Ç-141 Tahdit Kodu: Uluslararası Güvenlik Açısından Sakıncalı Görülen Yabancılar ve Kodun Kaldırılması

Ç-141 tahdit kodu, uluslararası güvenlik açısından sakıncalı görülen yabancılar hakkında kullanılan bir koddur. Kodun kaynağı çoğu zaman Türkiye’deki bir olay değil, yabancı bir devletin, uluslararası polis iş birliği kanallarının veya uluslararası kuruluşların bildirdiği bir bilgidir. Kaynaklarda kodun ya süresiz bir giriş yasağı sonucu doğurduğu ya da girişi ilgili bakanlığın iznine bağladığı belirtilmektedir. Her iki durumda da kod, yabancının Türkiye’ye girişini fiilen engeller.

Ç-141 kodunun en güç yanı, dayanağı olan bilginin çoğunlukla gizli tutulmasıdır. Yabancı, kendisine hangi gerekçeyle bu kodun konulduğunu öğrenemeyebilir. Bu yazıda kodun hukuki dayanağı, hangi bilgilere dayanılarak konulduğu, gizli bilgi karşısında yargı denetimi ve kodun kaldırılma yolları açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-141 kodunun anlamı

Ç-141 kodu, yabancının Türkiye dışındaki faaliyetleri veya bağlantıları nedeniyle uluslararası güvenliği tehdit ettiğine ilişkin bir değerlendirmeyi gösterir. Bu değerlendirme genellikle şu kaynaklardan gelen bilgilere dayanır:

• Yabancı devletlerin güvenlik birimlerinin Türk makamlarına yaptığı bildirimler,
• Uluslararası polis iş birliği kanalları (Interpol kırmızı bülteni veya difüzyon mesajı gibi),
• Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırım listeleri ve uluslararası kuruluşların terörle bağlantı tespitleri,
• Yabancı terörist savaşçılarla ilgili uluslararası bilgi paylaşımı.

Kodun Türkiye’deki bir eylemle ilgisi olmayabilir. Örneğin yabancı, kendi ülkesindeki siyasi faaliyetleri nedeniyle o ülke tarafından “tehlikeli” olarak bildirilmiş olabilir. Bu tür durumlarda bildirimin siyasi amaçlı olup olmadığı ve kişinin ülkesine gönderilmesi hâlinde zulüm riski bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Interpol kayıtları ve siyasi nitelikli talepler

Yabancı devletlerden gelen bilgiler, Türk makamları bakımından bağlayıcı değildir. Türk idaresi, kendisine ulaşan bilginin güvenilirliğini, kaynağını ve kişiyle ilişkisini kendisi değerlendirmekle yükümlüdür. Bu nedenle bir yabancı devletin talebinin otomatik olarak koda dönüştürülmesi, idarenin kendi takdir yetkisini kullanmadığı anlamına gelir ve yargı denetiminde ayrı bir aykırılık sebebi olarak ileri sürülebilir.

Interpol kırmızı bülteni, bir ülkenin aranan bir kişinin yakalanması ve iadesi için yaptığı uluslararası bir taleptir. Kırmızı bülten tek başına bir yakalama kararı değildir ve Interpol Anayasası’nın 3. maddesi, siyasi, askerî, dinî veya ırkî nitelikli faaliyetlere ilişkin talepleri yasaklar. Hakkında siyasi saiklerle kırmızı bülten çıkarıldığını düşünen kişi, Interpol Dosyaların Kontrolü Komisyonu’na (CCF) başvurarak kaydın silinmesini isteyebilir.

Interpol kaydının silinmesi, Türkiye’deki Ç-141 kodunu kendiliğinden kaldırmaz; ancak kodun dayanağı bu kayıtsa, silme kararı Göç İdaresine yapılacak başvurunun ve iptal davasının en güçlü delili olur. Benzer şekilde, yabancı devlette verilen beraat veya takipsizlik kararları da apostilli ve yeminli tercümeli olarak sunulmalıdır.

