Ceza Davasında Temyiz: Temyiz Edilebilen Kararlar, Süre, Yargıtay İncelemesi ve Direnme

Bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin kararına karşı Yargıtay’a başvurulmasına temyiz denir (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m. 286). Temyiz yalnızca hukuki denetimdir: Yargıtay delilleri yeniden toplamaz, kararın hukuka uygun olup olmadığına bakar. Başvuru süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve temyiz eden, hükmün neden bozulmasını istediğini dilekçesinde göstermek zorundadır. Kanun, daha hafif cezalara ilişkin pek çok bölge adliye mahkemesi kararını temyize kapatmıştır.

Kanun metni

Hangi kararlar temyiz edilemez?

Bölge adliye mahkemesinin bozma kararları temyiz edilemez; dosya ilk derece mahkemesine döner. Bunun dışında CMK m. 286/2 şu kararları kesin sayar:

• (a) İlk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi kararları,
• (b) İlk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
• (c) Hapisten çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar,
• (d) İlk kez bölge adliye mahkemesince verilen mahkûmiyetler hariç, üst sınırı iki yıla kadar hapis cezası olan suçlara ilişkin her türlü karar,
• (e) Adli para cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar,
• (g) On yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda beraat kararlarına karşı istinafın esastan reddi,
• (h) Düşme, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbirine ilişkin kararlar.

Yargıtay bu sınırları sıkı uygular:

Bu dosyada sanık silahla tehdit suçundan 1 yıl 8 ay ve hakaretten 10 ay hapis almış, istinaf başvurusu esastan reddedilmişti. Silahla yaralama suçundan ise bölge adliye mahkemesi beraat kararı vermişti. Yargıtay, cezaların miktarı ve suçların üst sınırı nedeniyle kararların kesin olduğunu kabul ederek temyiz istemlerini esasa girmeden reddetmiştir.

Sınır olmaksızın temyiz edilebilen suçlar

Bazı suçlarda ifade özgürlüğü ve kamu düzeni bakımından Yargıtay denetimi zorunlu görülmüştür. CMK m. 286/3’e göre şu suçlarda ikinci fıkradaki sınırlar uygulanmaz: kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret (TCK 125/3), halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit (213), suç işlemeye tahrik (214), suçu ve suçluyu övme (215), halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (216), kanunlara uymamaya tahrik (217), halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (217/A), Cumhurbaşkanına hakaret (299), devletin egemenlik alametlerini aşağılama (300), Türk Milletini ve devlet organlarını aşağılama (301), silahlı örgüt (314), halkı askerlikten soğutma (318), Terörle Mücadele Kanunu m. 6/2, 6/4 ve 7/2 ile Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m. 28/1, 31 ve 32.

Yargıtay neyi inceler?

Temyiz yalnızca hükmün hukuka aykırılığına dayanır (CMK m. 288). Yargıtay, kural olarak temyiz dilekçesinde gösterilen hususları inceler (m. 301). Ancak şu hâllerde, dilekçede belirtilmemiş olsa bile hukuka kesin aykırılık var sayılır (m. 289):

• Mahkemenin kanuna uygun oluşmaması veya yasaklı ya da reddedilmesi gereken hâkimin hükme katılması,
• Mahkemenin kanuna aykırı olarak kendini görevli veya yetkili görmesi,
• Savcının veya zorunlu katılımcıların yokluğunda duruşma yapılması,
• Açıklık kuralının ihlali,
• Hükmün gerekçe içermemesi,
• Savunma hakkının önemli hususlarda kısıtlanması,
• Hükmün hukuka aykırı yöntemle elde edilen delile dayanması.

On yıl veya daha fazla hapis cezalarına ilişkin dosyalarda Yargıtay, uygun görürse incelemeyi duruşmalı yapabilir (m. 299). Tutuklu sanık duruşmaya katılma isteminde bulunamaz.

