FETÖ Mahkûmiyetinde Yargılamanın Yenilenmesi: AİHM ve AYM Kararları, Yeni Delil ve Usul

Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü, kural olarak artık değiştirilemez. Yargılamanın yenilenmesi, bu kuralın kanunda sınırlı olarak sayılan istisnasıdır. FETÖ/PDY üyeliği nedeniyle verilen mahkûmiyetlerde bu yol, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Yalçınkaya/Türkiye kararından ve bu kararı izleyen grup kararlarından sonra sıkça gündeme gelmektedir. Bu yazıda FETÖ dosyalarında yargılamanın yenilenmesine dayanak olabilecek nedenler, başvuru süresi, görevli mahkeme, kabule değerlik incelemesi ve yeniden yargılamanın sonuçları anlatılmaktadır. Genel kurallar için Ceza Muhakemesinde Yargılamanın Yenilenmesi yazısına da bakılabilir.

Hangi nedenlerle yargılamanın yenilenmesi istenebilir?

CMK 311, hükümlü lehine yenileme nedenlerini sınırlı olarak sayar. FETÖ dosyalarında uygulamada en çok başvurulan nedenler şunlardır:

AİHM ihlal kararı (CMK 311/1-f)

Bu nedene dayanabilmek için ihlal kararının, yenilenmesi istenen hükümle ilgili ve aynı kişi hakkında verilmiş olması gerekir. Hükmün “bu aykırılığa dayanması” şartı da aranır. Yalçınkaya ve izleyen grup kararlarında tespit edilen 7. madde ihlali doğrudan mahkûmiyetin dayanağına ilişkin olduğundan bu şart kural olarak sağlanır. Kararın ayrıntıları için AİHM Yalçınkaya Kararı yazısına bakılabilir.

Bir yıllık süre hak düşürücüdür ve AİHM kararının kesinleşme tarihinden başlar. Büyük Daire kararları açıklandıkları gün kesinleşir. Daire kararları ise, taraflar Büyük Daire’ye gönderme talep etmeyeceklerini bildirmedikçe, karar tarihinden itibaren üç ay geçtiğinde veya gönderme talebi reddedildiğinde kesinleşir (AİHS m.44/2). Grup kararlarında her başvurucu için kesinleşme tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Anayasa Mahkemesi ihlal kararı

Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru üzerine verdiği ihlal kararı, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.50/2 uyarınca yeniden yargılama yapılmasını gerektirir. Bu durumda ilk derece mahkemesi, Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapar. Bu yolda CMK 311/1-f’deki bir yıllık süre aranmaz ve mahkemenin, yeniden yargılamaya gerek olup olmadığını takdir yetkisi bulunmaz. Bireysel başvuru usulü için Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru yazısına bakılabilir.

Yeni olay veya yeni delil (CMK 311/1-e)

Hükümden sonra ortaya çıkan veya mahkemenin hüküm sırasında bilmediği bir olgu ya da delil, tek başına veya önceki delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraati veya daha hafif bir cezayı gerektirecek nitelikteyse yenileme istenebilir. FETÖ dosyalarında bu kapsamda ileri sürülen olgulara örnek olarak şunlar verilebilir:

• ByLock kullanıcısı olarak listelenen kişinin aslında başka bir uygulamanın yönlendirmesiyle sunucuya bağlandığının sonradan anlaşılması,
• Hattın sanık tarafından kullanılmadığını gösteren yeni HTS, IMEI veya abonelik kayıtları,
• Mahkûmiyete esas alınan tanık beyanının sonradan geri alınması ve bu beyanın gerçeğe aykırı olduğunun ortaya çıkması,
• Bank Asya hareketlerinin talimatla bağlantısız olduğunu gösteren yeni banka kayıtları.

Bir AİHM kararının veya içtihat değişikliğinin kendi başına “yeni delil” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre yenilik, taraf bakımından değil mahkeme bakımından aranır: hükmü veren mahkemenin bilmediği, incelemediği ve bu nedenle değerlendirmediği olay ve deliller yenidir; daha önce mahkemeye sunulup değerlendirilmiş ve inandırıcı bulunmamış deliller ise yeni sayılmaz (Yargıtay CGK, 04.05.2023, E.2022/11-574, K.2023/272). Bu ölçüt, somut dosyaya ilişkin bir olgu veya belge yerine yalnızca başka bir kişi hakkında verilmiş bir kararın gösterildiği taleplerde güçlük doğurur. Bu nedenle 311/1-e talebinde, somut dosyaya ilişkin yeni bir olgu veya belge gösterilmesi önemlidir.

Tanığın yalan beyanı (CMK 311/1-b)

Yemin verilerek dinlenen bir tanığın hükümlü aleyhine kasten veya ihmalle gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu anlaşılırsa yenileme istenebilir. Bu nedenle başvurulabilmesi için CMK 316 uyarınca kural olarak bu fiil nedeniyle kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunması gerekir.

Başvuru usulü

Görevli ve yetkili mahkeme

Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur (CMK 318/1). Hüküm istinaf veya temyiz incelemesinden geçmiş olsa bile başvuru kural olarak ilk derece mahkemesine yapılır. Yargıtay’ın doğrudan hüküm kurduğu hâllerde de hükmü veren mahkemeye başvurulur (CMK 318/2).

