Av. Emrah Karatay
Ceza yargılamasında istinaf, temyiz ve itiraz gibi kanun yollarına başvuru süreleri kesindir. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru, haklı olunsa bile incelenmeden reddedilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 40 ile 42 arasında düzenlenen eski hâle getirme kurumu, süreyi kendi kusuru olmaksızın kaçıran kişiye, kaçırdığı işlemi yeniden yapma imkânı tanır. Eski hâle getirme talebi kabul edilirse kişi, süre hiç geçmemiş gibi kanun yoluna başvurmuş sayılır.
Bu yazıda eski hâle getirme talebinin şartları, 7499 sayılı Kanunla iki haftaya çıkarılan süre, dilekçenin hangi mahkemeye verileceği ve bir dilekçe örneği açıklanmaktadır. Kanun yollarının genel çerçevesi için “Ceza Muhakemesinde İtiraz (CMK 267)“, “Ceza Davasında İstinaf” ve “Gerekçeli Karar” yazılarımıza bakılabilir.
KISA CEVAP
- Kusuru olmaksızın bir süreyi geçiren kişi eski hâle getirme isteyebilir (CMK m. 40/1).
- Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmeyen kişi kusursuz sayılır (CMK m. 40/2).
- Dilekçe, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilir; bu süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında kalkan engeller için geçerlidir (CMK m. 41/1, geçici m. 6).
- Kaçırılan işlem (istinaf, temyiz veya itiraz) eski hâle getirme dilekçesiyle birlikte yapılmalıdır (CMK m. 41/2).
- Talebe, süreye uyulsaydı esas hakkında karar verecek olan mahkeme karar verir; kabul kararı kesin, ret kararı itiraza açıktır (CMK m. 42).
- Dilekçe hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz; mahkeme infazı erteleyebilir (CMK m. 42/3).
Kanun metni
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 40 ve 41
“(m. 40/1) Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hale getirme isteminde bulunabilir. (m. 40/2) Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır. (m. 41/1) Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir.”
Eski hâle getirmenin şartları
Kanuni veya hâkimin belirlediği bir sürenin geçirilmiş olması
Eski hâle getirme, ceza muhakemesindeki usule ilişkin süreler için uygulanır. İstinaf ve temyiz süresi (gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta), itiraz süresi (öğrenmeden itibaren iki hafta), kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi ve hâkimin belirlediği süreler bu kapsamdadır. Buna karşılık şikâyete bağlı suçlarda TCK m. 73’teki altı aylık şikâyet süresi maddi hukuka ilişkin bir hak düşürücü süre olduğundan eski hâle getirme kurumuna konu edilemez.
Kusursuzluk
Talepte bulunan kişinin süreyi kendi kusuru olmaksızın kaçırmış olması gerekir. Kusursuzluk her olayın özelliğine göre değerlendirilir. Uygulamada kabul gören başlıca durumlar şunlardır:
- Ani ve ağır hastalık, ameliyat veya yoğun bakımda bulunma,
- Deprem, sel, yangın gibi doğal afetler veya ulaşımın tamamen kesilmesi,
- Başka bir dosyadan tutuklu veya hükümlü olup kararın tebliğinden haberdar edilmeme,
- Kararın, kişinin anlamadığı bir dilde tercüme yapılmadan tebliğ edilmesi,
- Hükümde kanun yolunun, süresinin veya merciinin hiç gösterilmemesi ya da yanlış gösterilmesi.
İş yoğunluğu, yurt dışında tatilde bulunma, tebligatın aile bireyine yapılmasına rağmen ilgilinin haberdar edilmemesi veya avukatla anlaşmanın geç yapılması kural olarak kusursuzluk sayılmaz. Yargıtay, sanığın yokluğunda verilen ve usulüne uygun tebliğ edilen hükümlerde de kusursuzluğun somut delillerle gösterilmesini aramaktadır.
Kanun yolunun bildirilmemesi
CMK m. 34/2 uyarınca kararlarda başvurulacak kanun yolu, süresi, mercii ve şekli gösterilmelidir. CMK m. 40/2 bu yükümlülüğün yerine getirilmemesini kanuni bir kusursuzluk karinesi olarak düzenlemiştir. Hükümde kanun yolu hiç yazılmamışsa veya süre yanlış yazılmışsa (örneğin iki hafta yerine yedi gün ya da yanlış bir merci), kişi kusursuz kabul edilir ve ayrıca kusursuzluğunu ispat etmesi gerekmez. Bu nedenle hükmün son paragrafındaki kanun yolu açıklaması dikkatle okunmalıdır.
Usulsüz tebligat ile eski hâle getirmenin farkı
Tebligat usulsüz yapılmışsa süre hiç başlamamıştır; bu durumda eski hâle getirme yerine tebligatın usulsüzlüğü ileri sürülerek kanun yoluna başvurulur. 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 32 uyarınca usulsüz tebligatta muhatabın tebliği öğrendiği tarih, tebliğ tarihi sayılır. Uygulamada her iki talebin birlikte, birinin olmaması hâlinde diğerinin değerlendirilmesi istenerek ileri sürülmesi güvenli bir yoldur.