Yargıtay’ın verebileceği kararlar

• Temyiz isteminin reddi: Süre geçmişse, karar temyiz edilemezse, başvuranın hakkı yoksa veya dilekçe temyiz sebeplerini içermiyorsa (m. 298).
• Esastan ret: Hüküm hukuka uygunsa (m. 302/1).
• Bozma: Hükmü etkileyen hukuka aykırılık varsa; bozma sebepleri ayrı ayrı gösterilir (m. 302/2).
• Düzelterek karar: Beraat veya düşme gerektiren açık durumlar, madde numarası hatası, hesap hatası, harç ve vekâlet ücreti hataları gibi hâllerde Yargıtay hükmü kendisi düzeltebilir (m. 303).

Hüküm sanık lehine bozulmuşsa, bu bozmadan temyiz etmeyen diğer sanıklar da uygulanabildiği ölçüde yararlanır (m. 306). Yalnızca sanık lehine temyiz edilmişse yeniden verilecek hüküm önceki cezadan ağır olamaz (m. 307/5).

Bozmadan sonra: Uyma veya direnme

Bozma kararı üzerine dosya bölge adliye mahkemesine veya ilk derece mahkemesine döner. Mahkeme, taraflara bozmaya karşı diyeceklerini sorar (m. 307/1).

• Uyma: Mahkeme bozmaya uyarak yeni hüküm kurar. İlk derece mahkemesinin bozmaya uyarak verdiği karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz yoluna gidilir (m. 307/3).
• Direnme: Mahkeme önceki kararında direnebilir. Direnme kararı, bozmayı veren daireye gönderilir; daire yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse dosya Ceza Genel Kurulu’na gider. Ceza Genel Kurulu kararına karşı direnilemez (m. 307/4).

Sıkça sorulan sorular

Temyiz dilekçesinde “usul ve yasaya aykırıdır” yazmak yeterli mi?
Yeterli değildir. Kanun temyiz sebeplerinin başvuruda gösterilmesini zorunlu tutar (m. 294/1). Ek gerekçe için süre tanıyan 295. madde 2024’te 7499 sayılı Kanun ile kaldırıldığından, sebepler iki haftalık süre içinde verilen dilekçede yazılmalıdır. Hangi hukuk kuralının uygulanmadığı veya yanlış uygulandığı somut olarak yazılmalıdır. Yargıtay sebep içermeyen dilekçeyi reddedebilir.

Temyiz edilemeyen bir karara karşı başka yol var mı?
Kesinleşen karara karşı şartları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Kişi ayrıca Adalet Bakanlığına başvurarak kanun yararına bozma yoluna gidilmesini talep edebilir; ancak bu talebi Yargıtay’a taşımak Bakanlığın takdirindedir. Yeni delil ortaya çıkmışsa yargılamanın yenilenmesi istenebilir.

Temyiz cezanın infazını durdurur mu?
Süresinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (m. 293/1). Kesinleşmemiş hüküm infaz edilmez.

Katılan beraat kararını temyiz edebilir mi?
Edebilir; ancak m. 286/2’deki sınırlar katılan için de geçerlidir. Örneğin on yıl veya daha az hapis gerektiren bir suçta beraat kararına karşı istinafın esastan reddi kesindir.

Temyiz dilekçesi hazırlanırken

Önce kararın temyiz edilebilir olup olmadığı, cezanın miktarı ve suçun üst sınırı üzerinden kontrol edilmelidir. Ardından bölge adliye mahkemesi kararındaki her hukuka aykırılık ayrı başlık altında, ilgili kanun maddesi ve dosyadaki belge gösterilerek yazılmalıdır. Hukuka aykırı delil, gerekçe eksikliği veya savunma hakkının kısıtlanması gibi kesin aykırılık hâlleri ayrıca vurgulanmalıdır. İstinaf aşamasını Ceza Davasında İstinaf yazımızda anlattık.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.