Ç-152 Tahdit Kodu: Girişi İhtiyaten Engellenen Yabancılar ve Kodun Kaldırılması

Ç-152 tahdit kodu, Türkiye’ye girişi ihtiyaten, yani kesin bir tespit yapılmadan önce tedbir amacıyla engellenen yabancılar için kullanılan bir koddur. Kodun konulduğu anda yabancı hakkında bir suç veya ihlal kesin olarak tespit edilmiş değildir; idare, kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından bir risk ihtimali gördüğü için girişi geçici olarak durdurur. Kaynaklarda bu kodun bir yıl süreyle uygulandığı ve meşruhatlı vizeyle veya dava yoluyla aşılabildiği belirtilmektedir.

Ç-152, ihtiyati niteliği nedeniyle diğer kodlardan farklı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Tedbir niteliğindeki bir işlemin, belirsiz bir süre devam etmesi veya hiçbir somut tespite dönüşmemesi orantılılık ilkesiyle bağdaşmaz. Bu yazıda kodun hukuki dayanağı, ihtiyati yasağın sınırları, kodun neden konulduğunun araştırılması ve kaldırılma yolları açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-152 kodunun anlamı

“İhtiyati” kelimesi, kesin bir karar verilmeden önce bir zararın önlenmesi amacıyla alınan geçici tedbiri ifade eder. Ç-152 kodu da bu anlamda, yabancı hakkında bir bilgi veya şüphe bulunduğu, ancak bu bilginin henüz doğrulanmadığı ya da bir soruşturmanın sonuçlanmadığı durumlarda girişin geçici olarak engellenmesini sağlar.

Kodun uygulandığı başlıca durumlar şunlardır:

• Yabancı hakkında güvenlik birimlerine ulaşan, ancak henüz araştırılmamış bir ihbar veya bilgi bulunması,
• Yabancının adı bir soruşturma dosyasında geçmiş, ancak şüpheli sıfatı netleşmemiş olması,
• Yabancının bir başka kişiyle karıştırılma ihtimali bulunması ve kimlik tespitinin tamamlanmamış olması,
• Yabancı devletten gelen bir bilginin doğrulanma sürecinde bulunması,
• Kamu sağlığına ilişkin bir riskin değerlendirme aşamasında olması.

Bu durumların ortak özelliği, kodun kesin bir tespit yerine bir ihtimale dayanmasıdır. Bu nedenle Ç-152, tek başına yabancının bir suç işlediği veya bir tehdit oluşturduğu anlamına gelmez.

İhtiyati yasağın hukuki sınırları

İdari tedbirler, Anayasa m. 13’te ifadesini bulan ölçülülük ilkesine tabidir. Bir tedbirin hukuka uygun olabilmesi için amaca elverişli, gerekli ve orantılı olması gerekir. İhtiyati bir giriş engeli bakımından bu ilke şu sonuçları doğurur:

Süre sınırlılığı: Tedbir, ancak tedbiri gerektiren araştırma veya değerlendirme için makul olan süre kadar devam edebilir. Araştırma sonuçlanmış ve kesin bir işleme dönüşmemişse ihtiyati kodun devam etmesi hukuka aykırı hâle gelir.

Dayanak gerekliliği: İhtiyati de olsa her idari işlemin bir sebebi bulunmalıdır. “Her ihtimale karşı” ifadesi, bir sebep değil, bir sonuçtur. Mahkeme, tedbiri gerektiren bilginin niteliğini ve ciddiyetini inceler.

Kesin işleme dönüşme: Araştırma sonunda yabancı hakkında somut bir tehdit tespit edilirse, ihtiyati kod çoğunlukla daha kesin bir güvenlik koduna (Ç-149, G-26 veya G-87 gibi) dönüştürülür. Tehdit tespit edilmezse kodun kaldırılması gerekir.

Kodun neden konulduğunun araştırılması

İhtiyati kodlarda yabancının en büyük sorunu, neyle karşı karşıya olduğunu bilmemesidir. Kod bir yıl gibi görece kısa bir süre için konulmuş olsa bile, gerekçesi öğrenilmeden yapılan yeni seyahatler aynı sonucu doğurabilir. Bu yüzden kodun gerekçesinin öğrenilmesi, kaldırma sürecinin ilk ve en önemli aşamasıdır.

Ç-152 kodunun kaldırılmasında en önemli adım, kodun hangi bilgiye veya hangi işleme dayandığının öğrenilmesidir. Bunun için:

• Göç İdaresi Başkanlığına yazılı başvuru yapılarak kodun konulma tarihi, dayanağı ve süresi istenmelidir.
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 11 uyarınca kişisel verilere erişim talebinde bulunulabilir; ancak güvenlik istisnaları (m. 28) nedeniyle bilgi kısıtlanabilir.
• Yabancının Türkiye’de adının geçebileceği soruşturma dosyaları, avukat aracılığıyla UYAP kayıtlarından araştırılabilir.
• Yabancının kendi ülkesinde veya üçüncü ülkelerde hakkında bir işlem bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

İdare bilgi vermezse veya genel bir cevapla yetinirse, iptal davası açılarak mahkemenin İYUK m. 20 uyarınca dayanak belgeleri istemesi sağlanır.