Süre: iki hafta
CMK m. 41/1’deki süre, 7499 sayılı Kanunla “yedi gün”den “iki hafta”ya çıkarılmıştır. CMK geçici m. 6/1-a uyarınca yeni süre, 1 Haziran 2024 tarihinde ve sonrasında kalkan engeller bakımından uygulanır. Süre, kararın verildiği tarihten değil, engelin kalktığı tarihten başlar. Örneğin hastanede yatan kişi bakımından taburcu olduğu gün, tutuklu olup tebligattan haberi olmayan kişi bakımından tebligatı öğrendiği gün başlangıç kabul edilir. Hafta olarak belirlenen süre, engelin kalktığı günün iki hafta sonraki isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai bitiminde sona erer (CMK m. 39/2).
Engelin kalktığı tarih dilekçede açıkça yazılmalı ve belgeyle (taburcu belgesi, cezaevi giriş-çıkış kaydı, afet bölgesi yazısı gibi) desteklenmelidir. Engelin ne zaman kalktığı gösterilemezse mahkeme talebin süresinde olup olmadığını denetleyemez ve talep reddedilebilir.
Eski hâle getirme dilekçesi örneği
… AĞIR CEZA / ASLİYE CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA / HÂKİMLİĞİNE
DOSYA NO: Esas … / … , Karar … / …
ESKİ HÂLE GETİRME TALEBİNDE BULUNAN (SANIK): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
MÜDAFİİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
KONU: Mahkemenizin …/…/… tarihli hükmüne karşı istinaf süresinin kusurum olmaksızın kaçırılması nedeniyle CMK m. 40 ve 41 uyarınca eski hâle getirme talebim ile istinaf başvurumun sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Mahkemenizce hakkımda … suçundan …/…/… tarihinde … hapis cezasına hükmedilmiş, gerekçeli karar …/…/… tarihinde … adresinde … isimli aile bireyime tebliğ edilmiştir.
2. Tebliğ tarihinde … Hastanesinde … tanısıyla yatarak tedavi görmekteydim. …/…/… tarihli epikriz raporundan anlaşılacağı üzere …/…/… ile …/…/… tarihleri arasında yoğun bakım ünitesinde bilinci kapalı olarak bulundum ve …/…/… tarihinde taburcu edildim.
3. Hastanede bulunduğum süre boyunca kararın tebliğinden haberdar olmam ve kanun yoluna başvurmam fiilen mümkün olmamıştır. İstinaf süresini kaçırmamda herhangi bir kusurum bulunmamaktadır.
4. Engel, taburcu olduğum …/…/… tarihinde ortadan kalkmış olup bu dilekçe, CMK m. 41/1’de öngörülen iki haftalık süre içinde verilmektedir.
5. (Kanun yolu bildirilmemişse:) Ayrıca hükümde başvurulacak kanun yolunun süresi … olarak hatalı gösterilmiştir. CMK m. 40/2 uyarınca kanun yoluna başvuru hakkı usulüne uygun bildirilmeyen kişi kusursuz sayılır.
6. CMK m. 41/2 uyarınca kaçırılan istinaf başvurusu bu dilekçe ile birlikte yapılmakta olup istinaf sebeplerim aşağıda gösterilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ
a) Mahkûmiyete esas alınan … tanığının beyanı ile … kamera kaydı arasındaki çelişki giderilmemiştir.
b) Savunmada ileri sürülen … delili toplanmamış ve gerekçede tartışılmamıştır.
c) Lehe hükümler (TCK m. 62, CMK m. 231) değerlendirilmemiştir.
HUKUKİ NEDENLER: CMK m. 34, 39, 40, 41, 42, 272 vd.; 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: … Hastanesinin …/…/… tarihli epikriz raporu ve yatış-taburcu belgeleri, tebligat mazbatası, dosya kapsamı.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Eski hâle getirme talebimin KABULÜNE,
2. Hükmün infazının eski hâle getirme talebi hakkında karar verilinceye kadar CMK m. 42/3 uyarınca ERTELENMESİNE,
3. Bu dilekçe ile birlikte sunduğum istinaf başvurumun süresinde kabul edilerek dosyanın ilgili bölge adliye mahkemesi ceza dairesine gönderilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Talepte Bulunan Sanık (veya Müdafii) Ad Soyad, imza
EKLER: Epikriz raporu ve hastane yatış belgeleri, tebligat mazbatası örneği, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Engelin niteliği, tarihleri ve kaçırılan kanun yolu somut olaya göre yeniden yazılmalıdır.
Dilekçe nereye verilir ve kim karar verir?
CMK m. 41/1’e göre dilekçe, süreye uyulsaydı usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir. İstinaf veya temyiz süresinin kaçırıldığı durumlarda bu mahkeme, hükmü veren ilk derece mahkemesidir; çünkü kanun yolu dilekçesi de bu mahkemeye verilir. Sulh ceza hâkimliği kararına karşı itiraz süresi kaçırılmışsa dilekçe kararı veren hâkimliğe verilir.