Dilekçenin içeriği

CMK 317/2 uyarınca yenileme istemi, yasal nedenleri ve dayandığı delilleri içermelidir. Dilekçede şunlar açıkça yer almalıdır:

• Yenilenmesi istenen hükmün mahkemesi, esas ve karar numarası, kesinleşme tarihi,
• Dayanılan yenileme nedeni ve ilgili CMK bendi,
• AİHM veya AYM kararının künyesi ve kesinleşme tarihi,
• Yeni delil ileri sürülüyorsa delilin ne olduğu, neden hükümden sonra ortaya çıktığı ve hükmü nasıl değiştireceği,
• İnfazın durdurulması talebi.

İnfazın durdurulması

Yenileme istemi kendiliğinden infazı durdurmaz. Ancak mahkeme CMK 312 uyarınca infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Hükümlü cezaevindeyse bu talep dilekçede ayrıca ve gerekçeli olarak yer almalıdır.

Mahkemenin incelemesi

İnceleme iki aşamadan oluşur:

Kabule değerlik incelemesi (CMK 319): Mahkeme, istemin kanuna uygun yapılıp yapılmadığını, yasal bir nedene dayanıp dayanmadığını ve delillerin gösterilip gösterilmediğini duruşma yapmadan inceler. Eksiklik varsa istem kabule değer görülmeyerek reddedilir. Aksi hâlde istem, Cumhuriyet savcısına ve ilgili tarafa iki hafta içinde diyeceklerini bildirmek üzere tebliğ edilir.

Esas incelemesi (CMK 320-321): Mahkeme gerekirse delil toplar. İddialar yeterince doğrulanmazsa istem esassız olduğundan reddedilir; doğrulanırsa yargılamanın yenilenmesine ve duruşmanın açılmasına karar verilir. Yeterli delil varsa mahkeme, savcının uygun görüşünü alarak duruşma yapmadan derhâl beraat kararı da verebilir (CMK 322/2).

Her iki aşamadaki kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK 319/3, 321/3). İtiraz süresi, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.

Yeniden yargılama ve sonuçları

Yenileme kabul edilirse dava yeniden duruşmalı olarak görülür. Mahkeme sonunda önceki hükmü onaylayabilir veya hükmü iptal ederek yeni bir hüküm kurabilir (CMK 323/1). Yenileme hükümlü lehine istendiğinden yeni hüküm, önceki hükümde belirlenen cezadan daha ağır bir cezayı içeremez (CMK 323/2).

Yeniden yargılamada AİHM’in ihlal gerekçesi dikkate alınarak deliller yeniden değerlendirilir. Örneğin Yalçınkaya ihlali bulunan dosyalarda, ByLock ham verisinin dosyaya getirilmesi, bağımsız bilirkişi incelemesi yapılması ve sanığın kastının bireysel olarak araştırılması gerekir. Yeniden yargılama, sonucun kendiliğinden beraat olacağı anlamına gelmez; delillerin Sözleşme’ye uygun biçimde değerlendirilmesi hâlinde yeniden mahkûmiyet kararı da verilebilir.

Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin infazı nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar CMK 141-144 hükümlerine göre tazmin edilir (CMK 323/3). Tazminat davasının usulü için Haksız Tutuklama Tazminatı (CMK 141) yazısına bakılabilir.

İdari sonuçlara etkisi

Ceza davasında beraat edilmesi, KHK ile kamu görevinden çıkarılma işlemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kamu görevine dönüş için idari yargı yolu ayrıca izlenir.

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararından sonra yeniden yargılama

CMK m.311/1-f yalnızca AİHM kararlarını kapsar. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği ihlal kararları ise 6216 sayılı Kanun m.50/2 kapsamında değerlendirilir. Bu hükme göre ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunan hâllerde mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Bkz. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru.

Bu yol, AİHM’e başvurmadan önce Anayasa Mahkemesine yapılan başvurunun kabul edildiği dosyalarda önem taşır. Ayrıca ihlal kararının bildirildiği yerel mahkeme, ihlalin giderilmesi için gereken işlemleri yapmakla yükümlüdür ve bunun için ayrıca bir yenileme dilekçesi verilmesini beklemez.

Talepte sık yapılan hatalar

Yargılamanın yenilenmesi talepleri çoğu zaman şu nedenlerle reddedilir:

• Talepte hangi yenileme sebebine dayanıldığının açıkça belirtilmemesi,
• Yeni delil olarak, dosyada daha önce bulunan veya incelenmiş bir belgenin sunulması,
• Yeni delilin neden beraati gerektirecek nitelikte olduğunun açıklanmaması,
• AİHM veya Anayasa Mahkemesi kararının talepte bulunan kişiye değil, başka bir kişiye ait olması,
• CMK m.311/1-f’deki bir yıllık sürenin kaçırılması.

Bu nedenle talep dilekçesinde yenileme sebebi kanun maddesiyle birlikte gösterilmeli, yeni delilin dosyaya ilk kez sunulduğu ve hangi olguyu ispat ettiği somut olarak açıklanmalıdır.

Örnek olay

TCK 314/2’den 6 yıl 3 ay hapis cezası alan ve hükmü 2021’de kesinleşen bir hükümlü hakkında AİHM, bir grup kararıyla Sözleşme’nin 6. ve 7. maddelerinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar, verildiği tarihten üç ay sonra kesinleşmiştir. Hükümlünün vekili, kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde hükmü veren ağır ceza mahkemesine başvurarak yargılamanın yenilenmesini, ByLock ham verisinin ve CGNAT kayıtlarının getirtilmesini, bağımsız bilirkişi incelemesi yapılmasını ve infazın durdurulmasını talep etmiştir. Mahkeme istemi kabule değer bulup duruşma açmış, bilirkişi raporu ve diğer deliller ışığında yeniden hüküm kuracaktır.

Sıkça sorulan sorular

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.