Alkollü Trafik Kazasında Rücu: Trafik Sigortası Ne Zaman Geri İster?

Alkollü sürücünün karıştığı bir trafik kazasından sonra, zarar gören kişi tazminatını kusurlu aracın zorunlu trafik sigortasından alır. Sigorta şirketi ise bu ödemeyi yaptıktan birkaç ay sonra, poliçe sahibine bir ihtarname veya icra takibi göndererek ödediği tutarın tamamını faiziyle geri ister. Sigortacının bu talebine rücu denir. Rücu talebi çoğu zaman yüz binlerce lirayı bulur ve poliçe sahibini, sigorta yaptırmış olmasına rağmen tazminatın tamamını ödemek zorunda bırakabilir. Ancak sürücünün alkollü olması tek başına rücu için yeterli değildir. Bu yazıda trafik sigortasında alkol nedeniyle rücunun şartları, “alkol sebebiyle meydana gelme” ölçütü, ispat yükü ve rücu davasında ileri sürülebilecek savunmalar anlatılmaktadır. Kasko sigortasında alkol gerekçesiyle hasar reddi ise Kasko Hasarı Ödemiyor: Alkol Reddi, 45 Gün ve Sigorta Tahkim Komisyonu yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Kanun metni

Alkol sınırı nedir?

Karayolları Trafik Yönetmeliği, hususi otomobil sürücüleri için yasal alkol sınırını 0,50 promil olarak belirler. Ticari plakalı araçların ve kamu hizmeti araçlarının sürücüleri için çok daha sıkı kural uygulanır; bu sürücülerin alkollü olarak araç kullanmasına izin verilmez. Sürücünün 1,00 promilin üzerinde alkollü olması ise idari yaptırımın ötesinde, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu (TCK m. 179/3) bakımından da önem taşır. Alkollü araç kullanmanın idari para cezası ve ehliyetin geri alınması Alkollü Araç Kullanma Cezası 2026: Tutarlar ve Ceza Davası yazımızda anlatılmıştır.

Rücu bakımından önemli olan, kazayı yapan sürücünün kendisi için geçerli yasal sınırı aşıp aşmadığıdır. Hususi otomobil sürücüsü 0,40 promil alkollüyse yasal sınırın altında olduğundan, alkol gerekçesiyle rücu söz konusu olmaz.

Genel Şartlar B.4: “alkol sebebiyle meydana gelme” şartı

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının B.4 maddesi, sigortacının sigortalıya rücu edebileceği hâlleri sayar. Bu hâllerden biri, tazminatı gerektiren olayın sürücünün kanunen belirlenmiş promil sınırlarının üzerinde alkollü veya uyuşturucu ya da uyarıcı madde etkisi altında bulunması sebebiyle meydana gelmesidir.

Hükümdeki “sebebiyle” ifadesi belirleyicidir. Sigortacının rücu hakkı, sürücünün alkollü olmasına değil, kazanın alkol nedeniyle olmasına bağlanmıştır. Yargıtay, bu hükmü uzun süredir şu şekilde uygular: Kaza yalnızca alkolün etkisiyle, yani başka bir etken olmaksızın meydana gelmişse rücu şartları oluşur. Kazanın oluşumunda alkolün yanında başka sebepler de etkiliyse, örneğin karşı aracın da kusuru varsa, yol bozuksa veya bir yaya aniden yola atılmışsa, alkolün kazanın tek sebebi olduğu söylenemez ve rücu reddedilebilir.

Bu karardan önce bazı bölge adliye mahkemesi daireleri, 2015 değişikliğinden sonra sürücünün yasal sınırın üzerinde alkollü olmasını rücu için yeterli saymaktaydı. Diğer daireler ise münhasırlık şartını aramaya devam ediyordu. Yargıtay, uyuşmazlığın giderilmesi yoluyla verdiği bu kararla ikinci görüşü benimsemiştir. Bu yaklaşım, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2013/17-1199 E., 2014/1018 K. sayılı kararındaki ilkeyle de uyumludur. O kararda da kazanın yalnızca alkolün etkisiyle meydana geldiğinin sigortacı tarafından ispat edilmesi gerektiği ve bunun için trafik, nöroloji ve hukuk alanlarında uzman bilirkişilerden oluşan bir heyetten rapor alınması gerektiği belirtilmiştir. Uygulamada sigortacılar, yasal sınırın aşıldığı dosyalarda ispat yükünün sürücüye geçtiğini savunmaktadır. Bu nedenle rücu davasıyla karşılaşan sürücü, kazada yol, hava, karşı aracın davranışı gibi başka etkenlerin de rol oynadığını gösteren delilleri dosyaya kazandırmalıdır.