Gizli bilgi ve yargı denetimi

Ç-141 gibi güvenlik kodlarında idare, dayanak bilginin gizli olduğunu ileri sürerek yabancıya veya avukatına bilgi vermekten kaçınabilir. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, devlet sırrı niteliğindeki bilgileri bu hakkın kapsamı dışında tutar. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 28 de millî güvenlik ve kamu güvenliği kapsamındaki işlemler için istisnalar öngörür.

Bununla birlikte idari işlemin yargısal denetimi bu istisnalarla ortadan kalkmaz. İdare mahkemesi, İYUK m. 20 uyarınca idareden işlemin dayanağı olan her türlü bilgi ve belgeyi ister. Bu bilgiler davacıya gösterilmese bile mahkeme tarafından incelenir. Mahkemeye sunulan bilgilerin genel, soyut veya doğrulanmamış nitelikte olması, kişinin somut bir faaliyetine işaret etmemesi veya güncelliğini yitirmiş olması hâlinde işlem sebep yönünden hukuka aykırı bulunabilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de güvenlik gerekçesiyle sınır dışı edilen yabancıların, kendilerine yöneltilen iddiaların özünü öğrenebilmeleri ve bağımsız bir merci önünde itiraz edebilmeleri gerektiğini kabul etmektedir.

Sınır dışı kararıyla ilişkisi

Türkiye’de bulunan bir yabancıya Ç-141 kodu konulduğunda, çoğu zaman m. 54/1-k veya m. 54/1-d bendine dayanan bir sınır dışı kararı da verilir. Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m. 53/3). Kanunun eski metninde b, d ve k bentlerine dayanan kararlar için öngörülen ve davanın durdurucu etkisini kaldıran istisna 7196 sayılı Kanunla 2019’da metinden çıkarılmıştır. Bugün yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez; mahkeme dosya tamamlandıktan sonra on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir (m. 53/3). Giriş yasağı gibi ayrı işlemler için yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilebilir. Ölüm, işkence veya insanlık dışı muamele riski varsa bu risk somut belgelerle (ülke raporları, kişisel tehdit belgeleri) ortaya konulmalıdır. Kanunun 55. maddesi uyarınca bu riskin bulunduğu kişiler, sınır dışı sebebi bulunsa bile sınır dışı edilemez. İdare mahkemesinin kesin kararıyla dava reddedilirse, Anayasa Mahkemesine veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine tedbir talebiyle başvurulabilir. Ayrıntılar için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

Ç-141 kodu nasıl kaldırılır?

İdari başvuru

Göç İdaresi Başkanlığı YUKK m. 9/6 uyarınca kodu kaldırabilir veya belirli süre için girişe izin verebilir. Başvuruda; kodun dayanağı olan bilginin yanlış veya siyasi amaçlı olduğu, yabancı devlette lehe karar verildiği, Interpol kaydının silindiği, isim benzerliği bulunduğu veya kişinin Türkiye’de uzun süreli yasal ikamet ve aile bağlarına sahip olduğu belgelerle ortaya konulmalıdır.

İptal davası

Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Doğrudan kodun konulmasına karşı da kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Dava dilekçesinde mahkemeden, idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin getirtilmesi açıkça istenmelidir.

İsim benzerliği

Ç-141 kodunun nadir olmayan bir sebebi, aranan bir kişiyle isim veya doğum tarihi benzerliğidir. Bu durumda pasaport, doğum belgesi, biyometrik karşılaştırma ve kişinin aranan kişi olmadığını gösteren resmî yazılarla idareye başvurulmalıdır. Kayıt düzeltmesi genellikle dava açılmadan sağlanabilir.

