ByLock Delil Değeri: Tespit Tutanağı, Ham Veri ve Yalçınkaya Kararından Sonra Savunma

ByLock, FETÖ/PDY soruşturmalarında en çok başvurulan dijital delildir. Yargı mercileri uzun süre ByLock kullanımını, kişinin örgütün hiyerarşik yapısına dahil olduğunu gösteren güçlü bir delil olarak kabul etmiş ve pek çok dosyada mahkûmiyet bu tespite dayanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi’nin 26 Eylül 2023 tarihli Yalçınkaya/Türkiye kararı ise bu delilin değerlendirilme biçimini Sözleşme’ye aykırı bulmuştur. Bu yazıda ByLock tespitinin nasıl yapıldığı, tespit tutanağının içeriği, Yargıtay’ın aradığı ölçütler, savunmanın itiraz edebileceği noktalar ve Yalçınkaya kararından sonraki durum anlatılmaktadır.

ByLock nedir ve nasıl tespit edildi?

ByLock, uçtan uca şifreleme sunan bir anlık mesajlaşma uygulamasıdır. Soruşturma makamlarının kabulüne göre program, örgüt mensuplarının kendi aralarında güvenli iletişim kurması amacıyla kullanılmış ve kullanıcılar programı genel uygulama mağazalarından değil, örgüt içinden yönlendirmeyle edinmiştir. Millî İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) yurt dışındaki sunucuya ait verileri elde ettiği ve bu verilerin 2016 yılında adli makamlara teslim edildiği, kamuya açık resmî açıklamalarda ve yargı kararlarında yer almaktadır.

Sunucu verisi tek başına bir kişinin kimliğini göstermez. Kullanıcı ile gerçek kişi arasındaki bağ, kural olarak şu adımlarla kurulur:

1. Sunucuya bağlanan IP adresleri belirlenir.
2. Bu IP adreslerine bağlanan aboneler, GSM operatörlerinin CGNAT kayıtları ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu verileri üzerinden tespit edilir.
3. Hat sahibinin kimliği, abonelik bilgileri ve HTS kayıtlarıyla eşleştirilir.
4. Sunucudaki kullanıcı adı (ID), şifre, gruplar ve varsa yazışma içerikleri, Emniyet Genel Müdürlüğü birimlerince “ByLock Tespit ve Değerlendirme Tutanağı” adıyla rapor hâline getirilir.

Tespit ve değerlendirme tutanağı neden önemlidir?

Soruşturmaların ilk döneminde bazı dosyalarda yalnızca “ByLock kullanıcıları listesinde adı bulunduğu” bilgisine dayanılarak işlem yapılmıştır. 2017 yılının sonunda, bazı kişilerin cihazlarının farklı uygulamalar (“Mor Beyin” olarak bilinen yönlendirme) aracılığıyla ByLock sunucusuna bağlandığı ve bu kişilerin aslında programı kullanmadığı resmî açıklamayla kabul edilmiş, haklarında işlem yapılanların bir bölümü serbest bırakılmıştır. Bu olay, yalnızca IP bağlantısına dayalı tespitlerin yanılabileceğini göstermiştir.

Bu nedenle Yargıtay, ByLock tespitinin suçun vasfı ve sübutu bakımından belirleyici olduğu dosyalarda, kullanıcının ID numarası, kullanıcı adı, bağlantı kayıtları ve varsa içerik bilgilerini gösteren ayrıntılı tespit ve değerlendirme tutanağının dosyaya getirilmesini aramıştır (Yargıtay 3. CD, 18.10.2023, E.2021/16718, K.2023/7436). Dosyadaki diğer deliller suçun sübutu için tek başına yeterliyse, tutanağın getirtilmemesi Yargıtay tarafından sonuca etkili görülmeyebilmektedir (Yargıtay 3. CD, 21.01.2025, E.2021/20325, K.2025/1847). Tutanağın içeriği sanığa okunmalı, savunmasına başvurulmalı ve tutanağı düzenleyen birimin dayandığı verilerin güvenilirliği tartışılmalıdır.