Uyuşmazlığın giderilmesi kararının ayrıntıları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin yukarıda anılan kararı, bir bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri başkanlar kurulunun 5235 sayılı Kanun’un 35/3 maddesi uyarınca yaptığı başvuru üzerine verilmiştir. Kararda uyuşmazlığın konusu şu şekilde belirlenmiştir:

Kararda özetlenen bölge adliye mahkemesi kararları, görüş ayrılığının boyutunu açıkça gösterir. Bazı daireler, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Genel Şartların B.4.c bendine göre sürücünün 0,50 promil sınırının üzerinde alkollü olmasını rücu için yeterli saymış ve kazanın ayrıca münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesini aramamıştır. Diğer daireler ise eski Genel Şartlar döneminde yerleşen münhasırlık ölçüsünü uygulamaya devam etmiştir. Başvuru yapan başkanlar kurulu, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2024 yılında verdiği ve 22.07.2018 tarihli bir kazada sürücü alkollü olsa da kaza salt alkol nedeniyle meydana gelmediği için teminat dışı hâlin oluşmadığını kabul eden kararlarına dayanarak münhasırlık görüşünü benimsemiştir.

Bu kararın uygulamadaki sonuçları şunlardır:

• 01.06.2015 sonrası düzenlenen poliçelerde de sigortacı, rücu için yalnızca alkol ölçüm sonucunu sunmakla yetinemez; kazanın alkolün etkisiyle meydana geldiğini de ortaya koymak zorundadır.
• Karşı aracın, yayanın veya yol koşullarının kazada etkili olduğu dosyalarda rücu talebinin reddedilme ihtimali yüksektir.
• Kararda özetlenen bölge adliye mahkemesi kararlarından birinde, kasko poliçelerindeki alkol teminat dışı hâli bakımından da Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin mevzuattaki alkol sınırını değil, alkolün kazada münhasıran etkili olmasını aradığına işaret edilmiştir.

Bununla birlikte alkol, sigortacının tek rücu sebebi değildir. Sürücünün olay yerini terk etmesi gibi Genel Şartlarda sayılan başka bir rücu sebebi de ileri sürülmüşse, mahkemenin bu sebebi ayrıca incelemesi gerekir. Kararda özetlenen bölge adliye mahkemesi kararlarından birinde, ilk derece mahkemesinin olay yerini terk sebebine ilişkin iddiayı hiç değerlendirmeden karar vermesi hatalı bulunmuştur. Bu nedenle rücu davasıyla karşılaşan sürücü, yalnızca alkol konusunda değil, sigortacının dayandığı tüm rücu sebepleri bakımından savunma hazırlamalıdır.

Kasko ile trafik sigortası arasındaki fark

Alkol konusu kasko ve trafik sigortasında farklı sonuçlar doğurur. Kaskoda alkol, sigortalının kendi aracındaki hasarın ödenmemesi, yani teminat dışı kalma meselesidir. Trafik sigortasında ise alkol, zarar görene yapılan ödemenin sonradan sigortalıdan geri istenmesi, yani rücu meselesidir. Trafik sigortacısı, alkol gerekçesiyle zarar gören üçüncü kişiye ödeme yapmayı hiçbir durumda reddedemez. Bu fark, alkollü sürücünün karşı tarafı değil kendisini korumak için yapılmış bir sınırlamanın, üçüncü kişiyi etkilememesinden kaynaklanır.

İspat yükü

Rücu davasında ispat yükü iki aşamalıdır. İlk olarak sigortacı, sürücünün kaza anında yasal sınırın üzerinde alkollü olduğunu ispatlamalıdır. Bu ispat, kaza yerinde yapılan alkolmetre ölçümü veya hastanede alınan kan örneği sonucuyla yapılır. Ölçüm yapılmamışsa, tanıkların “alkol kokuyordu” şeklindeki beyanları veya sürücünün davranışlarına ilişkin izlenimler, kural olarak alkol oranının ispatı için yeterli sayılmaz.

Alkol oranı ispatlandıktan sonra, kazanın alkolün etkisiyle meydana gelip gelmediği araştırılır. Bu aşamada mahkeme, kazanın oluş şeklini, kusur dağılımını ve alkol oranını birlikte değerlendirir. Sürücü, kazanın alkolden bağımsız bir sebeple, örneğin karşı aracın ani manevrası nedeniyle gerçekleştiğini ileri sürerek rücudan kurtulmaya çalışabilir. Alkol oranı yükseldikçe ve sürücünün kusuru tam kusura yaklaştıkça, kazanın alkolden kaynaklanmadığını göstermek güçleşir.

Bilirkişi kurulu

Kazanın alkol nedeniyle meydana gelip gelmediği hukuki değil teknik ve tıbbi bir sorudur. Bu nedenle mahkeme, yalnızca trafik bilirkişisinden kusur raporu almakla yetinmez. Uygulamada, trafik uzmanı ile adli tıp, nöroloji veya fizyoloji uzmanından oluşan bir bilirkişi kurulundan rapor alınır. Kurul; sürücünün alkol oranını, bu oranın refleksler, görme ve dikkat üzerindeki etkisini, kazanın oluş şeklini ve diğer etkenleri birlikte inceleyerek kazanın münhasıran alkolün etkisiyle olup olmadığını açıklar. Yalnızca kusur oranını belirleyen ve alkolün etkisini tartışmayan bir rapor, rücu davasında hükme esas alınmaya elverişli değildir.