Ç-149 ve G kodlarıyla farkı

Ç-141 uluslararası boyutlu bir güvenlik değerlendirmesine işaret ederken, Ç-149 kamu güvenliği açısından sakıncalı görülen ve çoğunlukla sınır kapısında tespit edilen yabancılar için kullanılır. G grubu kodlar ise (G-26, G-87 gibi) genel güvenlik kodlarıdır ve çoğunlukla Türk güvenlik birimlerinin kendi değerlendirmelerine dayanır. Aynı kişide birden fazla güvenlik kodu bulunabileceğinden, kaldırma başvurusunda tüm kodların ayrı ayrı belirtilmesi gerekir.

İade talebi ve iade yasakları

Ç-141 kodunun dayanağı bir yabancı devletin cezai kovuşturma talebiyse, bu durum çoğu zaman bir iade talebiyle de bağlantılıdır. Türkiye’de iade, 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu’na göre yürütülür ve iade talebi hakkında ağır ceza mahkemesi karar verir. Kanun; siyasi suç veya siyasi suçla bağlantılı suç, düşünce suçu ve askerî suç nedeniyle iade yapılmamasını, kişinin ırkı, dini, vatandaşlığı, belirli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle kovuşturulacağına dair kuvvetli şüphe bulunması hâlinde de iade talebinin reddedilmesini öngörür.

İade talebinin bu gerekçelerle reddedilmesi, kodun dayanağı olan bilginin siyasi nitelik taşıdığını gösteren önemli bir karinedir. Bu karar, Göç İdaresine yapılacak kaldırma başvurusuna ve iptal davasına delil olarak sunulmalıdır. Aynı şekilde, kişinin Türkiye’de uluslararası koruma başvurusu yapmış veya statü almış olması da m. 55 kapsamında sınır dışı yasağının uygulanmasını gerektirir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• Kodun dayanağı olan yabancı devlet bildiriminin siyasi nitelikte olması,
• Interpol kaydının silinmiş veya iade talebinin reddedilmiş olmasına rağmen kodun sürdürülmesi,
• Bilginin başka bir kişiye ait olması veya isim benzerliğinden kaynaklanması,
• İdarenin mahkemeye somut bilgi ve belge sunmaması, yalnızca genel ifadelerle yetinmesi,
• Gönderileceği ülkede zulüm riski bulunan kişi hakkında m. 55 değerlendirmesinin yapılmaması.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Örnek olay

Türkiye’de yedi yıldır yaşayan ve Türkiye’de şirket ortağı olan bir gazeteci, kendi ülkesindeki hükümeti eleştiren yazıları nedeniyle o ülkenin talebiyle Interpol sistemine kaydedilir. Yurt dışından dönüşünde havalimanında Ç-141 kodu nedeniyle geri çevrilir. Gazeteci, Interpol Dosyaların Kontrolü Komisyonu’na başvurarak kaydın siyasi nitelikli olduğu gerekçesiyle silinmesini sağlar. Silme kararı, şirket belgeleri ve Türkiye’deki ikamet geçmişiyle Göç İdaresine başvurur. Başvurunun reddi hâlinde, kodun tek dayanağının ortadan kalktığı gerekçesiyle iptal davası açılabilir.

Güncel yargı kararları

Güvenlik gerekçeli kodlarda idari yargının yerleşik yaklaşımı, gizli bilginin mahkemeye sunulmasını ve bu bilginin yabancının somut bir eylemine işaret etmesini aramaktır. Ç-141 ve benzeri güvenlik kodlarına ilişkin kararlar bu yaklaşımı göstermektedir.

Danıştay 10. Dairesinin bağlantı kararına konu dosyada, aynı Ç-141 kaydı nedeniyle iki ayrı dava açılmıştır: biri YUKK m. 54/1-d ve b bentlerine dayanan sınır dışı etme işlemine karşı Mersin 1. İdare Mahkemesinde, diğeri Ç-141 kodlu yurda giriş yasağına karşı Ankara 26. İdare Mahkemesinde. Dosya, kod kaydı ile sınır dışı işleminin ayrı işlemler olduğunu ve her birine karşı ayrı yargı yolunun işletilmesi gerektiğini göstermektedir.