Talep hakkında karar verecek merci ise CMK m. 42/1’de düzenlenmiştir: Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme hakkında da o mahkeme karar verir. Bu nedenle istinaf süresinin kaçırılmasına ilişkin talepler bölge adliye mahkemesince, temyiz süresine ilişkin talepler Yargıtay’ca değerlendirilir. Dilekçe ilk derece mahkemesine verilir, mahkeme dosyayı kanun yolu dilekçesiyle birlikte üst mahkemeye gönderir.
Eski hâle getirme talebinin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK m. 42/2).
Kaçırılan işlemin birlikte yapılması
CMK m. 41/2’nin ikinci cümlesine göre dilekçe verildiği anda, usule ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir. Yani istinaf süresi kaçırılmışsa istinaf başvurusu, temyiz süresi kaçırılmışsa temyiz başvurusu eski hâle getirme dilekçesinin içinde veya ekinde mutlaka yapılmalıdır. Yalnızca “eski hâle getirme talep ediyorum” demek ve kanun yolu başvurusunu sonraya bırakmak, talebin reddine yol açabilir. Örnekteki altıncı madde ve “İstinaf Sebepleri” bölümü bu amaçla yazılmıştır.
Yokluğunda verilen hükümler
Sanığın yokluğunda aleyhine verilen hükümlerde CMK m. 274 ve m. 292 özel bir düzen öngörür. Eski hâle getirme süresi içinde istinaf ve temyiz süreleri de işler. Bu nedenle sanık, eski hâle getirme isteminin yanında ayrıca istinaf veya temyiz isteminde de bulunmalıdır; kanun yolu başvurusuna ilişkin işlemler eski hâle getirme talebi karara bağlanıncaya kadar ertelenir.
Hükmün infazı
Eski hâle getirme dilekçesi, kesinleşmiş görünen hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz (CMK m. 42/3). Hükümlü cezaevine çağrılmışsa veya yakalama emri çıkarılmışsa, dilekçede infazın ertelenmesi açıkça istenmelidir. Mahkeme, talebin haklı görünüp görünmediğini değerlendirerek infazı erteleyebilir. İnfaz süreci ve cezaevine teslim için “Çağrı Kâğıdı ve Cezaevine Teslim Olma” yazımıza bakılabilir.
Hukuk yargılamasında eski hâle getirme
Hukuk davalarında eski hâle getirme HMK m. 95 ile 100 arasında ayrıca düzenlenmiştir. Orada da süre engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır; ancak talep, işlemin yapılacağı mahkemeye verilir ve aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme istenemez (HMK m. 95/2). Bu yazıdaki dilekçe ceza yargılaması içindir; hukuk davaları için HMK hükümleri esas alınmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Süreyi kararın verildiği veya tebliğ edildiği tarihten hesaplamak; süre engelin kalktığı tarihten başlar.
- Engelin kalktığı tarihi dilekçede belirtmemek ve belgeyle desteklememek.
- Kaçırılan istinaf veya temyiz başvurusunu dilekçeyle birlikte yapmamak.
- İş yoğunluğu veya tatil gibi kabul görmeyen gerekçelere dayanmak.
- Usulsüz tebligat durumunda yalnızca eski hâle getirme istemek; tebligatın usulsüzlüğünü ayrıca ileri sürmemek.
- İnfaz başlamışken infazın ertelenmesini istememek.
Sıkça sorulan sorular
Eski hâle getirme süresi yedi gün mü, iki hafta mı?
1 Haziran 2024 ve sonrasında kalkan engeller için süre iki haftadır. Bu tarihten önce kalkan engeller için eski yedi günlük süre uygulanır (CMK geçici m. 6/1-a).
Avukatın süreyi kaçırması eski hâle getirme sebebi midir?
Avukatın kusuru kural olarak müvekkile yüklenir ve tek başına eski hâle getirme sebebi sayılmaz. Ancak avukatın ani ölümü veya ağır hastalığı gibi kişinin öngöremeyeceği durumlar, somut olayın özelliğine göre değerlendirilebilir.
Eski hâle getirme talebi reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararına karşı CMK m. 268 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilebilir. Talep bölge adliye mahkemesince veya Yargıtay’ca reddedilmişse kanun yolları tükenmiş olabilir; hak ihlali iddiası varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru değerlendirilebilir.
Kesinleşmiş hüküm eski hâle getirmeyle ortadan kalkar mı?
Talep kabul edilirse hüküm kesinleşmemiş sayılır ve kanun yolu incelemesi yapılır. Bu süreçte infaz durdurulabilir veya mahkemenin kararıyla ertelenebilir.
Sonraki adım
Süreyi kaçırdığını fark eden kişi, önce engelin hangi gün kalktığını belirlemeli ve bu tarihten itibaren iki haftalık süreyi hesaplamalıdır. Engeli gösteren belgeler toplanmalı, dilekçe kaçırılan istinaf, temyiz veya itiraz başvurusuyla birlikte hükmü veren mahkemeye verilmeli ve infaz tehlikesi varsa ertelenme açıkça istenmelidir.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 34, 39, 40, 41, 42, 268, 273, 274, 291, 292, geçici m. 6; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 32; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 95-100.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.