Yargıtay’ın yaklaşımı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 26.09.2017 tarihli kararında ByLock’un örgüt mensuplarının kullanımına özgülendiği, bu nedenle ByLock kullanımının tespitinin kişinin örgütle irtibatını ve örgüt hiyerarşisi içindeki konumunu ortaya koyan bir delil olduğu kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 26.09.2017, E.2017/16-956, K.2017/370). Daha sonraki kararlarda bu yaklaşım sürdürülmekle birlikte şu sınırlar da çizilmiştir:

• ByLock tespiti mahkûmiyetin belirleyici delili ise, ayrıntılı tespit ve değerlendirme tutanağı getirtilmeden hüküm kurulması eksik araştırmadır.
• Hattın sanık tarafından kullanıldığı ayrıca belirlenmelidir; hat başkası adına kayıtlıysa veya ortak kullanılıyorsa bu husus araştırılır.
• Tutanak ile HTS ve CGNAT kayıtları arasındaki çelişkiler giderilmeden hüküm kurulamaz.
• ByLock tespit tutanağı ve dijital analiz raporları CMK 217 uyarınca duruşmada tartışılmadan hükme esas alınamaz (Yargıtay 3. CD, 04.11.2025, E.2021/18878, K.2025/25402).

AİHM Yalçınkaya kararı ne değiştirdi?

AİHM Büyük Dairesi, 26.09.2023 tarihli Yalçınkaya/Türkiye kararında (başvuru no. 15669/20), bir öğretmenin ByLock kullanımı, Bank Asya hesabı ve sendika ile dernek üyeliğine dayanan mahkûmiyetini incelemiştir. Mahkeme şu ihlalleri tespit etmiştir:

Madde 7 (kanunsuz ceza olmaz): Ulusal mahkemeler, yalnızca ByLock kullanımından hareketle sanığın örgüt üyesi olduğu sonucuna varmış, sanığın örgütün suç amacını bilip bilmediğini ve bu amaçla hareket edip etmediğini bireysel olarak araştırmamıştır. Mahkeme bu yaklaşımın, suçun manevi unsurunu fiilen ortadan kaldırdığını ve öngörülemez bir genişletici yorum olduğunu belirtmiştir.

Madde 6 (adil yargılanma): Sanığa ByLock ham verisine erişme ve bu verinin bütünlüğünü bağımsız olarak denetletme imkânı tanınmamış, savunmanın itirazlarına yeterli cevap verilmemiştir.

Madde 11 (örgütlenme özgürlüğü): O tarihte yasal olarak faaliyet gösteren sendika ve derneğe üyelik, sanığın aleyhine delil olarak kullanılmıştır.

Mahkeme ayrıca sorunun yapısal nitelikte olduğunu, benzer binlerce başvurunun beklediğini belirterek Türkiye’den genel tedbirler almasını istemiştir. 2025 yılında verilen Demirhan ve Diğerleri/Türkiye kararında aynı ilkeler 239 başvurucuya uygulanmıştır. Ayrıntılar için AİHM Yalçınkaya Kararı yazısına bakılabilir.

Savunmanın itiraz edebileceği noktalar

Hat ve cihaz eşleşmesi

ByLock’a bağlanan hat sanık adına kayıtlı olabilir; ancak hattı başka bir aile üyesi, çalışan veya üçüncü kişi kullanıyor olabilir. Bu durumda HTS kayıtlarındaki baz istasyonu bilgileri, IMEI numaraları ve cihaz değişiklikleri incelenir. Hattın kullanıcısı ile sanığın aynı kişi olmadığı ortaya konabilirse delil sanığa bağlanamaz.

CGNAT kayıtları ve bağlantı zamanları

Tutanakta yer alan ilk ve son bağlantı tarihleri, bağlantı sayısı ve IP bilgileri operatörün CGNAT kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır. Bağlantıların çok kısa bir zaman dilimine sıkışması, yalnızca tek gün veya birkaç dakikalık bağlantı bulunması ya da bağlantıların başka bir uygulamanın yönlendirmesiyle uyumlu olması, kullanımın bilinçli olmadığı iddiasını destekler.

Ham veri ve bilirkişi incelemesi

Savunma, tespitin dayandığı ham verinin (sunucu kayıtları, kullanıcı tablosu, eşleştirme yöntemi) dosyaya getirilmesini ve bağımsız bilirkişi incelemesi yapılmasını talep edebilir. Yalçınkaya kararından sonra bu talebin gerekçesiz reddedilmesi, adil yargılanma hakkı yönünden daha güçlü biçimde ileri sürülebilir.

İçerik

Tutanakta yazışma içeriği, grup üyeliği veya örgütsel talimat bulunup bulunmadığı önemlidir. İçeriği olmayan, yalnızca bağlantı kaydına dayanan tespitlerde kastın bireysel olarak ortaya konulması daha güçtür. Yazışma içeriği varsa bu içeriğin sanığa ait olduğu ve örgütsel nitelik taşıdığı ayrıca değerlendirilir.