Anayasa Mahkemesi, adının terör örgütü mensuplarına ait olduğu düşünülen bir listede yer alması üzerine sınır dışı edilen yabancının başvurusunu incelemiştir. Kararda, idarenin hangi somut olguya dayandığının belgelerden anlaşılamadığı ve sınır dışı kararının dayanağı olan listenin yargılamanın hiçbir aşamasında başvurucuya bildirilmediği vurgulanmıştır. Gizli bilginin tamamen yabancıdan saklanması, kişinin iddiaların özünü öğrenip savunma yapmasını engellediği ölçüde anayasal güvencelerle bağdaşmamaktadır.

Danıştay 10. Dairesi bir başka kararında, yabancı hakkındaki giriş yasağının dayanağı olarak gösterilen yazıların yalnızca isim listesi ve “genel ve milli güvenliğimiz yönünden” ibaresinden ibaret olduğunu, kişinin hangi eylemi nedeniyle tehdit oluşturduğunun tek tek değerlendirilmediğini tespit etmiştir. Somut bilgi ve belge sunulmadan konulan güvenlik kaydı bu nedenle hukuka aykırı bulunmuştur. Aynı ölçüt, yabancı devlet bildirimine dayanan Ç-141 kayıtlarına da uygulanabilir.

Süreler ve görevli yargı yeri

• Sınır dışı etme kararına karşı dava: tebliğden itibaren yedi gün, idare mahkemesi; başvuru dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır ve karar kesindir (YUKK m. 53/3).
• Yargılama süresince sınır dışı yasağı: yabancının rızası olmadıkça dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz (YUKK m. 53/3).
• Giriş yasağının kaldırılması talebi: Göç İdaresi Başkanlığı (YUKK m. 9/6); otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 10).
• Ret işlemine veya doğrudan giriş yasağına karşı iptal davası: altmış gün, idare mahkemesi (İYUK m. 7).
• Giriş yasağının süresi: en fazla beş yıl; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa Göç İdaresince en fazla on yıl daha uzatılabilir (YUKK m. 9/3).
• Türkiye’ye kabulün ön izne bağlanması: kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı nedeniyle Göç İdaresince karar verilebilir (YUKK m. 9/7); kaynaklarda Ç-141 için anılan “izne bağlı giriş” uygulamasının kanuni dayanağı bu fıkradır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

İlk hata, Interpol kaydının silinmesinden sonra Türkiye’deki kodun kendiliğinden kalkmasını beklemektir. Göç İdaresi kayıtları ayrı tutulur; silme kararı tercümesiyle birlikte idareye sunulmadıkça kod çoğu zaman yerinde kalır.

İkinci hata, sınır dışı davası kazanıldıktan sonra giriş yasağının da sona erdiğinin varsayılmasıdır. Danıştay kararındaki dosyada görüldüğü gibi, kod kaydına dayalı giriş yasağı ayrı bir idari işlemdir ve ayrı dava konusu yapılmalıdır.

Üçüncü hata, idarenin gizlilik savunması karşısında davanın sonuçsuz kalacağının düşünülmesidir. Mahkeme, gizli bilgiyi taraflara açmasa bile kendisi inceler. Dilekçede bu bilgilerin dosyaya getirtilmesi açıkça istenmeli; idare yalnız genel ifadelerle yetinirse bu durum iptal sebebi olarak ileri sürülmelidir.

Dördüncü hata, uluslararası koruma başvurusunun geciktirilmesidir. Gönderileceği ülkede zulüm riski bulunan kişinin başvurusunu sınır dışı aşamasından önce yapması ve m. 55 kapsamındaki riski belgelerle desteklemesi gerekir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Kodun dayanağı olabilecek yabancı devlet ve uluslararası kuruluş kayıtları araştırılmalı, Interpol kaydı varsa CCF başvurusu değerlendirilmeli ve yabancı ülkede verilen kararlar tercümeli ve apostilli olarak hazırlanmalıdır. İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes ve Arrested in Turkey as a Foreigner rehberlerimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.