Anayasa Mahkemesi ve Danıştay’ın denetim ölçütü

İhtiyati bir kodun dayanağı, niteliği gereği henüz kesinleşmemiş bir risk değerlendirmesidir. Bu durum, idarenin değerlendirmesinin yargı denetimi dışında kaldığı anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi, millî güvenlik gerekçesiyle konulan giriş yasaklarında idarenin gizli bilgilerin tamamını sunmasının beklenemeyeceğini, ancak soyut bir tehlike iddiasının da yeterli olmadığını kabul etmiş ve mahkemelerin denetimini şöyle tarif etmiştir:

Danıştay 10. Daire aynı kararda, giriş yasağına dayanak olarak yalnızca isim listeleri sunulduğunu ve yabancının kamu düzeni veya güvenliği bakımından sakıncalı olduğuna dair somut bir bilgi ve belgenin dosyada bulunmadığını belirterek davayı reddeden ilk derece kararını bozmuştur. Ç-152 kodunda idare, ihtiyati değerlendirmenin hangi olguya dayandığını ve bu değerlendirmenin neden henüz sonuçlanmadığını açıklayabilmelidir. Uzun süre hiçbir tespitle desteklenmeyen bir ihtiyati kodun devam ettirilmesi, bu ölçüt karşısında tartışmaya açıktır.

Ç-152 kodu nasıl kaldırılır?

İdari başvuru

Göç İdaresi Başkanlığı, YUKK m. 9/6 uyarınca kodu kaldırabilir. Ç-152 kodunda kaldırma başvurusu özellikle şu hususlara dayanmalıdır:

• Tedbirin konulmasından bu yana makul sürenin geçtiği ve kesin bir tespit yapılmadığı,
• Kişinin adının geçtiği soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandığı,
• İsim benzerliği veya kimlik karışıklığı bulunduğu,
• Kişinin Türkiye’de aile, iş veya mülkiyet bağları bulunduğu,
• Kişinin daha önceki tüm Türkiye seyahatlerinin sorunsuz olduğu.

Meşruhatlı vize

Kaynaklarda Ç-152 kodunun meşruhatlı vizeyle aşılabildiği belirtilmektedir. Bu yol, m. 9/6’daki “giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla belirli süre için girişe izin” yetkisinin uygulamadaki karşılığıdır. Yabancı, yurt dışındaki Türk temsilciliğine seyahat amacını gösteren belgelerle başvurur ve temsilcilik, Göç İdaresinin görüşünü alarak sınırlı süreli vize verebilir. Meşruhatlı vize kodu kaldırmaz; yalnızca belirtilen amaç ve süre için girişe izin verir.

İptal davası

Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde altmış gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Doğrudan kodun konulmasına karşı da kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Davada tedbirin ihtiyati niteliği, sürenin makul olup olmadığı ve dayanak bilginin ciddiyeti tartışılır. Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması da istenebilir; ancak yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK m. 27).

Sınır dışı kararıyla ilişkisi

Ç-152 kodu çoğunlukla yurt dışındaki bir yabancının girişini engellemek için kullanılır ve bir sınır dışı kararına dayanmaz. Ancak Türkiye’de bulunan bir yabancı hakkında da ihtiyati bir değerlendirme yapılarak sınır dışı süreci başlatılabilir. Bu durumda sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde dava açılmalıdır (m. 53/3). Dilekçe için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

Kişisel verilere erişim ve düzeltme hakkı

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 11, herkese kendisiyle ilgili kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme, verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde düzeltilmesini isteme hakkı tanır. Ç-152 kodunun isim benzerliği, eksik kimlik bilgisi veya güncelliğini yitirmiş bir ihbar nedeniyle konulduğu durumlarda bu hak, kaydın düzeltilmesi için kullanılabilecek bir araçtır.

Bununla birlikte Kanunun 28. maddesi, kişisel verilerin millî savunmayı, millî güvenliği, kamu güvenliğini ve kamu düzenini korumaya yönelik olarak kanunla görev ve yetki verilmiş kamu kurumlarınca işlenmesini Kanunun bazı hükümlerinin kapsamı dışında tutar. Bu nedenle başvuruya her zaman ayrıntılı cevap verilmeyebilir. Cevap verilmemesi veya başvurunun reddedilmesi, idari yargıda açılacak davada idarenin bilgi vermekten kaçındığının bir delili olarak kullanılabilir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• İhtiyati tedbirin makul süreyi aşacak biçimde devam ettirilmesi,
• Tedbiri gerektiren araştırmanın sonuçlanmasına rağmen kodun kaldırılmaması,
• Kodun isim benzerliğine veya eksik kimlik bilgisine dayanması,
• İdarenin tedbirin dayanağını mahkemeye somut olarak açıklayamaması,
• Türkiye’deki mülkiyet, aile ve iş bağlarının orantılılık değerlendirmesinde hiç dikkate alınmaması.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Örnek olay

Türkiye’de yazlık evi bulunan ve her yıl birkaç ay Türkiye’de geçiren emekli bir yabancı, bir yıl havalimanında Ç-152 kodu nedeniyle geri çevrilir. Avukatı aracılığıyla yaptığı araştırmada, aynı ad ve soyadı taşıyan başka bir kişinin bir dolandırıcılık soruşturmasında şüpheli olarak arandığı anlaşılır. Yabancı, doğum tarihi ve pasaport bilgilerinin aranan kişiden farklı olduğunu gösteren belgelerle Göç İdaresine başvurur ve tapu kaydı ile önceki giriş-çıkış kayıtlarını ekler. Kimlik karışıklığı açıkça ortaya konulduğunda kodun kaldırılması beklenir; başvuru reddedilirse iptal davası açılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Kodun konulma tarihi ve dayanağı öğrenilmeli, kişinin adının geçebileceği soruşturmalar araştırılmalı ve isim benzerliği ihtimali kontrol edilmelidir. Tedbirin süresinin uzaması başlı başına bir kaldırma gerekçesidir. İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes rehberimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.