ödenmesiyle infaz sona erer (m.106/8).

Örnek olay

Güveni kötüye kullanma suçundan iki yıl hapis cezası alan bir hükümlünün hükmü Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşir. Hükümlü, yargılama sırasında başka bir şehre taşınmış, ancak yeni adresini mahkemeye bildirmemiştir. Çağrı kâğıdı ve açık cezaevine gönderme tutanağı MERNİS adresine Tebligat Kanunu 21/2 uyarınca tebliğ edilir. Hükümlü bunu öğrenmez ve on gün dolunca hakkında yakalama emri çıkarılır. Birkaç ay sonra bir yol kontrolünde yakalanarak açık cezaevine götürülür. Hükümlü, işyerini devretmek için infazın ertelenmesini istemek ister. Ancak çağrıya uymadığı için savcılık bu talebi reddedebilir. Hükümlü, MERNİS adresinin gerçek adresi olmadığını ve tebligatın usulsüz olduğunu ileri sürerek başvuruda bulunabilir; ancak adres değişikliğini bildirmediği için 20/3 uyarınca hükümdeki adrese yapılan tebligatın geçerliliği tartışılacaktır.

Yargıtay kararı

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2021 tarihli kararına konu olayda, kaçakçılık suçundan iki yıl altı ay hapis cezası alan hükümlüye çağrı kâğıdı Tebligat Kanunu 21/2 uyarınca MERNİS adresine tebliğ edilmiş, hükümlü teslim olmayınca yakalama emri çıkarılmış ve hükümlü yakalanarak açık cezaevine alınmıştır. Hükümlü çağrı kâğıdının usulüne uygun tebliğ edilmediğini ileri sürerek eski hâle getirme talebinde bulunmuş, mahkeme bu talebin savcılık ilamat bürosunca değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Daire, mahkemenin talep hakkında bizzat karar vermesi gerektiği yönündeki kanun yararına bozma istemini yerinde görmüştür:

Karar, çağrı kâğıdının tebliğine ilişkin itirazların savcılık yazısıyla geçiştirilemeyeceğini ve yargı merciince karara bağlanması gerektiğini göstermektedir. Çağrı kâğıdındaki ihtarların eksik veya tebligatın usulsüz olduğu iddiası, bu yolla ileri sürülebilir.

Çağrıya uymamanın sonuçları: Eski ve yeni düzenleme

Çağrı kâğıdına on gün içinde uymayan hükümlünün yakalandıktan sonra hangi kuruma alınacağı, Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nde 22/8/2015 tarihinde yapılan değişiklikle önemli ölçüde farklılaşmıştır. Bu değişikliğin öncesine ait Yargıtay kararları, uygulamanın hangi noktadan geldiğini göstermesi bakımından önem taşır.

Değişiklikten önceki düzenlemede, on günlük süre içinde çağrıya uymayan veya belirlenen açık kuruma teslim olmayan hükümlü hakkında 5275 sayılı Kanun’un 19/1. maddesi uyarınca yakalama emri çıkarılıyor ve hükümlü yakalandığında kapalı kuruma alınıyordu. Açık kuruma ayrılması ise ancak kapalı kurumdan açık kuruma ayrılma koşullarının sonradan gerçekleşmesine bağlıydı.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, kasıtlı suçtan yedi ay hapis cezasına mahkûm olan hükümlünün ihtarlı çağrıya rağmen on gün içinde teslim olmadığı ve yakalama emri üzerine kapalı kuruma alındığı dosyada, hükümlünün açık kuruma ayrılma koşullarını taşımadığını kabul etmiştir. Bu nedenle denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz kararına yönelik itirazın reddine ilişkin karar, kanun yararına bozma istemi yerinde görülerek oy birliğiyle bozulmuştur:

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 08.07.2015 tarihli, E. 2015/12552, K. 2015/14130 sayılı kararı

Aynı Daire, hırsızlık suçundan bir yıl hapis cezasına mahkûm olan ve açık kuruma başvurma çağrısına uymadığı için yakalanarak kapalı kuruma konulan hükümlü hakkında da aynı sonuca varmıştır. Hükümlünün açık kurumda bulunmadığı ve açığa ayrılmasına dair bir karar da verilmediği için cezanın denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilemeyeceği belirtilmiş, aksi yöndeki karar oy birliğiyle bozulmuştur:

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 09.09.2015 tarihli, E. 2015/16056, K. 2015/15070 sayılı kararı

22/8/2015 tarihli değişiklikle Yönetmelik’in 9/3-b maddesi yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre çağrıya uymayan veya açık kuruma teslim olmayan hükümlüler hakkında yine yakalama emri çıkarılır, ancak yakalandıklarında kolluk marifetiyle açık kuruma teslim edilirler. Yakalandığı il sınırları içinde açık kurum bulunmuyorsa hükümlü, Bakanlıkça belirlenen açık kuruma gönderilmek üzere bulunduğu yerdeki kapalı kuruma teslim edilir ve işlemleri tamamlandıktan sonra en kısa sürede açık kuruma nakledilir (Yönetmelik m. 9/4).

Bu değişikliğin uygulamadaki sonuçları şunlardır:

• Doğrudan açık kuruma gönderilmesi gereken hükümlü, çağrıya uymadığı için artık kendiliğinden kapalı kurumda kalmaz. Yakalama sonrasında da açık kuruma teslim edilmesi gerekir.
• Bununla birlikte çağrıya uymamak, yakalama emri nedeniyle kolluk tarafından gözaltına alınma, yol kontrollerinde yakalanma ve infazın kişinin istemediği bir anda başlaması gibi sonuçlar doğurur. Erteleme gibi çağrı üzerine gelmeye bağlı imkânlar da kaybedilebilir.
• Yakalanan hükümlünün uzun süre kapalı kurumda tutulması halinde, Yönetmelik m. 9/4’teki nakil yükümlülüğü hatırlatılarak infaz hâkimliğine başvurulabilir.
• 2015 öncesi kararlar, güncel Yönetmelik hükmü karşısında aynen uygulanamaz. Bu kararlar ancak çağrıya uymamanın infaz rejimi üzerindeki etkisini gösteren tarihsel örnekler olarak değerlendirilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Hükmün kesinleştiği öğrenildiğinde, hükümlü adres bilgisinin güncel olduğunu kontrol etmeli, çağrı kâğıdı tebliğ edildiğinde on günlük süreyi kaçırmamalı ve erteleme veya özel infaz usulü gibi talepleri bu süre içinde belgeleriyle birlikte yapmalıdır.

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.