Rücu tutarı

Sigortacı, ödediği tutarın tamamını değil, alkollü sürücünün kusuruna isabet eden kısmı geri isteyebilir. Trafik sigortası zaten kendi sigortalısının kusuru oranında ödeme yaptığından, rücu tutarı da bu ödemeyle sınırlı kalır. Sigortacının ödediği tutar fahiş veya hatalı hesaplanmışsa, sigortalı bu hesaba da itiraz edebilir. Rücu davasında mahkeme, sigortacının zarar görene yaptığı ödemenin gerçek zararla uyumlu olup olmadığını da denetler. Sigortacı, ödemenin gerçek zarardan fazla kısmını rücu yoluyla isteyemez.

Rücu kime yöneltilir?

Rücu, poliçedeki sigortalıya, yani çoğu zaman aracın işletenine yöneltilir. Alkollü sürücü araç sahibinden farklı bir kişiyse sigortacı onu da davalı gösterebilir. Aracını alkollü olduğunu bildiği bir kişiye kullandıran araç sahibi, rücu talebinden kendini kurtaramaz. Araç sahibi, aracın kendi bilgisi dışında kullanıldığını ve bunu önlemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse durum ayrıca değerlendirilir.

1 Temmuz 2026 değişikliği

Zorunlu trafik sigortası Genel Şartları, 12 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle 1 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden düzenlendi. Bu değişiklikte değer kaybı ve parça değişimi gibi konularda önemli yenilikler getirildi; alkol ve uyuşturucu etkisinde araç kullanma, olay yerini terk ve tutanak ya da alkol raporu gibi belgelerin sunulmaması hâllerinde sigortacının rücu hakkı korundu. 1 Temmuz 2026’dan önce düzenlenen poliçelerde ise poliçe tarihindeki Genel Şartlar uygulanır.

Rücu talebine karşı yapılması gerekenler

Sigortacıdan rücu ihtarnamesi veya ödeme emri alan sigortalı, aşağıdaki hususları incelemelidir:

1. Alkol ölçümü: Kaza yerinde usulüne uygun ölçüm yapılmış mı, cihaz kalibrasyonlu mu, kan örneği alınmışsa sonuç hangi saatte belirlenmiş?
2. Kusur dağılımı: Karşı aracın, yayanın veya yol koşullarının kazada payı var mı?
3. Münhasırlık: Kaza yalnızca alkol nedeniyle mi gerçekleşti, yoksa başka etkenler de rol oynadı mı?
4. Ödenen tutar: Sigortacının yaptığı ödeme gerçek zararla uyumlu mu, değer kaybı veya sakatlık tazminatı fazla mı hesaplandı?
5. Zamanaşımı: Rücu talebi süresinde mi ileri sürüldü?

Rücu talebi icra takibi yoluyla gelirse, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilmesi gerekir. İtiraz edilmezse takip kesinleşir. Ödeme emrine itirazın usulü Ödeme Emrine İtiraz: 7 Günlük Süre, Borca ve İmzaya İtiraz Nasıl Yapılır? yazımızda anlatılmıştır.

Örnek olay

Gece saat ikide 1,20 promil alkollü bir sürücü, şehir içinde hız sınırını aşarak kırmızı ışıkta beklemekte olan bir araca arkadan çarpar. Bilirkişi raporuna göre alkollü sürücü yüzde yüz kusurludur. Trafik sigortacısı, zarar gören aracın onarım bedeli ve değer kaybı için 350.000 TL öder, ardından sigortalıya rücu davası açar. Mahkeme, trafik uzmanı ve adli tıp uzmanından oluşan bir kurul oluşturur. Kurul, sürücünün yüksek alkol oranının reaksiyon süresini uzattığını, kazanın oluşumunda başka bir etken bulunmadığını ve kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana geldiğini belirler. Rücu davası kabul edilir.

Aynı sürücü, karşı aracın ani ve sinyalsiz şerit değiştirmesi nedeniyle yüzde altmış kusurlu bulunmuş olsaydı, kazanın oluşumunda karşı sürücünün davranışı da etkili olduğundan alkolün kazanın tek sebebi olduğu söylenemeyecek ve rücu talebi reddedilebilecekti.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Alkollü trafik kazasında zarar gören, tazminatını her durumda trafik sigortacısından alır. Sigortacının sonradan sigortalıya rücu edebilmesi ise sürücünün yasal sınırın üzerinde alkollü olmasına ve kazanın bu alkol nedeniyle meydana gelmesine bağlıdır. Kazanın oluşumunda başka etkenler de varsa rücu reddedilebilir veya sınırlanabilir. Rücu talebiyle karşılaşan sigortalının alkol ölçümünü, kusur dağılımını ve ödenen tazminatın hesabını ayrı ayrı incelemesi ve uyuşmazlığın bilirkişi kurulu tarafından değerlendirilmesini istemesi gerekir.

Mevzuat: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.