Diğer delillerle bağlantı

Yalçınkaya kararından sonra mahkemelerin, ByLock tespitini başka delillerle birlikte değerlendirmesi ve sanığın örgüt amacını bildiğine dair somut olgular göstermesi beklenmektedir. Diğer deliller (ankesör kayıtları, tanık beyanları, örgüt içi görevler) yoksa veya zayıfsa bu durum savunmada vurgulanır.

Tutuklama aşamasında ByLock

Anayasa Mahkemesi, ByLock kullanımına ilişkin tespitin tutuklama için “kuvvetli suç şüphesi” oluşturabileceğini kabul etmiştir (AYM, Aydın Yavuz ve diğerleri, B.No: 2016/22169, 20.06.2017). Tutuklama ile mahkûmiyet için aranan ispat ölçüsü farklıdır: tutuklamada kuvvetli şüphe yeterliyken, mahkûmiyet her türlü şüpheden uzak kesin kanaat gerektirir. Şüphe kavramının dereceleri için Basit, Makul, Yeterli ve Kuvvetli Şüphe yazısına bakılabilir.

Kesinleşmiş mahkûmiyetler için yol

ByLock’a dayanan mahkûmiyet kesinleşmişse AİHM’e başvurmuş ve ihlal kararı almış kişiler CMK 311/1-f uyarınca, AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yargılamanın yenilenmesini isteyebilir. AİHM’e başvurmamış kişiler bakımından ise CMK 311/1-e’deki yeni delil nedeni ve Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolları tartışılır. Bu konu FETÖ Mahkûmiyetinde Yargılamanın Yenilenmesi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

CGNAT kayıtları ve IP eşleştirmesi

ByLock kullanıcılarının belirlenmesinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından tutulan CGNAT kayıtları kullanılmıştır. Bu kayıtlar, belirli bir tarih ve saatte belirli bir IP adresinin hangi abone hattına tahsis edildiğini gösterir. ByLock sunucusuna bağlanan IP adresleri bu kayıtlarla eşleştirilerek abone tespit edilmiştir.

Bu yöntemin doğal sınırları vardır ve savunma bakımından şu sorular önem taşır:

• Tespit edilen hat sanığın adına mı kayıtlı, yoksa aile üyesi veya işyeri adına mı?
• Hat başka bir kişi tarafından kullanılmış olabilir mi? Hattın kullanıcısı ile abonesinin farklı olduğu durumlarda bu husus ayrıca araştırılmalıdır.
• Bağlantı, ortak kullanılan bir kablosuz ağ üzerinden mi yapılmış?
• Tespit edilen bağlantı sayısı ve tarih aralığı, programın bilinçli olarak kullanıldığını gösterecek yoğunlukta mı?

İçerik çözümlemesi

ByLock kullanıcısı olduğu tespit edilen kişiler bakımından, kullanıcı adı, şifre, kullanıcının listesindeki kişiler ve varsa yazışma içerikleri ayrı raporlarda gösterilir. İçerik bulunan dosyalarda yazışmaların örgütsel nitelik taşıyıp taşımadığı, kişinin hiyerarşik yapıdaki yerini gösterip göstermediği değerlendirilir. İçerik bulunmayan dosyalarda ise yalnızca kullanım tespiti vardır ve mahkemenin, bu kullanımın örgütsel amaçla gerçekleştiğini başka delillerle de ortaya koyması beklenir.

Rapordaki kullanıcı adının sanığın gerçek adıyla veya bilinen lakaplarıyla ilişkisi, listesindeki kişilerin kimler olduğu ve bu kişiler hakkında yürütülen dosyaların sonucu da savunmada kullanılabilecek bilgilerdir. Bu ayrıntılar dosyada yoksa savunma, ilgili raporların getirtilmesini talep edebilir.

Örnek olay

Bir öğretmen hakkında düzenlenen ByLock tespit tutanağında, kullanıcı adının 2015 yılının Ocak ayında üç gün boyunca sunucuya bağlandığı, yazışma içeriği bulunmadığı ve herhangi bir gruba üye olmadığı yazılıdır. HTS kayıtlarında hat, bağlantı tarihlerinde başka bir şehirde bulunan eşin kullandığı cihazda görünmektedir. Bu dosyada savunma; hattın sanık tarafından kullanılmadığını, bağlantı süresinin bilinçli kullanımı göstermediğini ve ham veri ile CGNAT kayıtlarının bilirkişiye incelettirilmesi gerektiğini ileri sürebilir. Mahkemenin bu talepleri karşılamadan yalnızca tutanağa dayanarak hüküm kurması, Yalçınkaya kararında tespit edilen ihlallerle örtüşür.

Sıkça sorulan sorular

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.